Phòng ngừa đột quỵ mùa lạnh thế nào để bảo vệ sức khỏe
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Mùa đông và những đợt rét đậm là khoảng thời gian ghi nhận tỷ lệ người nhập viện vì tai biến mạch máu não gia tăng rõ rệt. Khi nền nhiệt độ môi trường giảm sâu, cơ thể người phải đối mặt với nhiều phản ứng sinh lý tự nhiên như co mạch ngoại biên, làm tăng sức cản dòng máu và thúc đẩy huyết áp tăng vọt ngoài tầm kiểm soát.
Chủ động phòng ngừa đột quỵ mùa lạnh là việc làm cấp thiết đối với mọi lứa tuổi, đặc biệt là người cao tuổi và những người có tiền sử bệnh lý tim mạch, huyết áp. Việc áp dụng đúng các biện pháp giữ ấm, duy trì lối sống khoa học và xử trí đúng cách sẽ giúp bảo vệ thành mạch vững chắc, giảm thiểu nguy cơ tai biến và giữ gìn sức khỏe suốt mùa đông giá lạnh.
Phòng ngừa đột quỵ mùa lạnh là gì?
Đột quỵ não, hay còn gọi là tai biến mạch máu não, là tình trạng dòng máu cung cấp cho một phần não bộ bị ngắt quãng đột ngột do tắc nghẽn mạch máu hoặc vỡ mạch máu não. Trong điều kiện thời tiết lạnh giá, hệ thần kinh giao cảm bị kích thích mạnh mẽ, khiến các mao mạch và tiểu động mạch dưới da co thắt nhanh chóng để giữ nhiệt cho cơ thể. Hiện tượng này làm tăng sức cản ngoại vi, buộc tim phải co bóp mạnh hơn, dẫn tới việc huyết áp tăng vọt bất thường. Đồng thời, nhiệt độ thấp còn làm tăng độ nhớt của máu và kích thích kết tập tiểu cầu, khiến dòng tuần hoàn dễ hình thành các cục máu đông. Khi cục máu đông di chuyển gây bít tắc hoặc áp lực dòng máu quá lớn làm vỡ mạch máu não đã bị xơ vữa trước đó, cơn đột quỵ cấp tính sẽ xảy ra đe dọa trực tiếp tính mạng người bệnh.
Giữ ấm cơ thể đúng cách và tránh thay đổi nhiệt độ đột ngột
Nhiệt độ môi trường giảm đột ngột là yếu tố kích hoạt các cơn co thắt mạch máu ngoại biên. Để bảo vệ cơ thể, người dân cần mặc nhiều lớp áo mỏng giúp giữ nhiệt tốt hơn một lớp áo dày, đồng thời luôn che chắn kỹ các vùng nhạy cảm như đầu, cổ, ngực, bàn tay và bàn chân khi ra ngoài trời. Trước khi bước ra khỏi chăn ấm vào buổi sáng hoặc rời khỏi phòng kín, cần ngồi dậy từ từ, xoa bóp nhẹ các khớp tay chân và khoác thêm áo ấm để cơ thể dần thích nghi với nhiệt độ môi trường. Tránh mở cửa sổ đột ngột đón gió lùa hoặc đi chân trần trên sàn nhà lạnh. Việc tắm rửa cũng cần thực hiện ở nơi kín gió, sử dụng nước ấm vừa phải, không tắm quá lâu và không nên gội đầu trước khi làm ấm cơ thể. Giữ ấm hợp lý là lá chắn đầu tiên giúp hạn chế biến động huyết áp và giảm thiểu áp lực tuần hoàn lên hệ thống mạch máu não.
Kiểm soát huyết áp và theo dõi chặt chẽ các bệnh lý nền
Đối với những người có tiền sử tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn lipid máu hoặc bệnh tim mạch, mùa lạnh là thời điểm cần theo dõi chỉ số sức khỏe thường xuyên nhất. Huyết áp có xu hướng tăng cao hơn vào mùa đông do mạch máu co lại, vì vậy người bệnh cần đo huyết áp định kỳ mỗi ngày vào những khung giờ cố định và ghi chép lại kết quả. Việc dùng thuốc hạ huyết áp hoặc thuốc tim mạch phải tuân thủ nghiêm ngặt theo đúng đơn chỉ định của bác sĩ chuyên khoa, tuyệt đối không tự ý tăng liều, giảm liều hoặc bỏ thuốc khi thấy huyết áp tạm thời ổn định. Nếu nhận thấy các chỉ số dao động bất thường hoặc thường xuyên vượt ngưỡng cho phép, người bệnh cần chủ động liên hệ với cơ sở y tế để được đánh giá lại và điều chỉnh phác đồ điều trị kịp thời, tránh nguy cơ vỡ mạch máu hoặc tắc nghẽn động mạch não.
Duy trì chế độ dinh dưỡng lành mạnh và bổ sung đủ nước ấm
Thời tiết lạnh thường khiến cảm giác khát nước giảm đi, dẫn đến tình trạng cơ thể thiếu nước mà không nhận biết được. Thiếu nước làm cho độ nhớt của máu tăng cao, tuần hoàn chậm lại và tạo điều kiện thuận lợi cho sự hình thành các cục máu đông làm tắc nghẽn mạch máu não. Do đó, mỗi người cần duy trì thói quen uống đủ lượng nước ấm mỗi ngày, chia thành nhiều lần uống nhỏ, ngay cả khi không cảm thấy khát. Chế độ ăn uống mùa đông nên ưu tiên các món ấm nóng, giàu chất xơ từ rau xanh, củ quả tươi, cá và các loại hạt để hỗ trợ sức khỏe thành mạch. Cần hạn chế tối đa việc tiêu thụ các món ăn nhiều muối, thức ăn chiên rán nhiều dầu mỡ và đồ chế biến sẵn. Rượu bia và thuốc lá làm tăng nguy cơ co thắt mạch máu đột ngột, do đó việc hạn chế rượu bia và kiêng khói thuốc là yếu tố sống còn để bảo vệ tim mạch trong mùa lạnh.
Điều chỉnh thời gian và phương pháp vận động thể chất phù hợp
Rèn luyện thể lực giúp tăng cường lưu thông khí huyết và nâng cao sức đề kháng, nhưng thói quen tập luyện vào mùa đông cần được điều chỉnh linh hoạt để đảm bảo an toàn. Nhiều người cao tuổi vẫn giữ thói quen đi bộ hoặc tập dưỡng sinh ngoài trời từ 4 đến 5 giờ sáng khi sương lạnh còn dày đặc, điều này tiềm ẩn nguy cơ sốc nhiệt và đột quỵ rất cao. Thay vào đó, chỉ nên ra ngoài tập luyện khi mặt trời đã lên và nhiệt độ ngoài trời đã ấm hơn. Trước khi bắt đầu vận động, việc khởi động kỹ lưỡng các khớp và làm nóng toàn thân từ 10 đến 15 phút là yêu cầu bắt buộc để cơ thể chuẩn bị thích ứng. Trong những ngày rét đậm rét hại hoặc mưa phùn gió bấc, người dân nên chuyển sang các bài tập nhẹ nhàng trong nhà như đi bộ tại chỗ, tập yoga, co duỗi cơ hoặc tập thở nhịp nhàng. Khi thấy mệt mỏi, khó thở hoặc hoa mắt, cần dừng ngay bài tập và nghỉ ngơi ở nơi ấm áp.
Nhận diện sớm các dấu hiệu cảnh báo đột quỵ để xử trí kịp thời
Nhận biết sớm các triệu chứng cảnh báo đột quỵ là yếu tố quyết định để bảo toàn tính mạng và hạn chế tối đa di chứng tàn phế. Các biểu hiện khởi phát đột ngột thường được nhận diện qua quy tắc FAST, bao gồm méo miệng hoặc nụ cười bị lệch sang một bên, yếu liệt hoặc tê bì một bên tay chân khiến người bệnh khó cầm nắm đồ vật hoặc đứng không vững, và khó khăn trong ngôn ngữ như nói ngọng, nói khó hoặc không hiểu lời người khác nói. Ngoài ra, người bệnh có thể xuất hiện cơn đau đầu dữ dội không rõ nguyên nhân, chóng mặt, hoa mắt, mất thăng bằng hoặc nhìn mờ đột ngột. Khi nhận thấy bất kỳ dấu hiệu nào trong số trên, gia đình cần đưa người bệnh đến ngay bệnh viện có chuyên khoa đột quỵ gần nhất bằng xe cấp cứu. Thời gian vàng cấp cứu đột quỵ nhồi máu não tốt nhất là trong vòng 3 đến 4,5 giờ đầu kể từ khi khởi phát triệu chứng. Tuyệt đối không tự ý áp dụng các biện pháp truyền miệng như cạo gió, chích máu đầu ngón tay hay cho uống thuốc hạ huyết áp tùy tiện vì có thể làm lỡ mất thời cơ cứu sống người bệnh.
Lưu ý an toàn
Thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức chăm sóc sức khỏe và không thay thế cho chẩn đoán hay chỉ định y khoa từ bác sĩ chuyên khoa. Mỗi người bệnh có tình trạng sức khỏe và ngưỡng thích nghi nhiệt độ khác nhau. Người có bệnh lý nền tuyệt đối không được tự ý thay đổi thuốc điều trị. Khi xuất hiện dấu hiệu nghi ngờ đột quỵ, cần nhanh chóng liên hệ cơ sở y tế gần nhất.
Tóm tắt
Phòng ngừa đột quỵ mùa lạnh đòi hỏi sự chủ động trong việc giữ ấm, sinh hoạt điều độ và theo dõi sức khỏe chặt chẽ. Khi mỗi người tự trang bị kiến thức và nhận diện sớm các thay đổi bất thường của cơ thể, nguy cơ xảy ra biến cố tim mạch và mạch máu não trong những đợt rét đậm sẽ giảm đi đáng kể. Mọi thắc mắc về bệnh lý nền cần được bác sĩ chuyên khoa tư vấn trực tiếp.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Người có tiền sử tăng huyết áp có nên tắm đêm vào mùa lạnh không?
Tắm đêm vào mùa lạnh rất nguy hiểm do nhiệt độ môi trường giảm sâu, làm mạch máu co thắt đột ngột dẫn đến tăng vọt huyết áp hoặc thiếu máu não cục bộ. Người dân nên tắm trước khi trời tối bằng nước ấm và lau khô người nhanh chóng.
Tập thể dục vào buổi sáng sớm mùa đông có an toàn không?
Không nên tập vào sáng sớm khi sương lạnh còn dày. Thời điểm thích hợp là khi mặt trời đã lên, không khí ấm hơn, hoặc có thể vận động nhẹ nhàng trong phòng kín gió để tránh thay đổi thân nhiệt đột ngột.
Uống ít nước vào mùa lạnh có làm tăng nguy cơ đột quỵ không?
Nhiều người ít khát vào mùa đông nên uống ít nước, khiến máu cô đặc và dễ hình thành cục máu đông. Cần uống đủ lượng nước ấm rải đều trong ngày để tuần hoàn máu lưu thông thuận lợi.
Cần làm gì đầu tiên khi nghi ngờ người thân bị đột quỵ trong mùa lạnh?
Khi xuất hiện méo miệng, yếu liệt tay chân hoặc nói ngọng, cần gọi cấp cứu ngay lập tức để đến cơ sở y tế trong thời gian vàng. Tuyệt đối không cạo gió, chích máu đầu ngón tay hay cho uống thuốc tùy tiện.
Người trẻ tuổi có nguy cơ bị đột quỵ khi trời lạnh không?
Người trẻ vẫn có thể bị đột quỵ vào mùa lạnh nếu có dị dạng mạch máu não, béo phì, hút thuốc lá, lạm dụng rượu bia hoặc chịu căng thẳng kéo dài kết hợp với việc nhiễm lạnh đột ngột.
