Khẩu trang N95 có giúp phòng ngừa virus corona hiệu quả không?
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Khẩu trang N95 là một trong những phương tiện phòng hộ cá nhân có khả năng bảo vệ đường hô hấp hiệu quả nhất trước virus corona. Nhờ cấu tạo đa tầng và màng lọc tĩnh điện chuyên dụng, loại khẩu trang này có thể ngăn chặn cả giọt bắn lẫn các hạt khí dung mang virus lơ lửng trong không khí.
Mặc dù có hiệu suất lọc cao, khả năng bảo vệ thực tế của khẩu trang N95 phụ thuộc rất lớn vào độ kín khít khi tiếp xúc với da mặt và kỹ thuật sử dụng của người đeo. Hiểu rõ cơ chế hoạt động và cách đeo đúng quy chuẩn sẽ giúp người dùng tối ưu hóa khả năng phòng ngừa lây nhiễm bệnh qua đường hô hấp.
Khẩu trang N95 phòng ngừa virus corona là gì?
Khẩu trang N95 là loại mặt nạ lọc hạt đạt tiêu chuẩn nghiêm ngặt của Viện Quốc gia về An toàn và Sức khỏe Nghề nghiệp Hoa Kỳ NIOSH, có khả năng lọc sạch tối thiểu 95 phần trăm các hạt trong không khí có kích thước khoảng 0,3 micromet, bao gồm bụi mịn, vi khuẩn và các giọt khí dung mang virus. Virus corona thường lây truyền chủ yếu qua các giọt bắn hô hấp phát sinh khi người nhiễm bệnh ho, hắt hơi, trò chuyện hoặc qua các hạt khí dung nhỏ có thể bay lơ lửng trong không gian kín. Do đó, khẩu trang N95 được xếp vào nhóm phương tiện bảo hộ có mức độ ngăn ngừa lây nhiễm qua đường hô hấp rất cao, thường được ứng dụng trong môi trường y tế chuyên sâu và các khu vực có nguy cơ phơi nhiễm dịch bệnh lớn.
Cơ chế lọc và khả năng ngăn chặn virus corona của khẩu trang N95
Khẩu trang N95 được thiết kế với nhiều lớp sợi vi mô tĩnh điện không dệt, có khả năng giữ lại ít nhất 95 phần trăm các hạt bụi, giọt bắn và khí dung có kích thước nhỏ tới 0,3 micromet. Khi người bệnh nhiễm virus corona ho, hắt hơi hoặc nói chuyện, virus được phát tán ra không khí dưới dạng giọt bắn lớn hoặc các hạt khí dung lơ lửng. Nhờ cấu trúc màng lọc dày đặc kết hợp lực hút tĩnh điện, khẩu trang N95 có thể giữ lại cả những hạt khí dung siêu nhỏ chứa mầm bệnh. Tuy nhiên, khả năng bảo vệ này phụ thuộc hoàn toàn vào độ khít của mép khẩu trang với bề mặt da mặt. Nếu mép khẩu trang bị hở, không khí mang virus sẽ đi qua các khe hở mà không qua màng lọc, làm giảm đáng kể hiệu quả bảo vệ.
Sự khác biệt giữa khẩu trang N95 và khẩu trang y tế thông thường
Khẩu trang y tế thông thường chủ yếu được thiết kế để ngăn các giọt bắn dịch tiết đường hô hấp kích thước lớn văng ra môi trường và chống thấm nước từ bên ngoài. Điểm hạn chế lớn của khẩu trang y tế là cấu trúc phẳng, khi đeo sẽ tạo ra nhiều khoảng hở lớn ở hai bên má, cánh mũi và cằm, khiến các hạt khí dung dễ dàng lọt qua. Ngược lại, khẩu trang N95 được dập khuôn 3D hình chóp hoặc mỏ vịt, có thanh nẹp kim loại chắc chắn ôm sát sống mũi và hệ thống dây đeo vòng qua đầu giúp tạo lực ép đồng đều. Thiết kế này giúp toàn bộ luồng khí hít vào đều phải đi qua màng lọc tích điện, mang lại mức độ bảo vệ cá nhân vượt trội hơn hẳn trong môi trường có nồng độ virus cao.
Hướng dẫn đeo và kiểm tra độ kín của khẩu trang N95 đúng kỹ thuật
Để khẩu trang N95 phát huy hiệu quả tối đa, người dùng cần tuân thủ quy trình mang và kiểm tra độ kín cẩn thận. Trước khi đeo, cần vệ sinh tay sạch sẽ bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn. Đặt khẩu trang ôm khít cằm và sống mũi, đưa dây đeo phía dưới vòng qua gáy, dây đeo phía trên vòng qua đỉnh đầu. Dùng hai đầu ngón tay của cả hai tay vuốt dọc thanh nẹp mũi để ép sát sống mũi, không dùng một tay bóp nhọn thanh kim loại. Sau khi đeo, cần thực hiện kiểm tra độ kín bằng cách áp hai tay ngoài bề mặt khẩu trang rồi hít sâu và thở mạnh; nếu cảm thấy luồng khí phả vào mắt hoặc rò rỉ qua hai bên má, cần chỉnh lại dây và nẹp mũi cho đến khi hoàn toàn kín khít.
Những tình huống nên ưu tiên sử dụng khẩu trang N95
Khẩu trang N95 đem lại hiệu quả bảo vệ cao nhất nhưng đòi hỏi lực thở lớn hơn và có thể gây cảm giác ngột ngạt khi đeo liên tục. Do đó, thiết bị này đặc biệt cần thiết cho nhân viên y tế trực tiếp khám chữa bệnh, người chăm sóc bệnh nhân mắc virus corona hoặc những người phải tiếp xúc gần với nguồn lây trong không gian kín, đông người và thông khí kém. Đối với người dân khỏe mạnh sinh hoạt trong môi trường thông thoáng hoặc hoạt động ngoài trời, việc sử dụng khẩu trang y tế đạt chuẩn kết hợp giữ khoảng cách an toàn đã đủ để giảm thiểu nguy cơ lây nhiễm mà vẫn đảm bảo sự thoải mái trong sinh hoạt hàng ngày.
Lưu ý an toàn
Khẩu trang N95 chỉ là một mắt xích trong chuỗi các biện pháp phòng ngừa dịch bệnh và không thể loại trừ hoàn toàn nguy cơ lây nhiễm nếu người dùng chạm tay vào bề mặt ngoài bị nhiễm bẩn rồi đưa lên mắt, mũi, miệng. Những người có bệnh lý nền về tim mạch, suy hô hấp hoặc phụ nữ mang thai cần thận trọng khi đeo khẩu trang kín trong thời gian dài vì có thể gây tích tụ khí carbon dioxide và thiếu oxy cục bộ. Khi xuất hiện triệu chứng chóng mặt, khó thở hoặc tức ngực, cần nhanh chóng di chuyển ra khu vực thông thoáng, an toàn để tháo khẩu trang nghỉ ngơi.
Tóm tắt
Khẩu trang N95 là phương tiện bảo vệ đường hô hấp vượt trội trước virus corona nhờ khả năng lọc bụi mịn và khí dung hiệu quả cao. Tuy nhiên, thiết bị chỉ phát huy tối đa tác dụng khi được chọn đúng kích cỡ và đeo kín khít. Người dân nên kết hợp khẩu trang với tiêm chủng đầy đủ, rửa tay thường xuyên và duy trì thông khí tốt để bảo vệ sức khỏe bản thân và cộng đồng.
Nguồn tham khảo
- openRxiv: Assessment of N95 respirator for reuse after sterilization: filtration efficacy, breathing resistance, quality factor, chemical structure and surface charge density
- Journal of Agricultural Safety and Health: Evaluation of the Filtration Efficiency of the N95 Filtering Facepiece Respirator for Airborne Methicillin-Resistant Staphylococcus aureus
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Khẩu trang N95 có thể tái sử dụng nhiều lần được không?
Người dân có thể tái sử dụng khẩu trang N95 trong sinh hoạt thường ngày nếu bề mặt còn sạch, không rách, dây thun không dão và khẩu trang vẫn ôm khít mặt. Khi tháo ra, cần bảo quản trong túi giấy sạch, thoáng khí và bỏ đi ngay khi bị ẩm, bẩn hoặc biến dạng.
Khẩu trang N95 có van thở có ngăn ngừa lây lan virus corona không?
Khẩu trang N95 có van thở giúp thoát nhiệt và thở dễ hơn nhưng khí thở ra không được lọc. Nếu người đeo đang ủ bệnh hoặc mắc virus corona, virus vẫn có thể phát tán ra môi trường xung quanh, làm giảm tác dụng bảo vệ cộng đồng.
Có nên đeo khẩu trang y tế bên ngoài hoặc bên trong khẩu trang N95 không?
Không nên đeo lồng hai loại khẩu trang này cùng lúc vì việc chồng lớp dễ làm kênh mép khẩu trang N95, phá vỡ độ kín khít trên khuôn mặt và làm tăng lực cản hô hấp, gây khó thở mà không tăng thêm khả năng bảo vệ.
Trẻ em có sử dụng được khẩu trang N95 để chống virus corona không?
Trẻ nhỏ dưới 2 tuổi tuyệt đối không nên đeo khẩu trang vì nguy cơ ngạt thở. Với trẻ lớn hơn, khẩu trang N95 tiêu chuẩn thường quá rộng so với khuôn mặt trẻ, làm hở mép viền và mất tác dụng lọc, do đó nên ưu tiên loại khẩu trang vừa vặn với kích thước của trẻ.
Người có bệnh lý hô hấp mạn tính có đeo được khẩu trang N95 không?
Người mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, hen suyễn nặng hoặc suy tim cần thận trọng vì khẩu trang N95 làm tăng sức cản đường thở, dễ gây khó thở, mệt mỏi hoặc giảm thông khí. Những đối tượng này nên tham khảo ý kiến bác sĩ điều trị để chọn phương án bảo vệ thích hợp.
