Nguyên nhân tụt huyết áp và mẹo sơ cứu nhanh an toàn tại nhà

Tụt huyết áp là gì?

Huyết áp là chỉ số thể hiện áp lực của dòng máu tác động lên thành động mạch khi tim co bóp và thư giãn. Một người được xác định là bị tụt huyết áp khi trị số huyết áp tâm thu dưới 90 mmHg hoặc huyết áp tâm trương dưới 60 mmHg khi đo ở trạng thái nghỉ ngơi. Không giống như tăng huyết áp thường diễn tiến âm thầm, hạ huyết áp cấp tính thường gây ra những triệu chứng xuất hiện nhanh chóng, khiến người bệnh choáng váng, xây xẩm mặt mày và suy giảm khả năng vận động.

Tụt huyết áp có thể diễn ra thoáng qua do thay đổi tư thế, thời tiết nắng nóng, đói lả hoặc mất nước nhẹ. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, đây lại là dấu hiệu cảnh báo của những rối loạn tiềm ẩn nghiêm trọng như nhiễm trùng, mất máu cấp, bệnh lý van tim hoặc rối loạn chức năng nội tiết. Việc nắm vững kiến thức nhận diện và sơ cứu ban đầu sẽ giúp bảo vệ người bệnh kịp thời, ngăn ngừa tình trạng thiếu máu não cục bộ kéo dài.

Những nguyên nhân phổ biến dẫn đến tụt huyết áp đột ngột

Tụt huyết áp xảy ra khi chỉ số huyết áp tâm thu giảm dưới 90 mmHg hoặc huyết áp tâm trương dưới 60 mmHg. Tình trạng này có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân sinh lý và bệnh lý khác nhau trong đời sống hàng ngày. Một trong những lý do phổ biến nhất là thiếu hụt thể tích tuần hoàn do cơ thể bị mất nước, sốt cao, tiêu chảy kéo dài hoặc đổ mồ hôi nhiều khi vận động mạnh. Việc nhịn ăn, bỏ bữa gây hạ đường huyết cũng thường đi kèm với sụt giảm huyết áp đột ngột.

Bên cạnh yếu tố sinh hoạt, tụt huyết áp còn có thể là hệ quả của các bệnh lý tim mạch như suy tim, rối loạn nhịp tim hoặc van tim suy yếu, làm giảm khả năng bơm máu đi nuôi các cơ quan. Rối loạn nội tiết như suy tuyến thượng thận, bệnh lý tuyến giáp cũng ảnh hưởng trực tiếp đến việc điều hòa áp lực mạch máu. Ngoài ra, việc sử dụng một số loại thuốc điều trị như thuốc lợi tiểu, thuốc hạ huyết áp quá liều hoặc thuốc chống trầm cảm cũng là tác nhân khiến chỉ số huyết áp sụt giảm ngoài ý muốn.

Dấu hiệu nhận biết sớm cơn tụt huyết áp cấp tính

Cơ thể thường phát ra những tín hiệu cảnh báo rõ ràng khi áp lực dòng máu cung cấp cho não bộ và các cơ quan suy giảm. Biểu hiện thường gặp nhất là cảm giác hoa mắt, chóng mặt, choáng váng, đặc biệt là khi thay đổi tư thế đột ngột từ nằm hoặc ngồi sang đứng thẳng. Người bệnh có thể cảm thấy đầu óc lâng lâng, mất thăng bằng và thị lực mờ dần trong chốc lát.

Đi kèm với đó là tình trạng da dẻ tái nhợt, lạnh đầu ngón tay và ngón chân, cơ thể vã mồ hôi lạnh dù nhiệt độ môi trường không quá nóng. Nhịp thở có thể trở nên nông, gấp gáp, trong khi nhịp tim đập nhanh hồi hộp nhằm bù đắp cho lượng máu thiếu hụt. Người bệnh thường cảm thấy mệt lả toàn thân, buồn nôn, khó tập trung suy nghĩ và nếu huyết áp tụt quá sâu có thể dẫn đến ngất xỉu tạm thời, gây nguy cơ chấn thương do té ngã.

Các bước xử trí và sơ cứu nhanh khi bị tụt huyết áp

Khi phát hiện một người có dấu hiệu tụt huyết áp, việc sơ cứu đúng cách trong những phút đầu tiên đóng vai trò then chốt giúp ổn định lưu lượng máu lên não. Đầu tiên, cần nhanh chóng đỡ người bệnh ngồi xuống hoặc nằm nghỉ ở nơi thoáng mát, yên tĩnh, tránh tụ tập đông người gây ngột ngạt. Tư thế tốt nhất là đặt người bệnh nằm ngửa trên mặt phẳng và kê hai chân cao hơn đầu khoảng 20 đến 30 cm nhằm tạo điều kiện cho máu hồi lưu về tim và não dễ dàng hơn.

Tiếp theo, hãy nới lỏng khuy áo, thắt lưng và cổ áo để người bệnh hô hấp thuận lợi. Nếu người bệnh còn hoàn toàn tỉnh táo và có thể nuốt tốt, có thể cho uống một cốc nước ấm, nước trà gừng, nước đường loãng hoặc nước canh ấm để bổ sung thể tích tuần hoàn. Giữ ấm cơ thể bằng chăn mỏng nếu người bệnh bị lạnh run. Cần theo dõi sát trạng thái tri giác và mạch đập của người bệnh, tuyệt đối không để người bệnh đứng dậy đi lại ngay khi vừa mới cảm thấy đỡ hơn.

Biện pháp chăm sóc và phòng ngừa tụt huyết áp tái phát

Để hạn chế những cơn hạ huyết áp tái diễn, việc duy trì một chế độ sinh hoạt khoa học và dinh dưỡng cân bằng là điều vô cùng cần thiết. Người có xu hướng huyết áp thấp nên uống đủ nước mỗi ngày, khoảng 1,5 đến 2 lít nước, để giữ cho thể tích tuần hoàn luôn ổn định. Tránh tuyệt đối việc bỏ bữa, đặc biệt là bữa sáng, và có thể chia nhỏ khẩu phần ăn thành nhiều bữa trong ngày để tránh tình trạng hạ huyết áp sau khi ăn quá no.

Trong sinh hoạt hàng ngày, cần rèn luyện thói quen thay đổi tư thế từ từ. Khi thức dậy vào buổi sáng, nên ngồi dậy tại mép giường vài phút, cử động nhẹ nhàng bàn chân và bắp chân trước khi đứng hẳn lên. Tăng cường vận động thể chất đều đặn với các bài tập vừa sức như đi bộ, bơi lội, đạp xe hoặc yoga nhằm nâng cao độ đàn hồi của thành mạch. Đối với người đang điều trị các bệnh mãn tính, cần tuân thủ nghiêm ngặt chỉ định dùng thuốc của bác sĩ, không tự ý tăng liều các thuốc hạ áp.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe và không thay thế cho chẩn đoán hay điều trị y khoa chuyên sâu. Tuyệt đối không cho người bệnh ăn uống khi đang trong trạng thái hôn mê, lơ mơ hoặc co giật vì có thể gây sặc nguy hiểm. Nếu người bệnh tụt huyết áp kèm theo các biểu hiện như tức ngực dữ dội, khó thở, vã mồ hôi đầm đìa, nói ngọng hoặc mất ý thức, cần lập tức liên hệ dịch vụ cấp cứu y tế để được xử trí khẩn cấp.

Tóm tắt

Tụt huyết áp là tình trạng phổ biến nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát và phòng ngừa nếu hiểu rõ nguyên nhân và biết cách sơ cứu đúng lúc. Việc giữ bình tĩnh, thực hiện các thao tác hỗ trợ tư thế và bổ sung nước kịp thời sẽ giúp cơ thể nhanh chóng phục hồi. Khi các cơn hạ huyết áp xuất hiện thường xuyên hoặc kèm theo dấu hiệu bất thường, người bệnh cần chủ động đến cơ sở y tế để được thăm khám toàn diện.