Chảo chống dính gây ung thư có thật không và cách sử dụng

Chảo chống dính gây ung thư là gì?

Chảo chống dính là vật dụng nhà bếp quen thuộc nhờ khả năng hạn chế bám dính thức ăn và giảm thiểu lượng dầu mỡ cần thiết khi chế biến. Bề mặt chống dính phổ biến nhất được làm từ một loại nhựa fluoropolyme tổng hợp mang tên polytetrafluoroethylene, viết tắt là PTFE. Nhờ liên kết hóa học cacbon-flo vô cùng bền vững, lớp phủ này trơ về mặt sinh học và không phản ứng với hầu hết các loại axit hay dung môi trong điều kiện nhiệt độ nấu nướng gia đình. Mối hoài nghi về khả năng gây ung thư nảy sinh do trong quá khứ, một số hợp chất perfluoroalkyl như PFOA từng tham gia vào chu trình gia công vật liệu này. Ở thời điểm hiện tại, ngành công nghiệp gia dụng toàn cầu đã áp dụng các quy chuẩn kiểm soát chặt chẽ, loại trừ các chất gây hại tồn lưu để đảm bảo dụng cụ nấu nướng an toàn cho người tiêu dùng.

Bản chất của lớp chống dính và mối liên hệ với hợp chất PFOA

Phần lớn chảo chống dính quen thuộc trong gia đình được phủ một lớp polytetrafluoroethylene, thường gọi là PTFE. Bản thân PTFE là một hợp chất polyme tổng hợp có tính chất trơ, chịu nhiệt và chống bám dính bề mặt rất cao. Trước năm 2013, một hóa chất hỗ trợ sản xuất có tên là axit perfluorooctanoic hay PFOA từng được dùng trong quy trình chế tạo PTFE.

Hóa chất PFOA tồn tại rất lâu trong cơ thể và môi trường, đồng thời bị xếp vào nhóm chất có thể làm gia tăng nguy cơ mắc một số bệnh lý mạn tính và ung thư ở người phơi nhiễm nồng độ cao kéo dài. Tuy nhiên, các nhà sản xuất đồ gia dụng uy tín trên toàn cầu đã tự nguyện loại bỏ hoặc chuyển đổi hoàn toàn công nghệ từ nhiều năm trước. Các loại chảo chống dính chất lượng lưu hành hiện nay hầu hết đều mang nhãn không chứa PFOA, do đó nguy cơ phơi nhiễm chất độc này từ chảo mới mua gần như không còn là mối đe dọa trực tiếp.

Hiện tượng phân hủy nhiệt khi đun chảo ở nhiệt độ quá cao

Dù PTFE là chất trơ ở điều kiện thông thường, cấu trúc của vật liệu này sẽ bắt đầu suy giảm khi nhiệt độ bề mặt vượt quá khoảng 260 độ C và phân hủy mạnh khi đạt trên 350 độ C. Mức nhiệt quá cao này rất hiếm khi xảy ra nếu bạn xào nấu thức ăn bình thường với dầu mỡ, nhưng lại rất dễ đạt tới nếu bạn bật lửa lớn và để chảo khô trên bếp trong vài phút.

Khi lớp chống dính bị đun quá nhiệt, nó sẽ giải phóng ra các hạt bụi khói vi mô chứa khí flo và polyme độc hại. Việc hít phải lượng khói bốc ra từ chảo quá nhiệt có thể gây kích ứng đường hô hấp cấp tính, dẫn tới tình trạng được gọi là sốt khói polyme. Người bị ảnh hưởng thường gặp các triệu chứng tựa như cúm gồm sốt, ớn lạnh, đau đầu, ho và tức ngực sau vài giờ tiếp xúc. Dù các biểu hiện này thường tự thuyên giảm sau một đến hai ngày, việc để chảo quá nhiệt thường xuyên vẫn tiềm ẩn tác động xấu lâu dài tới phổi.

Nguy cơ khi vô tình nuốt phải vụn chống dính bong tróc

Nhiều người rất lo sợ khi phát hiện lớp phủ bề mặt chảo bị bong tróc từng mảng nhỏ và vô tình lẫn vào món ăn. Trên thực tế, các mảnh PTFE bong tróc ra khi lọt vào đường tiêu hóa không bị dịch vị dạ dày phân hủy hay hấp thu vào máu do tính chất hóa học đặc biệt trơ của polyme này.

Phần lớn các mẩu vụn chống dính li ti sẽ đi qua toàn bộ ống tiêu hóa rồi đào thải nguyên vẹn ra ngoài theo phân mà không gây ngộ độc cấp tính hay làm tăng nguy cơ ung thư đường ruột. Dù vậy, chảo đã bị bong tróc nhiều không còn giữ được khả năng chống dính nguyên bản, khiến thức ăn dễ bị cháy khét tạo ra các chất amin dị vòng có hại, đồng thời phần kim loại nền bên dưới chảo có thể bị oxi hóa gây mất vệ sinh.

Cách sử dụng và bảo dưỡng chảo chống dính đúng cách

Để đảm bảo an toàn tuyệt đối cho sức khỏe của cả gia đình, việc sử dụng chảo chống dính cần tuân thủ những thói quen đơn giản nhưng chuẩn xác. Đầu tiên, tuyệt đối không làm nóng chảo khô trên bếp lửa lớn mà luôn cho một chút dầu ăn hoặc bơ vào trước khi bật bếp, đồng thời ưu tiên nấu ở mức nhiệt từ nhỏ đến trung bình.

Bên cạnh đó, bạn nên sử dụng các dụng cụ đảo lật thức ăn bằng gỗ, nhựa chịu nhiệt hoặc silicone để tránh làm xước bề mặt. Khi vệ sinh, không dùng miếng cọ kim loại hay chất tẩy rửa có tính ăn mòn mạnh, và luôn chờ chảo nguội hẳn trước khi rửa để tránh hiện tượng sốc nhiệt làm cong biến dạng kim loại. Một chiếc chảo chống dính chất lượng tốt thường có tuổi thọ từ hai đến ba năm tùy tần suất dùng, và bạn nên chủ động thay mới ngay khi thấy bề mặt xuất hiện các vết xước sâu hoặc bong tróc thành mảng.

Lưu ý an toàn

Người tiêu dùng nên tránh mua các sản phẩm chảo không rõ nguồn gốc xuất xứ hoặc không ghi rõ thành phần vật liệu an toàn. Nếu gia đình nuôi chim cảnh trong nhà, cần hết sức thận trọng vì hệ hô hấp của chim cực kỳ nhạy cảm với khí thoát ra khi chảo chống dính quá nhiệt. Tuyệt đối không dùng chảo chống dính để nướng thức ăn trên than củi hoặc đặt trong lò nướng có nhiệt độ vượt quá giới hạn khuyến cáo của nhà sản xuất.

Tóm tắt

Chảo chống dính hiện đại nhìn chung an toàn khi nấu nướng đúng cách ở nhiệt độ vừa phải. Mối lo ngại ung thư chủ yếu liên quan đến hợp chất PFOA trước đây thay vì bản thân lớp chống dính đạt chuẩn ngày nay. Người tiêu dùng chỉ cần tuân thủ nhiệt độ khuyến cáo, không đun chảo trống và thay chảo mới khi bề mặt hư hại để bảo vệ sức khỏe gia đình trọn vẹn.