Tìm hiểu 6 nhóm thuốc điều trị tăng huyết áp phổ biến hiện nay

Nhóm thuốc điều trị tăng huyết áp là gì?

Bệnh tăng huyết áp xảy ra khi áp lực của dòng máu tác động lên thành động mạch duy trì ở mức cao trong một thời gian dài. Khi chỉ số huyết áp tâm thu từ 140 mmHg trở lên hoặc huyết áp tâm trương từ 90 mmHg trở lên qua nhiều lần đo chuẩn xác, người bệnh thường được chẩn đoán mắc tăng huyết áp. Mục tiêu chính của việc dùng thuốc hạ áp là đưa các chỉ số huyết áp về ngưỡng an toàn, duy trì sự ổn định liên tục trong suốt 24 giờ và bảo vệ các cơ quan đích gồm tim, não, thận và mắt.

Hiện nay, y học hiện đại đã phát triển 6 nhóm thuốc điều trị tăng huyết áp chủ lực gồm thuốc lợi tiểu, thuốc ức chế men chuyển, thuốc chẹn thụ thể angiotensin II, thuốc chẹn kênh calci, thuốc chẹn beta giao cảm và nhóm thuốc tác động lên hệ thần kinh. Tùy thuộc vào nguyên nhân, mức độ tăng huyết áp, độ tuổi cũng như các bệnh lý đi kèm như đái tháo đường, suy tim hay suy thận mà bác sĩ sẽ chỉ định đơn trị liệu hoặc phối hợp các nhóm thuốc với nhau nhằm đạt hiệu quả tối ưu nhất.

Nhóm thuốc lợi tiểu làm giảm thể tích tuần hoàn

Nhóm thuốc lợi tiểu giúp thận đào thải lượng muối natri và nước dư thừa ra ngoài qua đường nước tiểu, từ đó làm giảm thể tích tuần hoàn và hạ áp lực dòng máu lên thành động mạch. Các phân nhóm thường gặp bao gồm thuốc lợi tiểu thiazide như hydrochlorothiazide hoặc indapamide, thuốc lợi tiểu quai như furosemide và thuốc lợi tiểu giữ kali như spironolactone. Thuốc lợi tiểu thường được ưu tiên lựa chọn ban đầu cho người cao tuổi hoặc người bệnh tăng huyết áp có kèm ứ trệ dịch, suy tim. Khi sử dụng thuốc thuộc nhóm này, người bệnh cần được theo dõi định kỳ nồng độ điện giải trong máu như natri, kali và chức năng thận để tránh rối loạn nước điện giải.

Nhóm thuốc ức chế men chuyển ngăn ngừa co thắt mạch

Thuốc ức chế men chuyển hoạt động bằng cách ngăn chặn enzyme chuyển đổi angiotensin I thành angiotensin II, một chất gây co mạch mạnh trong cơ thể. Khi nồng độ angiotensin II giảm xuống, các mạch máu sẽ giãn ra giúp máu lưu thông dễ dàng hơn và làm giảm gánh nặng co bóp cho cơ tim. Các hoạt chất thông dụng trong nhóm gồm có enalapril, lisinopril, perindopril và captopril. Đây là nhóm thuốc mang lại lợi ích lớn trong việc bảo vệ chức năng thận ở bệnh nhân đái tháo đường và cải thiện tiên lượng sống ở người suy tim. Tác dụng phụ điển hình của nhóm này là ho khan dai dẳng và hiếm gặp hơn là phù mạch dị ứng.

Nhóm thuốc chẹn thụ thể angiotensin II giãn mạch chọn lọc

Thuốc chẹn thụ thể angiotensin II có cơ chế tác động trực tiếp tại các thụ thể AT1 của mạch máu, ngăn không cho hormone angiotensin II gắn vào thụ thể để gây co mạch. Nhờ cơ chế chọn lọc này, thuốc giúp hạ huyết áp hiệu quả tương đương nhóm ức chế men chuyển nhưng không gây tích tụ chất bradykinin, do đó ít gây tác dụng phụ ho khan. Các hoạt chất quen thuộc thuộc nhóm này bao gồm losartan, valsartan, telmisartan và irbesartan. Nhóm thuốc này được ưu tiên lựa chọn thay thế cho những bệnh nhân cần bảo vệ tim mạch hoặc thận nhưng không dung nạp được nhóm ức chế men chuyển do bị kích ứng đường hô hấp.

Nhóm thuốc chẹn kênh calci làm giãn cơ trơn mạch máu

Thuốc chẹn kênh calci giúp hạ áp lực máu bằng cách ức chế dòng ion calci đi vào tế bào cơ tim và tế bào cơ trơn thành mạch máu, làm các tiểu động mạch giãn nở. Nhóm này được chia thành hai phân nhóm chính là dihydropyridine tác dụng chủ yếu trên mạch như amlodipine, nifedipine, felodipine và non-dihydropyridine tác dụng nhiều trên tim như diltiazem, verapamil. Thuốc chẹn kênh calci đặc biệt hiệu quả ở người cao tuổi, người có tình trạng xơ vữa động mạch hoặc co thắt mạch vành. Tác dụng phụ thường gặp nhất khi dùng nhóm thuốc này là hiện tượng phù nhẹ ở mắt cá chân, đỏ bừng mặt hoặc đau đầu do giãn mạch ngoại vi.

Nhóm thuốc chẹn beta giao cảm làm chậm nhịp tim

Thuốc chẹn beta giao cảm tác động bằng cách phong bế các thụ thể beta-adrenergic của hệ thần kinh giao cảm, giúp làm chậm nhịp tim và giảm lực co bóp của cơ tim, qua đó làm giảm huyết áp và nhu cầu tiêu thụ oxy của tim. Một số hoạt chất phổ biến bao gồm bisoprolol, metoprolol, atenolol và nebivolol. Nhóm thuốc này thường được bác sĩ ưu tiên chỉ định cho những bệnh nhân tăng huyết áp có kèm theo bệnh mạch vành, nhồi máu cơ tim cũ, suy tim ổn định hoặc rối loạn nhịp tim nhanh. Người bệnh tuyệt đối không được tự ý ngừng thuốc chẹn beta đột ngột vì có thể dẫn đến hiện tượng nhịp tim đập nhanh hồi ứng rất nguy hiểm.

Nhóm thuốc tác động lên hệ thần kinh trung ương và thụ thể alpha

Nhóm thuốc này tác động trực tiếp lên hệ thần kinh trung ương để làm giảm các tín hiệu truyền xung thần kinh giao cảm đến mạch máu và tim, hoặc ức chế thụ thể alpha ngoại vi làm giãn nở động mạch và tĩnh mạch. Các hoạt chất tiêu biểu gồm methyldopa, clonidine và prazosin. Trong đó, methyldopa là một trong những lựa chọn thuốc hạ áp kinh điển đã được chứng minh an toàn trong thai kỳ cho phụ nữ mang thai bị tăng huyết áp thai kỳ hoặc tiền sản giật. Nhóm thuốc này thường ít khi được dùng đơn độc ở người bình thường mà hay dùng trong các tình huống đặc biệt hoặc phối hợp điều trị khi các nhóm thuốc khác chưa đạt hiệu quả mong muốn.

Lưu ý an toàn

Thuốc điều trị tăng huyết áp là thuốc kê đơn bắt buộc phải có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa tim mạch. Người bệnh tuyệt đối không được tự ý mua thuốc theo lời mách bảo, không dùng lại đơn thuốc cũ hoặc dùng chung đơn thuốc với người khác. Không được tự ý điều chỉnh tăng giảm liều lượng hay bỏ uống thuốc khi thấy chỉ số huyết áp tạm thời trở về mức bình thường. Trong quá trình dùng thuốc, cần theo dõi huyết áp hằng ngày tại nhà và thông báo ngay cho bác sĩ khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường như chóng mặt dữ dội, ngất xỉu, phù chân nhiều hoặc khó thở.

Tóm tắt

Kiểm soát huyết áp là một quá trình lâu dài đòi hỏi sự kiên trì và phối hợp chặt chẽ giữa người bệnh và bác sĩ chuyên khoa tim mạch. Việc hiểu rõ vai trò của từng nhóm thuốc giúp nâng cao ý thức tuân thủ dùng thuốc đúng giờ và đúng chỉ định. Bên cạnh việc dùng thuốc, duy trì lối sống lành mạnh là nền tảng vững chắc để bảo vệ hệ tim mạch và nâng cao chất lượng cuộc sống.