Điều trị viêm phổi cấp và những lưu ý quan trọng cần biết
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Viêm phổi cấp là tình trạng viêm nhiễm cấp tính ở nhu mô phổi bao gồm các phế nang, ống phế nang và tổ chức kẽ, thường do vi khuẩn, virus hoặc nấm gây ra. Bệnh có thể khởi phát đột ngột với các biểu hiện như sốt cao, rét run, ho nhiều kèm đờm đặc và khó thở ở nhiều mức độ khác nhau.
Mục tiêu cốt lõi trong điều trị viêm phổi cấp là loại bỏ nhanh chóng căn nguyên gây nhiễm trùng, kiểm soát các triệu chứng khó chịu, cải thiện khả năng thông khí của phổi và phòng ngừa tối đa nguy cơ suy hô hấp hoặc các biến chứng toàn thân nguy hiểm.
Điều trị viêm phổi cấp là gì?
Viêm phổi cấp là một trong những bệnh lý nhiễm trùng đường hô hấp dưới phổ biến nhưng tiềm ẩn nhiều nguy cơ diễn tiến nặng, đặc biệt ở trẻ nhỏ, người cao tuổi và những người có bệnh lý mạn tính nền như đái tháo đường, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính hay suy giảm miễn dịch. Khi các phế nang bị tổn thương do viêm, dịch tiết và tế bào viêm sẽ tích tụ làm cản trở quá trình trao đổi oxy giữa không khí và máu, dẫn đến tình trạng thiếu oxy mô và mệt mỏi toàn thân. Quá trình điều trị viêm phổi cấp đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa việc sử dụng thuốc điều trị nguyên nhân, các biện pháp can thiệp hỗ trợ chức năng hô hấp và chế độ chăm sóc dinh dưỡng phục hồi. Việc phát hiện sớm bệnh và tuân thủ đúng phác đồ y khoa đóng vai trò quyết định giúp hạn chế tổn thương nhu mô phổi kéo dài và ngăn ngừa các biến chứng đe dọa tính mạng.
Nguyên tắc dùng thuốc theo căn nguyên gây bệnh
Việc điều trị viêm phổi cấp phụ thuộc trực tiếp vào tác nhân vi sinh gây bệnh và mức độ nghiêm trọng trên từng người bệnh. Đối với trường hợp do vi khuẩn, bác sĩ chuyên khoa hô hấp sẽ chỉ định kháng sinh theo kinh nghiệm ban đầu hoặc dựa trên kết quả kháng sinh đồ từ mẫu đờm. Người bệnh cần uống thuốc đủ liều, đúng khoảng cách giữa các lần dùng và đủ số ngày theo đơn, tuyệt đối không tự ý ngừng thuốc khi thấy triệu chứng thuyên giảm vì dễ gây kháng thuốc hoặc tái phát. Trường hợp viêm phổi cấp do virus cúm hoặc virus hợp bào hô hấp, điều trị chủ yếu tập trung vào chăm sóc nâng đỡ thể trạng và dùng thuốc kháng virus đặc hiệu nếu có chỉ định sớm từ bác sĩ. Thuốc hạ sốt và giảm đau như paracetamol có thể được sử dụng khi thân nhiệt tăng cao để giúp người bệnh dễ chịu hơn, nhưng cần dùng theo đúng hướng dẫn về khoảng cách liều.
Các biện pháp hỗ trợ hô hấp và phục hồi chức năng phổi
Bên cạnh thuốc đặc trị, các biện pháp hỗ trợ hô hấp đóng vai trò quyết định trong việc ngăn ngừa suy hô hấp tiến triển. Người bệnh có biểu hiện khó thở, thở co kéo lồng ngực hoặc độ bão hòa oxy máu mao mạch SpO2 giảm dưới mức an toàn sẽ được chỉ định thở oxy qua gọng kính hoặc mặt nạ tại cơ sở y tế. Để hỗ trợ tống xuất đờm dãi ứ đọng trong phế quản, người bệnh nên được hướng dẫn các bài tập thở sâu, thở chúm môi và kỹ thuật ho có kiểm soát. Nhân viên y tế hoặc người nhà có thể hỗ trợ vỗ rung lồng ngực đúng cách để làm loãng chất tiết đường thở. Người bệnh cần được nghỉ ngơi ở tư thế đầu cao nửa nằm nửa ngồi nhằm tạo điều kiện cho cơ hoành di động dễ dàng, giúp phổi giãn nở tối đa và cải thiện thông khí phế nang hiệu quả.
Chế độ chăm sóc và dinh dưỡng nâng đỡ thể trạng
Chăm sóc toàn diện tại nhà giúp rút ngắn thời gian hồi phục và nâng cao sức đề kháng cho người bệnh viêm phổi cấp nhẹ được điều trị ngoại trú. Uống đủ từ một lít rưỡi đến hai lít nước ấm mỗi ngày là biện pháp đơn giản nhưng rất hiệu quả giúp làm loãng dịch nhầy đường thở, giúp việc khạc đờm trở nên dễ dàng hơn. Khẩu phần ăn hàng ngày cần cung cấp đầy đủ năng lượng, giàu chất đạm từ thịt nạc, cá, trứng cùng các loại vitamin và khoáng chất từ rau xanh, trái cây tươi. Không gian sống của người bệnh cần được giữ thông thoáng, sạch sẽ, duy trì độ ẩm thích hợp và tránh hoàn toàn khói thuốc lá, bụi bẩn hay hóa chất bay hơi. Người bệnh nên nghỉ ngơi tuyệt đối trong giai đoạn sốt và mệt mỏi nhiều, sau đó vận động nhẹ nhàng trở lại khi sức khỏe đã cải thiện.
Theo dõi sát diễn biến và nhận diện sớm dấu hiệu nguy hiểm
Trong suốt quá trình điều trị viêm phổi cấp tại nhà, việc theo dõi sát sao diễn biến lâm sàng là yêu cầu bắt buộc để kịp thời phát hiện biến chứng nguy hiểm. Người nhà cần thường xuyên kiểm tra thân nhiệt, nhịp thở, màu sắc da niêm mạc và đo nồng độ oxy trong máu bằng thiết bị SpO2 cá nhân nếu có sẵn. Nếu người bệnh xuất hiện dấu hiệu thở gấp gáp, cánh mũi phập phồng, lồng ngực co rút, đau ngực tăng lên khi hít sâu, ho khạc đờm lẫn máu hoặc có biểu hiện lú lẫn, ngủ gà, tụt huyết áp thì phải đưa đến bệnh viện cấp cứu ngay lập tức. Đây có thể là dấu hiệu của các biến chứng nặng như tràn dịch màng phổi, áp xe phổi, suy hô hấp cấp tiến triển hoặc nhiễm trùng huyết đe dọa tính mạng người bệnh.
Lưu ý an toàn
Thông tin về điều trị viêm phổi cấp chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa, không thay thế cho việc khám bệnh, chẩn đoán và kê đơn từ bác sĩ chuyên khoa. Người bệnh tuyệt đối không được tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc giảm ho ức chế phản xạ phế quản hay thuốc kháng viêm corticosteroid về dùng tại nhà. Mọi thay đổi về liều lượng hoặc loại thuốc đang dùng phải có sự đồng ý của bác sĩ điều trị. Khi người bệnh có triệu chứng khó thở, tím tái hoặc sốt cao không hạ, cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất.
Tóm tắt
Viêm phổi cấp là bệnh lý nhiễm trùng đường hô hấp dưới nguy hiểm nhưng có thể hồi phục tốt nếu phát hiện sớm và can thiệp y khoa đúng cách. Việc tuân thủ đầy đủ phác đồ của bác sĩ, kết hợp chăm sóc dinh dưỡng và theo dõi sát sao các dấu hiệu cảnh báo là chìa khóa giúp người bệnh nhanh chóng lành bệnh và phòng ngừa biến chứng nặng.
Nguồn tham khảo
- Cureus: Multidisciplinary Management of Severe Maternal H1N1 Infection With Acute Respiratory Distress Syndrome and Ventilator-Associated Pneumonia Requiring Extracorporeal Membrane Oxygenation: A Case Report
- Annals of Internal Medicine: Meta-analysis: Procalcitonin-guided antibiotic therapy reduces treatment failure in acute respiratory infection
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Bệnh viêm phổi cấp có thể tự khỏi tại nhà mà không cần dùng thuốc không?
Viêm phổi cấp do vi khuẩn không thể tự khỏi nếu không có kháng sinh thích hợp. Tình trạng này có thể tiến triển nhanh dẫn đến suy hô hấp hoặc nhiễm trùng huyết, vì vậy người bệnh bắt buộc phải được bác sĩ thăm khám và chỉ định điều trị.
Bị viêm phổi cấp do virus có cần uống thuốc kháng sinh không?
Kháng sinh chỉ có tác dụng tiêu diệt vi khuẩn và hoàn toàn không hiệu quả đối với viêm phổi do virus. Việc dùng kháng sinh bừa bãi khi nhiễm virus không giúp bệnh thuyên giảm mà còn gây tác dụng phụ và làm tăng nguy cơ kháng thuốc trong cộng đồng.
Người bệnh viêm phổi cấp thường mất bao lâu để hồi phục hoàn toàn?
Người bệnh viêm phổi cấp mức độ nhẹ đến trung bình thường bắt đầu hạ sốt và đỡ mệt sau ba đến năm ngày dùng đúng thuốc. Tuy nhiên triệu chứng ho và cảm giác mệt mỏi có thể kéo dài từ hai đến bốn tuần trước khi phổi hồi phục hoàn toàn.
Chế độ dinh dưỡng cho người đang điều trị viêm phổi cấp cần chú ý điều gì?
Người bệnh nên ăn thức ăn mềm, lỏng, dễ tiêu hóa như cháo dinh dưỡng hoặc súp gà, bổ sung nhiều rau xanh, trái cây giàu vitamin C và uống đủ nước ấm. Tránh đồ ăn chiên rán nhiều dầu mỡ, đồ uống lạnh và các chất kích thích như rượu bia.
Khi nào người bệnh điều trị tại nhà cần quay lại bệnh viện ngay lập tức?
Người bệnh cần được đưa đến cơ sở y tế ngay nếu xuất hiện tình trạng khó thở tăng dần, thở nhanh nông, đau ngực dữ dội, tím tái môi đầu chi, ho ra máu hoặc lơ mơ, li bì để được cấp cứu kịp thời.
