Nguyên nhân khiến trẻ nghiến răng khi ngủ và cách khắc phục

Nghiến răng khi ngủ ở trẻ em là gì?

Nghiến răng khi ngủ ở trẻ em là hoạt động lặp đi lặp lại của các cơ hàm trong lúc ngủ, biểu hiện qua hành vi siết chặt hoặc trượt hai hàm răng vào nhau tạo nên âm thanh ken két. Đây là một dạng rối loạn vận động liên quan đến giấc ngủ thường gặp ở trẻ nhỏ.

Theo nhận định của các chuyên gia nhi khoa, hiện tượng này có thể chỉ xuất hiện thoáng qua theo từng đợt phát triển thể chất của trẻ nhưng cũng có thể kéo dài liên tục nhiều tháng. Hầu hết các trường hợp ở mức độ nhẹ không gây ra tổn thương nghiêm trọng và có xu hướng giảm dần khi trẻ bước vào giai đoạn trưởng thành. Tuy nhiên, nếu tần suất nghiến răng dày đặc và lực cắn quá mạnh, các cạnh cắn của răng có thể bị mòn, cơ mặt bị mỏi và ảnh hưởng trực tiếp đến cấu trúc khớp thái dương hàm của trẻ.

Giai đoạn mọc răng và sự phát triển xương hàm ở trẻ nhỏ

Trong các giai đoạn mọc răng sữa hoặc thay sang răng vĩnh viễn, trẻ nhỏ thường trải qua cảm giác bứt rứt, ngứa nướu hoặc khó chịu tại cung hàm. Phản xạ nghiến răng hoặc cắn chặt hai hàm vào ban đêm là một cơ chế tự nhiên giúp trẻ xoa dịu cảm giác căng tức mô nướu quanh vùng răng đang nhú lên.

Bên cạnh đó, xương hàm và các nhóm cơ nhai của trẻ trong những năm đầu đời liên tục phát triển và thích nghi. Hoạt động co thắt cơ hàm vô thức trong lúc ngủ đóng vai trò như một phản xạ kích thích sự tương thích giữa xương và cơ. Khi toàn bộ hệ răng sữa mọc hoàn chỉnh hoặc quá trình thay răng ổn định, hiện tượng nghiến răng do nguyên nhân sinh lý này thường sẽ tự biến mất mà không để lại di chứng.

Tình trạng sai lệch khớp cắn và bất thường cung răng

Sự sắp xếp không thẳng hàng giữa hàm trên và hàm dưới, hay còn gọi là sai lệch khớp cắn, là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây nghiến răng ban đêm. Khi các răng mọc lệch lạc, chen chúc hoặc khớp cắn bị hở, cung hàm của trẻ sẽ khó tìm được vị trí tiếp xúc tự nhiên và thoải mái nhất khi khép miệng.

Trong trạng thái ngủ say, não bộ sẽ phát tín hiệu kích hoạt các cơ hàm trượt qua lại nhằm tìm kiếm sự ăn khớp tối ưu giữa hai bề mặt nhai. Thói quen siết chặt vô thức này tạo ra âm thanh ken két và khiến các điểm chạm răng chịu áp lực lớn. Nếu tình trạng khớp cắn không được bác sĩ nha khoa kiểm tra và can thiệp kịp thời, bề mặt men răng có thể dần bị mòn vẹt.

Ảnh hưởng từ căng thẳng tâm lý và lo âu kéo dài

Hệ thần kinh của trẻ em rất nhạy cảm với những thay đổi trong môi trường sống và học tập. Căng thẳng tâm lý xuất phát từ việc chuyển trường, áp lực điểm số, xung đột bạn bè hoặc thậm chí là sự xuất hiện của thành viên mới trong gia đình đều có thể ảnh hưởng tiêu cực đến chất lượng giấc ngủ của trẻ.

Khi trẻ đối mặt với lo âu hoặc ức chế cảm xúc mà chưa biết cách giải tỏa bằng lời nói, các xung động thần kinh căng thẳng sẽ tiếp tục hoạt động trong tiềm thức vào ban đêm. Phản xạ co cứng cơ nhai và nghiến chặt răng chính là một biểu hiện thể chất của sự giải phóng áp lực nội tại. Những cơn ác mộng hoặc sự phấn khích quá mức trước giờ ngủ cũng làm gia tăng tần suất nghiến răng.

Các vấn đề về đường thở và rối loạn giấc ngủ

Các bệnh lý đường hô hấp trên như viêm mũi dị ứng, viêm xoang, viêm amiđan quá phát hoặc phì đại sùi vòm họng thường làm đường thở của trẻ bị thu hẹp khi nằm ngủ. Để lấy đủ oxy, trẻ buộc phải há miệng để thở hoặc điều chỉnh tư thế đầu và cổ liên tục trong đêm.

Hiện tượng tắc nghẽn đường thở cục bộ làm gián đoạn chu kỳ giấc ngủ sâu, khiến hệ thần kinh giao cảm bị kích thích và dẫn đến các vi thức giấc. Trong quá trình cơ thể nỗ lực mở rộng đường thở, phản xạ đẩy hàm dưới ra phía trước và siết các cơ vùng mặt sẽ kích hoạt hành động nghiến răng. Trẻ thường xuyên ngáy, thở dốc hoặc ngưng thở khi ngủ có tỷ lệ nghiến răng cao hơn bình thường.

Biện pháp chăm sóc và tạo thói quen ngủ tốt cho trẻ

Để giúp trẻ hạn chế tình trạng nghiến răng, cha mẹ nên bắt đầu bằng việc xây dựng một chu trình thư giãn trước giờ ngủ. Việc tạo môi trường phòng ngủ yên tĩnh, thoáng mát, hạn chế cho trẻ tiếp xúc với tivi, điện thoại hoặc trò chơi kích động trước khi ngủ ít nhất một giờ sẽ giúp làm dịu hệ thần kinh trung ương.

Cha mẹ có thể trò chuyện nhẹ nhàng, đọc sách hoặc ngâm chân nước ấm cho trẻ để xoa dịu những lo âu trong ngày. Đồng thời, cần khuyến khích trẻ uống đủ nước và bổ sung chế độ ăn uống cân bằng dinh dưỡng. Việc theo dõi sát sao biểu hiện giấc ngủ và duy trì lịch tái khám nha khoa định kỳ sáu tháng một lần sẽ giúp bảo vệ tối ưu hàm răng của trẻ.

Lưu ý an toàn

Cha mẹ tuyệt đối không tự ý cho trẻ sử dụng các loại thuốc an thần, thuốc giãn cơ hay các bài thuốc truyền miệng không rõ nguồn gốc để trị nghiến răng. Không nên tự mua máng bảo hộ răng bán sẵn trên mạng cho trẻ nhỏ khi chưa có sự thăm khám và hướng dẫn từ bác sĩ chuyên khoa Răng Hàm Mặt, vì khí cụ không đúng kích thước có thể làm cản trở quá trình phát triển tự nhiên của xương hàm.

Tóm tắt

Hiện tượng nghiến răng khi ngủ ở trẻ em đa số là tạm thời và có thể tự cải thiện khi trẻ lớn hơn. Cha mẹ cần kiên nhẫn quan sát, tạo không gian nghỉ ngơi thư giãn và duy trì thói quen khám răng định kỳ để kịp thời phát hiện những bất thường về răng miệng, giúp trẻ phát triển khỏe mạnh và ngủ ngon giấc.