Những điều cần biết trước và sau khi tiêm vắc xin COVID-19 để đảm bảo

Tiêm vắc xin COVID-19 là gì?

Vắc xin COVID-19 kích thích hệ miễn dịch nhận diện các thành phần đặc hiệu của virus SARS-CoV-2, tạo ra kháng thể bảo vệ cơ thể khi tiếp xúc mầm bệnh trong thực tế. Quá trình tiêm chủng an toàn luôn bao gồm ba bước cơ bản: chuẩn bị thể trạng trước tiêm, thực hiện tiêm đúng quy trình kỹ thuật tại cơ sở y tế và theo dõi phản ứng sau tiêm tại chỗ cũng như tại nhà. Dù vắc xin được sản xuất theo công nghệ mRNA, vector virus hay bất hoạt, cơ thể đều cần trạng thái thể chất ổn định để đáp ứng miễn dịch tốt nhất. Việc tìm hiểu kỹ các lưu ý trước và sau tiêm không chỉ giúp người tiêm giảm bớt tâm lý lo lắng mà còn hỗ trợ nhân viên y tế đánh giá chính xác các yếu tố nguy cơ, từ đó bảo đảm an toàn tối đa cho mỗi mũi tiêm.

Những việc cần chuẩn bị kỹ lưỡng trước khi tiêm vắc xin COVID-19

Trước ngày tiêm chủng, người tiêm nên duy trì chế độ nghỉ ngơi, ngủ đủ giấc và uống đủ nước để giữ thể trạng ổn định. Không nên để bụng đói khi đi tiêm nhằm tránh hạ đường huyết hay tụt huyết áp do đói kết hợp với tâm lý lo âu. Cần kiêng rượu, bia và các chất kích thích trước tiêm ít nhất 24 giờ vì đồ uống có cồn có thể ảnh hưởng đến đáp ứng miễn dịch và gây khó khăn cho việc theo dõi sức khỏe.

Người tiêm cần chuẩn bị đầy đủ hồ sơ bệnh án hoặc đơn thuốc nếu đang điều trị các bệnh mạn tính như tăng huyết áp, đái tháo đường hay bệnh tim mạch. Nếu từng có tiền sử dị ứng nặng hoặc phản vệ với thuốc, thức ăn hay vắc xin trước đây, hãy thông báo rõ cho bác sĩ khám sàng lọc. Trường hợp đang sốt cao hoặc mắc nhiễm trùng cấp tính, buổi tiêm nên được tạm hoãn.

Quy trình theo dõi sức khỏe tại điểm tiêm chủng

Sau khi tiêm xong, người được tiêm bắt buộc phải ngồi nghỉ và theo dõi tại điểm tiêm ít nhất 30 phút dưới sự giám sát của nhân viên y tế. Khoảng thời gian này rất quan trọng vì các phản ứng dị ứng tức thì, đặc biệt là phản vệ, thường khởi phát sớm trong vòng 30 phút đầu sau tiêm.

Trong thời gian lưu lại cơ sở y tế, người tiêm cần báo ngay cho nhân viên y tế nếu xuất hiện triệu chứng bất thường như nổi mề đay, mẩn ngứa lan nhanh, phù môi mắt, khó thở, tức ngực, choáng váng hoặc vã mồ hôi. Cơ sở tiêm chủng luôn chuẩn bị sẵn phác đồ và phương tiện cấp cứu để xử trí kịp thời các tình huống bất thường. Sau 30 phút, nếu các chỉ số sinh hiệu ổn định, người tiêm mới được hướng dẫn ra về.

Chăm sóc và theo dõi các phản ứng tại nhà sau tiêm

Trong 3 đến 7 ngày đầu sau tiêm, người tiêm cần tiếp tục tự theo dõi sức khỏe tại nhà và nên có người hỗ trợ trong 24 đến 48 giờ đầu. Các phản ứng thông thường như sốt nhẹ, đau đầu, mệt mỏi hay đau nhức cơ là dấu hiệu hệ miễn dịch đang phản ứng tạo kháng thể. Người tiêm nên uống nhiều nước, ăn thức ăn dễ tiêu và có thể dùng thuốc hạ sốt giảm đau thông thường theo hướng dẫn của cán bộ y tế.

Tại vị trí vết tiêm, hiện tượng sưng đỏ hoặc đau nhẹ có thể xảy ra. Tuyệt đối không tự ý đắp lá cây, chanh, dầu gió hay bất kỳ chất nào lên vết tiêm để tránh nguy cơ nhiễm trùng. Thay vào đó, người tiêm chỉ cần mặc trang phục thoáng mát, giữ vùng tiêm sạch sẽ và vận động tay nhẹ nhàng.

Các dấu hiệu cảnh báo bất thường cần đến cơ sở y tế ngay

Mặc dù biến cố nghiêm trọng sau tiêm rất hiếm khi xảy ra, người tiêm vẫn cần đặc biệt lưu ý các dấu hiệu cảnh báo để kịp thời đến bệnh viện. Cần đi khám ngay nếu xuất hiện cảm giác khó thở tăng dần, đau tức ngực dữ dội, hồi hộp đánh trống ngực liên tục hoặc có cảm giác nghẹn họng.

Ngoài ra, các dấu hiệu như đau đầu dữ dội kéo dài không thuyên giảm khi dùng thuốc giảm đau, nhìn mờ, co giật, lú lẫn, yếu liệt chi hoặc đau bụng dữ dội cũng đòi hỏi phải được đánh giá y khoa khẩn cấp. Việc xuất hiện các chấm xuất huyết đỏ li ti hoặc mảng bầm tím dưới da không do va đập cũng là dấu hiệu bất thường cần được bác sĩ kiểm tra ngay để bảo đảm an toàn tính mạng.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo phổ quát và không thay thế cho chỉ định của nhân viên y tế. Mức độ đáp ứng miễn dịch và biểu hiện sau tiêm vắc xin COVID-19 có thể khác nhau tùy thể trạng từng người. Tuyệt đối không tự ý dùng thuốc kháng sinh, corticoid hay thuốc chống đông máu trước hoặc sau tiêm khi chưa có ý kiến chuyên môn từ bác sĩ. Người dân cần luôn tuân thủ đúng hướng dẫn theo dõi của cơ sở y tế nơi tiêm chủng.

Tóm tắt

Chuẩn bị kỹ lưỡng trước và sau khi tiêm vắc xin COVID-19 giúp quá trình tiêm chủng diễn ra an toàn, hỗ trợ cơ thể xây dựng hệ miễn dịch vững vàng chống lại virus SARS-CoV-2. Bằng cách giữ thể trạng ổn định, bình tĩnh theo dõi phản ứng tại nhà và nhận diện kịp thời các dấu hiệu báo động, mỗi người đều có thể chủ động bảo vệ sức khỏe cho chính mình và người thân.