Những nguyên nhân phổ biến gây ngứa mắt và cách khắc phục

Nguyên nhân gây ngứa mắt là gì?

Ngứa mắt là phản ứng kích thích tại các thụ thể thần kinh cảm giác nằm ở kết mạc, giác mạc hoặc bờ mi mắt. Tình trạng này có thể xuất hiện thoáng qua khi có vật lạ bay vào mắt, nhưng cũng có thể kéo dài dai dẳng nếu bắt nguồn từ các rối loạn mạn tính của màng phim nước mắt hay viêm nhiễm vùng mi.

Cảm giác ngứa mắt thường thôi thúc phản xạ tự nhiên là đưa tay lên chà xát hoặc dụi mạnh. Tuy nhiên, hành động này có thể làm tổn thương biểu mô giác mạc mỏng manh, tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập và kích hoạt phản ứng viêm trở nên trầm trọng hơn. Việc phân loại nguyên nhân dựa trên các biểu hiện đi kèm đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ sức khỏe thị giác lâu dài.

Viêm kết mạc dị ứng và các tác nhân từ môi trường

Viêm kết mạc dị ứng là một trong những lý do hàng đầu khiến mắt bị ngứa râm ran, đỏ và chảy nước mắt. Tình trạng này xuất hiện khi bề mặt nhãn cầu tiếp xúc với các dị nguyên như phấn hoa, mạt bụi nhà, lông thú cưng hoặc bào tử nấm mốc. Hệ thống miễn dịch phản ứng quá mức làm giải phóng chất trung gian histamine gây kích ứng kết mạc.

Bên cạnh các dị nguyên tự nhiên, môi trường sống ô nhiễm với nhiều khói thuốc lá, bụi mịn và hóa chất tẩy rửa cũng trực tiếp làm rát ngứa mắt. Phản ứng dị ứng thường xảy ra đồng thời ở cả hai mắt, có thể đi kèm triệu chứng hắt hơi, ngứa mũi hoặc nghẹt mũi trong viêm mũi dị ứng.

Hội chứng khô mắt và thói quen nhìn màn hình kéo dài

Hội chứng khô mắt xảy ra khi tuyến lệ không sản xuất đủ lượng nước mắt hoặc chất lượng màng phim nước mắt kém, khiến nước mắt bay hơi nhanh. Màng phim nước mắt bị mất cân bằng sẽ làm bề mặt giác mạc mất đi lớp bôi trơn bảo vệ, dẫn tới cảm giác xót, cộm rát và ngứa mắt.

Thói quen sử dụng máy vi tính, điện thoại thông minh liên tục trong nhiều giờ khiến tần suất chớp mắt giảm đáng kể. Làm việc lâu trong phòng có điều hòa nhiệt độ khô lạnh cũng thúc đẩy nước mắt bốc hơi nhanh hơn, làm tăng mức độ khô rát và khiến mắt thường xuyên bị ngứa ngáy khó chịu vào cuối ngày.

Viêm bờ mi và rối loạn tuyến bã nhờn chân mi

Viêm bờ mi là tình trạng viêm mạn tính tại vùng chân lông mi và bờ mi mắt, thường liên quan đến sự rối loạn hoạt động của các tuyến bã nhờn meibomian hoặc sự tăng sinh vi khuẩn tại chỗ. Khi tuyến nhờn bị bít tắc, bờ mi sẽ bị viêm đỏ, đóng vảy cứng và kích thích gây ngứa ngáy dữ dội quanh mí.

Người mắc viêm bờ mi thường có cảm giác như có hạt sạn trong mắt, cộm xốn, rụng lông mi và mí mắt bị sưng nhẹ. Nếu không chú ý vệ sinh bờ mi đúng cách mỗi ngày, chất tiết ứ đọng sẽ tiếp tục gây viêm tái phát nhiều lần và làm tổn thương bề mặt nhãn cầu.

Sử dụng kính áp tròng và nguy cơ viêm nhiễm nhãn khoa

Kính áp tròng tiếp xúc trực tiếp với giác mạc nên nếu không được vệ sinh sạch sẽ, bụi bẩn và cặn protein sẽ tích tụ trên bề mặt kính gây phản ứng kích ứng mi mắt. Thói quen đeo kính áp tròng quá thời gian quy định, đeo kính qua đêm hoặc không rửa tay trước khi tháo lắp kính là nguy cơ gây viêm giác mạc và ngứa mắt kéo dài.

Ngoài ra, nhiễm khuẩn hoặc nhiễm virus ở mắt như viêm kết mạc dịch cũng có thể gây ngứa nhẹ trong giai đoạn đầu trước khi xuất hiện nhiều ghèn dính, mi mắt dính chặt khi thức dậy và đỏ mắt rõ rệt. Việc dùng chung khăn mặt hoặc dụi mắt bằng tay bẩn làm tăng nguy cơ lây truyền các mầm bệnh này.

Biện pháp làm dịu và chăm sóc mắt ngứa an toàn tại nhà

Để kiểm soát cơn ngứa mắt an toàn, điều quan trọng nhất là bạn tuyệt đối không được dụi tay vào mắt. Dụi mắt có thể làm xước giác mạc và giải phóng thêm nhiều chất gây ngứa. Thay vào đó, bạn có thể áp dụng chườm lạnh bằng khăn sạch bọc ngoài túi đá trong khoảng năm đến mười phút để làm dịu mạch máu và giảm sưng ngứa.

Sử dụng dung dịch nước mắt nhân tạo không chứa chất bảo quản là cách hiệu quả giúp rửa trôi dị nguyên, dưỡng ẩm bề mặt giác mạc và giảm kích ứng. Bạn nên rửa mặt sạch sẽ sau khi đi ngoài đường về, vệ sinh mí mắt bằng gạc mềm chuyên dụng và giữ môi trường sống thông thoáng, hạn chế bụi bẩn tích tụ.

Lưu ý an toàn

Tuyệt đối không tự ý mua các loại thuốc nhỏ mắt chứa corticoid hoặc kháng sinh khi chưa có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa mắt, vì việc lạm dụng có thể dẫn đến tăng nhãn áp và đục thủy tinh thể. Không áp dụng các biện pháp truyền miệng chưa được kiểm chứng như đắp lá cây, xông tinh dầu nóng hay nhỏ nước chanh vào mắt vì rất dễ gây bỏng kết giác mạc và nhiễm trùng nặng.

Tóm tắt

Ngứa mắt là triệu chứng thường gặp do nhiều tác nhân kích ứng hoặc bệnh lý nhãn khoa. Việc nhận diện đúng nguyên nhân giúp áp dụng biện pháp chăm sóc thích hợp, bảo vệ thị lực và duy trì sự thoải mái cho đôi mắt. Khi tình trạng ngứa kéo dài, người bệnh cần chủ động đi khám tại các cơ sở chuyên khoa mắt để được tư vấn chính xác.