Những thói quen vô tình gây hại cho mắt bạn cần thay đổi sớm

Thói quen gây hại cho mắt là gì?

Mắt là cơ quan phức tạp đảm nhận chức năng thu nhận hình ảnh và truyền tín hiệu thị giác về não bộ. Cấu trúc nhãn cầu được bao bọc và bảo vệ bởi màng phim nước mắt, lớp biểu mô giác mạc trong suốt cùng hệ thống cơ mi điều tiết linh hoạt. Bề mặt nhãn cầu liên tục tiếp xúc trực tiếp với môi trường ngoài nên rất dễ bị tổn thương bởi các yếu tố cơ học, quang học và vi sinh vật.

Trong nhịp sống hiện đại, đôi mắt phải làm việc với cường độ cao dưới ánh sáng nhân tạo và màn hình kỹ thuật số. Rất nhiều thói quen lặp đi lặp lại hàng ngày như thức khuya, dùng điện thoại trong bóng tối, không vệ sinh vùng mắt sạch sẽ hoặc dụi mắt khi ngứa ngáy có thể phá vỡ lớp màng nước mắt bảo vệ, gây căng thẳng cơ điều tiết và tổn hại biểu mô. Nếu không được nhận biết và điều chỉnh kịp thời, các thói quen này có thể dẫn tới khô mắt mạn tính, tật khúc xạ tiến triển và tổn thương giác mạc khó phục hồi.

Sử dụng thiết bị điện tử liên tục và nhìn quá gần

Làm việc liên tục trước máy tính, điện thoại hoặc máy tính bảng mà không nghỉ ngơi là nguyên nhân hàng đầu gây hội chứng thị giác màn hình. Khi tập trung cao độ vào màn hình kỹ thuật số, tần số chớp mắt tự nhiên giảm từ khoảng mười sáu lần mỗi phút xuống chỉ còn sáu đến tám lần. Hiện tượng này làm màng phim nước mắt bay hơi nhanh chóng, dẫn tới khô mắt, rát buốt, đỏ mắt và nhìn mờ thoáng qua.

Bên cạnh đó, thói quen đọc sách hoặc sử dụng thiết bị cầm tay quá gần tầm mắt khiến cơ thể mi liên tục phải co thắt để điều tiết nhãn cầu. Tình trạng co quắp điều tiết kéo dài không chỉ gây đau đầu, nhức quanh hốc mắt mà còn thúc đẩy quá trình tiến triển tật cận thị, đặc biệt ở lứa tuổi học sinh và thanh thiếu niên. Nhìn vào màn hình quá sáng trong phòng tối còn làm tăng độ chói và gây mỏi mắt nghiêm trọng hơn.

Thường xuyên dụi mắt khi ngứa hoặc mỏi

Khi cảm thấy ngứa rát hoặc có dị vật rơi vào mắt, phản xạ tự nhiên của nhiều người là dùng tay dụi mạnh. Lực ma sát cơ học thô bạo này có thể làm trầy xước lớp biểu mô mỏng manh của giác mạc, tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn và nấm xâm nhập gây viêm giác mạc hoặc loét giác mạc.

Hơn thế nữa, bàn tay thường tích tụ nhiều mầm bệnh từ môi trường sống, việc đưa tay lên xoa mi mắt dễ làm lây lan các bệnh lý nhiễm trùng như viêm kết mạc cấp hoặc chắp lẹo. Ở những người có cơ địa giác mạc mỏng, hành động dụi mắt liên tục trong thời gian dài còn làm yếu cấu trúc sợi collagen, làm tăng nguy cơ phát triển bệnh giác mạc chóp khiến thị lực suy giảm nghiêm trọng và biến dạng trục khúc xạ.

Lạm dụng và chăm sóc kính áp tròng sai cách

Kính áp tròng mang lại sự tiện lợi và tính thẩm mỹ cao, nhưng việc sử dụng sai quy chuẩn vệ sinh tiềm ẩn nhiều hiểm họa cho sức khỏe nhãn khoa. Nhiều người có thói quen đeo kính áp tròng đi ngủ qua đêm, đeo khi đi bơi hoặc vệ sinh kính bằng nước máy thay vì dung dịch ngâm rửa chuyên dụng.

Giác mạc nhận phần lớn oxy trực tiếp từ không khí. Khi bị bao phủ bởi kính áp tròng trong thời gian dài, bề mặt mắt rơi vào tình trạng thiếu oxy, dẫn tới phù biểu mô giác mạc và suy giảm cơ chế tự bảo vệ. Sự tích tụ cặn protein và vi sinh vật gây hại, đặc biệt là amip Acanthamoeba có trong nguồn nước ô nhiễm, có thể gây viêm loét giác mạc hoại tử, đe dọa để lại sẹo vĩnh viễn hoặc mù lòa nếu không xử trí khẩn cấp.

Không bảo vệ mắt trước tia cực tím ngoài trời

Bức xạ tử ngoại từ ánh sáng mặt trời là tác nhân âm thầm phá hủy các mô liên kết bên trong nhãn cầu. Thói quen ra ngoài trời nắng mà không mang kính râm chống tia UV khiến giác mạc và thủy tinh thể hấp thụ lượng lớn bức xạ cực tím. Tình trạng phơi nhiễm kéo dài làm tăng tốc độ lão hóa tế bào biểu mô, hình thành mộng thịt ở kết mạc, đục thủy tinh thể và thoái hóa hoàng điểm sớm.

Nhiều người chỉ chú trọng dùng kem chống nắng cho da mặt mà quên bảo vệ vùng quanh mắt. Kính râm đạt chuẩn lọc được cả tia UVA và UVB là giải pháp thiết yếu để ngăn ngừa tổn thương quang học, giảm hiện tượng lóa mắt khi di chuyển ngoài trời và ngăn thoái hóa võng mạc tiến triển theo tuổi tác.

Tự ý dùng thuốc nhỏ mắt không có chỉ định

Nhiều người có thói quen hễ thấy mắt đỏ, ngứa hoặc mệt mỏi là tự ý ra hiệu thuốc mua các loại thuốc nhỏ mắt có chứa chất co mạch hoặc corticoid để giảm nhanh triệu chứng. Dù có thể mang lại cảm giác dễ chịu tức thì, việc lạm dụng hoạt chất chống viêm nhóm steroid tiềm ẩn hiểm họa khôn lường, dễ gây tăng nhãn áp thứ phát dẫn đến bệnh glôcôm và đục thủy tinh thể không hồi phục.

Ngoài ra, việc dùng chung lọ thuốc nhỏ mắt, để đầu vòi chạm trực tiếp vào lông mi hoặc dùng thuốc đã mở nắp quá ba mươi ngày cũng là nguồn lây nhiễm vi khuẩn trực tiếp vào nhãn cầu. Mọi loại thuốc điều trị mắt đều cần tuân thủ nghiêm ngặt theo hướng dẫn và chẩn đoán của bác sĩ chuyên khoa mắt.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất giáo dục sức khỏe cộng đồng và nâng cao nhận thức, không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ y khoa từ bác sĩ chuyên khoa mắt. Khi xuất hiện các dấu hiệu nghiêm trọng như đau nhức mắt dữ dội, giảm thị lực đột ngột, nhìn thấy đốm đen di động, chớp sáng hoặc mắt đỏ kèm tiết nhiều mủ, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế chuyên khoa để được thăm khám và xử trí kịp thời. Tuyệt đối không tự ý dùng các loại thuốc nhỏ mắt kháng viêm hoặc co mạch kéo dài khi chưa có hướng dẫn y tế.

Tóm tắt

Bảo vệ đôi mắt đòi hỏi sự kiên trì thay đổi từ các hành vi nhỏ trong sinh hoạt mỗi ngày. Việc chủ động điều chỉnh cự ly nhìn, giữ vệ sinh kính tiếp xúc và bảo vệ mắt trước bức xạ mặt trời giúp duy trì thị lực lâu dài. Hãy chủ động thăm khám định kỳ tại chuyên khoa mắt để kịp thời phát hiện và xử trí các rối loạn khúc xạ hoặc tổn thương tiềm ẩn.