Bệnh viêm phổi cấp có lây không và cách phòng ngừa

Viêm phổi cấp có lây không là gì?

Viêm phổi cấp là tình trạng tổn thương viêm nhiễm cấp tính ở các phế nang, túi phế nang, ống phế nang và tổ chức liên kết kẽ của phổi. Khi các vi sinh vật gây bệnh xâm nhập và nhân lên, các túi khí trong phổi có thể bị tích tụ dịch viêm hoặc mủ, cản trở quá trình trao đổi oxy bình thường của cơ thể. Bệnh có thể do nhiều căn nguyên khác nhau gây ra, phổ biến nhất là vi khuẩn như Streptococcus pneumoniae, Mycoplasma pneumoniae, hoặc các loại virus đường hô hấp như virus cúm, virus hợp bào hô hấp và virus SARS-CoV-2.

Diễn tiến của viêm phổi cấp thường xuất hiện nhanh với các biểu hiện như sốt, ho có đờm hoặc ho khan, khó thở, thở nhanh và đau tức ngực khi hít sâu. Bệnh có thể gặp ở mọi lứa tuổi, nhưng mức độ nghiêm trọng thường cao hơn ở trẻ nhỏ, người cao tuổi và những người có bệnh nền mạn tính.

Khả năng lây nhiễm của các tác nhân gây viêm phổi cấp

Viêm phổi cấp về bản chất không phải là một bệnh truyền nhiễm đơn lẻ có cơ chế lây truyền đồng nhất, mà khả năng lây lan phụ thuộc trực tiếp vào loại vi sinh vật gây bệnh. Khi viêm phổi xuất phát từ các loại virus đường hô hấp như virus cúm, virus hợp bào hô hấp hoặc adenovirus, tính lây nhiễm thường rất cao và dễ bùng phát thành ổ dịch trong gia đình hoặc trường học.

Đối với viêm phổi cấp do vi khuẩn, các chủng như phế cầu khuẩn hoặc vi khuẩn không điển hình có thể truyền từ người mang mầm bệnh sang người lành qua dịch tiết hô hấp. Tuy nhiên, khi mầm bệnh xâm nhập vào người tiếp xúc, người đó có thể chỉ biểu hiện viêm đường hô hấp trên nhẹ như viêm mũi họng, hoặc trở thành người lành mang vi khuẩn mà không nhất thiết phát triển thành viêm phổi cấp. Việc có tiến triển thành viêm phổi hay không phụ thuộc rất lớn vào số lượng mầm bệnh và sức đề kháng của cơ thể.

Các con đường lây truyền mầm bệnh viêm phổi thường gặp

Con đường lây truyền chủ yếu của các vi sinh vật gây viêm phổi cấp là qua đường giọt bắn hô hấp. Khi người mắc bệnh hoặc người mang vi sinh vật gây bệnh ho, hắt hơi, nói chuyện hoặc xì mũi, các giọt bắn chứa virus hoặc vi khuẩn sẽ phát tán vào không khí xung quanh. Nếu người ở cự ly gần vô tình hít phải các giọt bắn này, mầm bệnh có thể bám vào niêm mạc đường hô hấp và bắt đầu quá trình xâm nhập.

Bên cạnh đó, con đường tiếp xúc gián tiếp qua bề mặt nhiễm bẩn cũng đóng vai trò đáng kể trong việc lan truyền mầm bệnh. Các dịch tiết hô hấp chứa vi khuẩn hoặc virus có thể rơi xuống tay nắm cửa, mặt bàn, đồ chơi trẻ em, điện thoại hoặc lan ra bàn tay của người bệnh. Khi người khỏe mạnh chạm tay vào các bề mặt này rồi vô tình đưa lên mắt, mũi hoặc miệng, vi sinh vật sẽ nhanh chóng xâm nhập vào đường hô hấp.

Những nhóm đối tượng có nguy cơ cao dễ bị lây nhiễm và tiến triển nặng

Mặc dù bất kỳ ai cũng có thể bị nhiễm các vi sinh vật gây bệnh đường hô hấp, một số nhóm đối tượng có nguy cơ mắc viêm phổi cấp cao hơn và dễ diễn tiến nặng. Nhóm đầu tiên là trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ dưới năm tuổi do hệ miễn dịch chưa hoàn thiện, cùng với người cao tuổi trên sáu mươi lăm tuổi khi chức năng đề kháng tự nhiên của cơ thể đã suy giảm dần theo thời gian.

Ngoài ra, những người mắc các bệnh lý mạn tính như bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, hen phế quản, suy tim, đái tháo đường, suy thận mạn hoặc bệnh gan cũng rất dễ bị vi khuẩn xâm lấn sâu xuống phế nang. Những người đang sử dụng thuốc ức chế miễn dịch, người có thói quen hút thuốc lá thường xuyên hoặc người sống trong môi trường ô nhiễm khói bụi cũng chịu tổn thương lớp biểu mô bảo vệ đường thở, tạo điều kiện thuận lợi cho mầm bệnh phát triển.

Các biện pháp phòng ngừa viêm phổi cấp chủ động và hiệu quả

Phòng ngừa viêm phổi cấp đòi hỏi sự kết hợp giữa vệ sinh phòng bệnh và nâng cao sức đề kháng. Biện pháp chủ động quan trọng hàng đầu là tiêm chủng vắc xin đầy đủ theo khuyến cáo y tế, bao gồm vắc xin phòng phế cầu khuẩn, vắc xin phòng cúm mùa hằng năm và các vắc xin phòng bệnh hô hấp khác. Tiêm vắc xin giúp cơ thể tạo ra kháng thể bảo vệ đặc hiệu, giảm đáng kể nguy cơ mắc bệnh và hạn chế biến chứng nguy hiểm nếu chẳng may nhiễm bệnh.

Song song với tiêm chủng, việc duy trì thói quen vệ sinh cá nhân và môi trường sống giữ vai trò thiết yếu. Cần rửa tay thường xuyên bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn, đeo khẩu trang khi đến nơi đông người hoặc khi tiếp xúc với người có triệu chứng cảm cúm, che miệng khi ho và hắt hơi. Đồng thời, nên giữ ấm cơ thể trong thời tiết lạnh, giữ nơi ở thông thoáng, hạn chế hút thuốc lá và xây dựng chế độ dinh dưỡng cân đối để củng cố hệ miễn dịch tự nhiên.

Lưu ý an toàn

Thông tin về khả năng lây nhiễm và cách phòng ngừa viêm phổi cấp mang tính chất giáo dục sức khỏe cộng đồng, không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y khoa trực tiếp. Khi bản thân hoặc người thân xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ như sốt cao kéo dài, ho nhiều, khó thở, thở rút lõm lồng ngực hoặc đau nhức ngực, cần nhanh chóng đến cơ sở y tế để được bác sĩ chuyên khoa thăm khám. Tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng kháng sinh hoặc thay đổi liều lượng thuốc khi chưa có chỉ định của bác sĩ.

Tóm tắt

Bệnh viêm phổi cấp có thể lây lan mầm bệnh qua đường giọt bắn hô hấp và tiếp xúc bề mặt. Chủ động tiêm vắc xin phòng bệnh, duy trì vệ sinh tay và thực hiện lối sống lành mạnh là những giải pháp thiết thực giúp bảo vệ lá phổi và hệ hô hấp của mỗi cá nhân cũng như cả gia đình.