Nhận biết trật khớp ngón chân út và các bước xử trí

Trật khớp ngón chân út là gì?

Ngón chân út được cấu tạo bởi ba đốt ngón xương nối với nhau và gắn kết với xương bàn chân thông qua hệ thống khớp đốt ngón và khớp bàn ngón, được giữ vững bởi bao khớp cùng các dây chằng hai bên. Trật khớp ngón chân út xảy ra khi một ngoại lực tác động trực tiếp hoặc lực vặn xoắn vượt quá độ đàn hồi của dây chằng, khiến diện khớp bị trật ra ngoài. Đây là chấn thương cơ xương khớp khá phổ biến trong sinh hoạt hàng ngày, đặc biệt là khi đi chân trần vấp phải vật cản cứng hoặc khi bàn chân bị bẻ quặt đột ngột khi chạy nhảy. Mặc dù ngón út có kích thước nhỏ, nhưng sự toàn vẹn của ngón chân này đóng vai trò đáng kể trong việc giữ thăng bằng và phân bổ đều áp lực lên bờ ngoài bàn chân khi di chuyển.

Các biểu hiện điển hình khi bị trật khớp ngón chân út

Khi ngón chân út bị trật khớp, người bệnh thường cảm nhận cơn đau nhói dữ dội xuất hiện ngay thời điểm chấn thương và tăng mạnh khi chạm vào hoặc cố cử động ngón chân. Cơn đau có thể lan sang ngón chân áp út và bờ ngoài của bàn chân.

Trục giải phẫu của ngón út biến dạng rõ rệt là dấu hiệu điển hình nhất. Ngón chân có thể bị vẹo sang một bên, gập góc bất thường, quặp xuống dưới hoặc lệch hẳn lên trên so với các ngón lân cận. Khớp ngón chân út gần như mất hoàn toàn tầm vận động chủ động.

Vùng mô mềm quanh ngón út nhanh chóng sưng phồng và đổi màu bầm tím do tụ máu từ các mao mạch bị rách. Trong một số trường hợp, người bệnh còn có cảm giác tê buốt hoặc châm chích ở đầu ngón chân út nếu các nhánh thần kinh cảm giác lân cận bị chèn ép tạm thời.

Phân biệt trật khớp ngón chân út với gãy xương ngón chân

Trật khớp ngón chân út và gãy xương ngón út có nhiều nét tương đồng về mức độ đau nhức và sưng nề, nhưng vẫn có những khác biệt lâm sàng quan trọng. Khi trật khớp, đầu xương bị trượt hoàn toàn ra khỏi hõm khớp, tạo nên hình ảnh biến dạng rõ ở vị trí tiếp giáp giữa các đốt ngón hoặc giữa đốt gần với xương bàn chân.

Đối với gãy xương, biến dạng có thể xuất hiện tại thân đốt ngón thay vì ngay vị trí khe khớp. Người bệnh có thể nghe thấy tiếng rắc gãy khô giòn lúc chấn thương hoặc cảm nhận tiếng lạo xạo khi có sự cọ xát giữa hai đầu xương gãy.

Cả hai tình trạng này đều cần được đánh giá bằng phim chụp X-quang để phân định chính xác. Nhiều trường hợp chấn thương mạnh gây ra tổn thương phối hợp vừa gãy xương vừa trật khớp, đòi hỏi phương án cố định và nắn chỉnh chuyên biệt từ bác sĩ chấn thương chỉnh hình.

Các bước sơ cứu ban đầu đúng cách tại nhà

Khi gặp chấn thương nghi ngờ trật khớp ngón chân út, việc đầu tiên cần làm là ngừng ngay mọi hoạt động đi lại để tránh làm đầu xương lệch thêm. Người bệnh nên ngồi hoặc nằm nghỉ ngơi, nâng cao bàn chân bị đau bằng gối mềm cao hơn mức tim nhằm giảm dồn máu và hạ bớt tình trạng phù nề.

Tiếp theo, hãy áp dụng chườm lạnh bằng túi đá bọc qua khăn vải sạch lên khu vực ngón chân út trong khoảng 15 phút. Biện pháp này giúp co thắt mạch máu nhỏ, xoa dịu cảm giác đau buốt và hạn chế vết bầm lan rộng ra mu bàn chân.

Cố định tạm thời ngón chân út bằng cách băng dính ngón út chung với ngón chân thứ tư bên cạnh có đệm một miếng gạc mỏng ở giữa. Cách nẹp tự nhiên này giúp ngón út không bị rung lắc hay va chạm thêm trong lúc di chuyển đến cơ sở y tế gần nhất.

Những sai lầm cần tránh và thời điểm cần đến cơ sở y tế

Sau khi hoàn tất sơ cứu tạm thời, người bệnh cần được đưa đến bệnh viện hoặc phòng khám chuyên khoa để kiểm tra. Tuyệt đối không tự ý dùng sức kéo thẳng hoặc giật ngón chân út với hy vọng khớp tự nhảy về vị trí cũ, vì hành vi này rất dễ gây kẹt bao khớp, rách gân gấp duỗi hoặc đứt bó mạch thần kinh ngón chân.

Bác sĩ sẽ tiến hành thăm khám, chỉ định chụp phim X-quang để đánh giá tổn thương và thực hiện nắn chỉnh kín dưới gây tê cục bộ một cách nhẹ nhàng, chính xác. Sau khi khớp đã về đúng ổ khớp, ngón chân sẽ được cố định bằng nẹp chuyên dụng hoặc băng dán ngón trong vài tuần.

Người bệnh cũng không nên tùy tiện bôi dầu nóng, cồn xoa bóp hoặc đắp các loại lá thuốc không rõ nguồn gốc lên ngón chân sưng đau. Những chất kích ứng nhiệt này làm giãn mạch, khiến tình trạng tụ máu và phù nề trở nên nghiêm trọng hơn.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất giáo dục sức khỏe và hướng dẫn sơ cứu tổng quan, không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa cơ xương khớp. Người bệnh tuyệt đối không tự mua thuốc giảm đau chống viêm liều cao hoặc cố gắng kéo nắn khớp tại nhà khi chưa có kết quả kiểm tra X-quang chính thức.

Tóm tắt

Trật khớp ngón chân út tuy là chấn thương ở vị trí nhỏ nhưng nếu chủ quan có thể dẫn đến sai lệch cấu trúc bàn chân và đau nhức mạn tính. Việc sơ cứu đúng nguyên tắc và thăm khám cơ xương khớp kịp thời sẽ giúp ngón chân hồi phục hoàn toàn, tránh những biến chứng vận động không đáng có.