Những căn bệnh nguy hiểm có thể phòng ngừa bằng vắc xin
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Vắc xin là một trong những thành tựu y học quan trọng nhất giúp bảo vệ con người trước các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm. Nhờ vắc xin, hàng triệu ca tử vong và các biến chứng tàn tật nặng nề do vi khuẩn hoặc virus gây ra đã được ngăn chặn hiệu quả qua nhiều thập kỷ.
Tuy nhiên, nhiều người vẫn chưa nắm rõ danh mục các bệnh lý có thể chủ động phòng ngừa hoặc lơ là việc tiêm nhắc lại ở tuổi trưởng thành. Hiểu rõ những căn bệnh nguy hiểm có thể ngừa bằng vắc xin an toàn sẽ giúp mỗi người chủ động lên kế hoạch tiêm chủng bảo vệ sức khỏe cho bản thân và gia đình.
Tiêm vắc xin phòng bệnh là gì?
Bệnh truyền nhiễm nguy hiểm là những bệnh lý do vi khuẩn hoặc virus gây ra, có khả năng lây lan nhanh trong cộng đồng và để lại các di chứng vĩnh viễn như liệt, suy hô hấp, tổn thương thần kinh, suy gan hoặc thậm chí tử vong. Cơ chế của việc tiêm vắc xin là đưa vào cơ thể kháng nguyên đã được làm suy yếu, bất hoạt hoặc các thành phần tái tổ hợp để kích thích hệ thống miễn dịch tự nhiên sản sinh ra kháng thể đặc hiệu và tế bào ghi nhớ miễn dịch. Khi tác nhân gây bệnh thật sự xâm nhập trong tương lai, cơ thể sẽ nhanh chóng nhận diện và tiêu diệt chúng trước khi bệnh khởi phát hoặc làm giảm nhẹ tối đa mức độ trầm trọng của triệu chứng. Do đó, tiêm vắc xin phòng bệnh không chỉ mang lại sự bảo vệ trực tiếp cho từng cá nhân mà còn tạo ra miễn dịch cộng đồng vững chắc.
Bệnh viêm gan B và nguy cơ biến chứng xơ gan ung thư gan
Viêm gan B là bệnh truyền nhiễm do virus HBV tấn công vào gan, diễn tiến âm thầm qua nhiều năm và có thể gây biến chứng xơ gan hoặc ung thư biểu mô tế bào gan. Bệnh lây qua đường máu, quan hệ tình dục không an toàn và truyền từ mẹ sang con khi sinh nở. Tiêm phòng vắc xin viêm gan B sơ sinh trong 24 giờ đầu sau sinh kết hợp các mũi tiêm nhắc lại theo khuyến cáo là biện pháp hữu hiệu nhất để bảo vệ gan lâu dài và cắt đứt đường lây truyền trong cộng đồng.
Bệnh uốn ván bạch hầu và ho gà đe dọa hệ thần kinh hô hấp
Vi trùng uốn ván xâm nhập qua các vết thương hở ngoài da, tiết ra độc tố tấn công hệ thần kinh trung ương gây co cứng cơ, co giật và suy hô hấp cấp tính. Trong khi đó, bạch hầu và ho gà lây lan qua đường hô hấp, tạo màng giả bít tắc đường thở hoặc gây ra những cơn ho rũ rượi kéo dài dẫn đến kiệt sức. Sự xuất hiện của các loại vắc xin phối hợp đã giúp làm giảm rõ rệt tỷ lệ mắc và nguy cơ tử vong do ba căn bệnh nguy hiểm này ở cả trẻ nhỏ và người lớn.
Bệnh sởi và viêm phổi do phế cầu khuẩn ở trẻ em lẫn người lớn
Virus sởi có khả năng lây lan nhanh qua không khí, dễ dẫn đến các biến chứng nguy hiểm như viêm tai giữa, viêm phế quản phổi và viêm não cấp tính ở trẻ nhỏ suy dinh dưỡng hoặc người chưa có miễn dịch. Song song đó, vi khuẩn phế cầu Streptococcus pneumoniae là tác nhân phổ biến gây viêm phổi nặng, viêm tai giữa tái phát và nhiễm trùng huyết đe dọa tính mạng người cao tuổi cũng như người có bệnh nền mạn tính. Việc tiêm vắc xin phòng sởi và vắc xin phế cầu giúp củng cố lá chắn bảo vệ chức năng hô hấp toàn diện.
Viêm màng não do não mô cầu và virus viêm não Nhật Bản
Viêm màng não do vi khuẩn não mô cầu Neisseria meningitidis là bệnh truyền nhiễm cấp tính tiến triển cực kỳ nhanh chóng, có thể đe dọa tính mạng hoặc để lại di chứng thần kinh vĩnh viễn chỉ trong vòng 24 giờ khởi phát. Tương tự, viêm não Nhật Bản do virus lây truyền qua muỗi đốt cũng gây tổn thương mô não nghiêm trọng với tỷ lệ để lại di chứng vận động và tâm thần cao. Tiêm vắc xin phòng não mô cầu và viêm não Nhật Bản theo đúng độ tuổi giúp chủ động ngăn ngừa những biến cố thần kinh nặng nề này.
Bệnh ung thư cổ tử cung và các tổn thương tiền ung thư do virus HPV
Virus sinh u nhú ở người HPV là nguyên nhân hàng đầu gây ung thư cổ tử cung ở phụ nữ, đồng thời liên quan mật thiết đến ung thư âm hộ, hậu môn và sùi mào gà sinh dục ở cả hai giới. Bệnh thường tiến triển âm ỉ trong nhiều năm mà không có biểu hiện rõ rệt ở giai đoạn sớm. Tiêm phòng vắc xin ngừa HPV đúng độ tuổi khuyến cáo kết hợp duy trì khám phụ khoa định kỳ là giải pháp y tế dự phòng chủ động giúp ngăn chặn hiệu quả các tổn thương tiền ung thư và ung thư ác tính.
Lưu ý an toàn
Thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức y khoa đại chúng, không thay thế cho việc chẩn đoán, khám sàng lọc hoặc chỉ định tiêm chủng chuyên biệt từ bác sĩ. Mỗi loại vắc xin có chống chỉ định, độ tuổi áp dụng và lịch tiêm nhắc cụ thể tùy theo tình trạng sức khỏe cá nhân. Người có tiền sử dị ứng nghiêm trọng, suy giảm miễn dịch hoặc đang mắc bệnh lý cấp tính cần trao đổi kỹ với nhân viên y tế tại cơ sở tiêm chủng trước khi thực hiện tiêm phòng.
Tóm tắt
Tiêm chủng chủ động là biện pháp y tế dự phòng nền tảng giúp ngăn chặn nhiều bệnh truyền nhiễm nguy hiểm trước khi mầm bệnh có cơ hội gây tổn thương nặng nề. Mỗi cá nhân nên duy trì việc kiểm tra sổ tiêm, chủ động tham khảo ý kiến nhân viên y tế để xây dựng lộ trình tiêm phòng đầy đủ, đúng lịch cho bản thân và gia đình.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Người trưởng thành có cần tiếp tục tiêm vắc xin phòng bệnh hay không?
Người lớn hoàn toàn cần tiêm vắc xin vì kháng thể từ mũi tiêm lúc nhỏ có thể suy giảm theo thời gian, đồng thời xuất hiện thêm các nguy cơ nhiễm trùng mới như phế cầu, cúm mùa hoặc ung thư cổ tử cung do HPV.
Phụ nữ chuẩn bị mang thai cần ưu tiên tiêm những loại vắc xin nào?
Phụ nữ dự định mang thai nên hoàn thành các mũi tiêm thiết yếu như sởi, quai bị, rubella, thủy đậu và viêm gan B trước khi có thai tối thiểu một đến ba tháng tùy từng loại vắc xin cụ thể.
Sau khi tiêm vắc xin có thể gặp những phản ứng phụ nào?
Các phản ứng nhẹ như sốt nhẹ, đau tức vị trí tiêm hoặc mệt mỏi thoáng qua thường tự hết sau một đến hai ngày. Nếu sốt cao khó hạ, khó thở hoặc nổi mày đay rải rác, cần đến cơ sở y tế ngay.
Bị tiêm trễ lịch hẹn vắc xin thì có phải tiêm lại từ đầu không?
Nếu bị trễ lịch hẹn tiêm, người tiêm nên đến cơ sở tiêm chủng để được nhân viên y tế tư vấn tiêm bổ sung càng sớm càng tốt mà thường không cần phải bắt đầu lại từ mũi đầu tiên.
Những trường hợp nào cần tạm hoãn hoặc thận trọng khi tiêm chủng?
Người đang sốt cao hoặc mắc bệnh nhiễm trùng cấp tính nên tạm hoãn tiêm cho đến khi sức khỏe hồi phục hoàn toàn, đồng thời cần thông báo tiền sử dị ứng cho bác sĩ khám sàng lọc.
