Những trường hợp chống chỉ định chạy thận nhân tạo
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Chạy thận nhân tạo là một trong các phương pháp điều trị thay thế thận quan trọng nhất hiện nay, giúp loại bỏ chất thải, nước dư thừa và cân bằng điện giải cho người bệnh suy thận mạn giai đoạn cuối hoặc suy thận cấp nặng. Phương pháp này đóng vai trò sống còn trong việc kéo dài tuổi thọ và duy trì sức khỏe cho người bệnh.
Dù mang lại hiệu quả cao, chạy thận nhân tạo không thể áp dụng tùy tiện cho mọi trường hợp. Bác sĩ chuyên khoa Thận – Tiết niệu luôn phải rà soát kỹ lưỡng tình trạng sức khỏe tổng quát, chức năng tim mạch và hệ thống mạch máu của người bệnh để xác định các chống chỉ định. Việc nhận biết những trường hợp không thể hoặc cần thận trọng khi chạy thận sẽ giúp đưa ra phương án xử trí thay thế an toàn và phù hợp nhất.
Chống chỉ định chạy thận nhân tạo
Chống chỉ định chạy thận nhân tạo được chia thành hai nhóm chính là chống chỉ định tuyệt đối và chống chỉ định tương đối. Chống chỉ định tuyệt đối là những tình huống hoàn toàn không thể tiến hành lọc máu do nguy cơ đe dọa tính mạng cao hoặc không thể đáp ứng kỹ thuật. Chống chỉ định tương đối là những trường hợp người bệnh có rủi ro biến cố cao, đòi hỏi phải cân nhắc giữa lợi ích và nguy cơ, xử lý ổn định các bệnh lý đi kèm hoặc lựa chọn phương pháp thay thế khác như thẩm phân phúc mạc hay điều trị nội khoa bảo tồn. Đánh giá chống chỉ định là bước bắt buộc trước khi đưa ra phác đồ điều trị.
Trường hợp chống chỉ định tuyệt đối khi chạy thận nhân tạo
Trong thực hành lâm sàng, chống chỉ định tuyệt đối của chạy thận nhân tạo rất hiếm gặp vì đây là liệu pháp cứu sống người bệnh. Tuy nhiên, phương pháp này hoàn toàn không thể thực hiện nếu người bệnh từ chối điều trị bằng văn bản cam kết theo nguyện vọng cá nhân hoặc gia đình. Một trường hợp tuyệt đối khác là khi hệ thống mạch máu của người bệnh bị tổn thương nghiêm trọng, xơ hóa toàn bộ các tĩnh mạch trung tâm và ngoại vi khiến bác sĩ không thể phẫu thuật tạo cầu nối động tĩnh mạch AVF hay đặt catheter lọc máu. Ngoài ra, người bệnh đang trong tình trạng rối loạn đông máu nặng không thể kiểm soát kèm xuất huyết nội tạng tiến triển, không thể áp dụng cả kỹ thuật lọc máu có anticoagulation lẫn lọc máu không heparin, cũng thuộc nhóm không thể tiến hành chạy thận.
Chống chỉ định tương đối liên quan đến hệ tim mạch
Hệ tim mạch đóng vai trò then chốt trong quá trình tuần hoàn ngoài cơ thể khi chạy thận. Những người bệnh đang gặp tình trạng suy tim tiến triển giai đoạn cuối, nhồi máu cơ tim cấp tính, sốc tim hoặc rối loạn nhịp thất nặng không kiểm soát được sẽ gặp rủi ro rất cao nếu chạy thận. Việc rút dịch nhanh và biến đổi áp lực máu trong ca lọc có thể gây tụt huyết áp kéo dài, rối loạn tuần hoàn脑 và dừng tim đột ngột. Trong các trường hợp này, bác sĩ thường phải ổn định huyết động bằng thuốc vận mạch, kiểm soát rối loạn nhịp hoặc chuyển sang phương pháp lọc máu liên tục chậm để giảm áp lực lên hệ tuần hoàn.
Chống chỉ định tương đối liên quan đến thần kinh và tâm thần
Trạng thái tâm thần và nhận thức của người bệnh ảnh hưởng trực tiếp đến sự an toàn trong suốt ca chạy thận nhân tạo kéo dài nhiều giờ. Người bệnh mắc hội chứng sa sút trí tuệ nặng, sảng cấp tính hoặc rối loạn tâm thần thể kích động không chịu hợp tác thường có hành vi tự rút kim lọc, làm tuột đường truy cập mạch máu dẫn đến mất máu cấp tính nguy hiểm tính mạng. Đối với người bệnh tổn thương não nặng không hồi phục hoặc chấn thương sọ nội sọ cấp tính có nguy cơ thoát vị phát triển, quá trình lọc máu làm thay đổi áp lực thẩm thấu nhanh có thể làm trầm trọng thêm tình trạng phù não. Bác sĩ cần dùng thuốc an thần hoặc cân nhắc phương án lọc máu khác.
Các tình huống toàn thân khác cần cân nhắc kỹ lưỡng
Bên cạnh tim mạch và thần kinh, người bệnh mắc các bệnh lý toàn thân giai đoạn cuối như ung thư di căn kèm suy kiệt nặng, tiên lượng sống rất ngắn cũng được cân nhắc thận trọng. Việc chạy thận ở nhóm người bệnh này có thể không đem lại cải thiện về chất lượng sống mà còn gây thêm mệt mỏi và đau đross. Ngoài ra, người bệnh đang bị xuất huyết tiêu hóa tiến triển nặng, xuất huyết nội tạng hoặc mới trải qua phẫu thuật đại phẫu nguy cơ chảy máu cao cần được đánh giá kỹ việc dùng chất chống đông. Khi đó, điều trị nội khoa bảo tồn hoặc chuyển sang thẩm phân phúc mạc có thể là lựa chọn tối ưu hơn.
Lưu ý an toàn
Mọi quyết định về việc tiến hành, hoãn lại hoặc dừng chạy thận nhân tạo đều phải do hội đồng bác sĩ chuyên khoa Thận – Tiết niệu và Hồi sức tích cực đánh giá trực tiếp dựa trên hồ sơ bệnh án chi tiết. Người bệnh và gia đình không tự ý từ chối hoặc yêu cầu chạy thận khi chưa có chỉ định chuyên môn. Việc tuân thủ hướng dẫn kiểm tra sức khỏe định kỳ và trao đổi rõ ràng với bác sĩ giúp đảm bảo an toàn tối đa cho quá trình điều trị.
Tóm tắt
Nhận biết các trường hợp chống chỉ định chạy thận nhân tạo giúp người bệnh và gia đình hiểu rõ hơn về các rủi ro y khoa cũng như những phương án điều trị thay thế. Đánh giá toàn diện từ bác sĩ chuyên khoa là yếu tố quyết định giúp lựa chọn giải pháp lọc máu hoặc điều trị bảo tồn an toàn, hiệu quả và phù hợp nhất với thể trạng từng người.
Nguồn tham khảo
- Tạp chí Y học lâm sàng Bệnh viện Trung Ương Huế: Exhaustion of vascular access in a hemodialysis patient with end stage renal disease: A case report
- Journal of Vascular Surgery: Association between heart failure and arteriovenous access patency in patients with end-stage renal disease on hemodialysis
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Người bị bệnh tim có chạy thận nhân tạo được không
Người mắc bệnh tim vẫn có thể chạy thận nhân tạo nếu tình trạng tim mạch ổn định. Tuy nhiên, trường hợp suy tim nặng, sốc tim hoặc rối loạn nhịp tiến triển cần được bác sĩ đánh giá kỹ vì quá trình lọc máu có thể làm tụt huyết áp và gia tăng áp lực lên tim.
Có phương pháp nào thay thế khi bị chống chỉ định chạy thận nhân tạo không
Khi không thể chạy thận nhân tạo, bác sĩ có thể cân nhắc các phương pháp thay thế như thẩm phân phúc mạc lọc qua màng bụng, lọc máu liên tục hoặc điều trị nội khoa bảo tồn tùy thuộc vào nguyên nhân chống chỉ định và thể trạng cụ thể của người bệnh.
Tại sao không thể tạo đường vào mạch máu lại là chống chỉ định chạy thận
Chạy thận nhân tạo yêu cầu một đường truy cập mạch máu an toàn với lưu lượng máu đủ lớn. Nếu tĩnh mạch bị tổn thương hoặc xơ hóa hoàn toàn không thể đặt catheter hay làm cầu nối AVF, máu không thể dẫn ra máy lọc để thực hiện chu kỳ chạy thận.
Người bệnh xuất huyết脑 có chạy thận nhân tạo được không
Người bệnh đang bị xuất huyết nội sọ cấp tính thuộc nhóm chống chỉ định tương đối cần hết sức thận trọng. Việc dùng chất chống đông khi lọc máu có thể khiến vết xuất huyết lan rộng, đòi hỏi bác sĩ phải tính toán phương pháp lọc không heparin hoặc tạm hoãn lọc máu.
Người cao tuổi sức khỏe yếu có nên chạy thận nhân tạo không
Tuổi tác không phải là chống chỉ định tuyệt đối của chạy thận nhân tạo. Quyết định chạy thận dựa trên chức năng thận, bệnh lý nền kèm theo và thể trạng chung. Bác sĩ sẽ tư vấn giữa lợi ích kéo dài sự sống và chất lượng sinh hoạt của người bệnh.
