Nguyên nhân băng huyết sau sinh và các biện pháp giúp phòng ngừa sớm

Nguyên nhân băng huyết sau sinh là gì?

Băng huyết sau sinh là hiện tượng sản phụ bị mất một lượng máu bất thường sau khi sinh con, có thể xảy ra trong vòng 24 giờ đầu sau sinh hoặc kéo dài từ vài ngày đến vài tuần sau đó trong thời kỳ hậu sản. Khi lượng máu mất đi quá nhanh, cơ thể người mẹ sẽ không kịp bù đắp thể tích tuần hoàn, dẫn đến tình trạng hoa mắt, choáng váng, tụt huyết áp và đe dọa chức năng của nhiều cơ quan nội tạng quan trọng.

Trong y khoa hiện đại, các nguyên nhân băng huyết sau sinh thường được tóm lược theo quy tắc bốn nhóm chính bao gồm rối loạn trương lực cơ tử cung, tổn thương chấn thương đường sinh dục, sót mô nhau thai và các rối loạn đông máu. Việc nhận diện chính xác nguyên nhân nền tảng đóng vai trò quyết định giúp bác sĩ và nữ hộ sinh đưa ra biện pháp cầm máu chính xác, kịp thời và an toàn cho sản phụ.

Đờ tử cung và sự suy giảm khả năng co hồi cơ tử cung

Đờ tử cung là nguyên nhân phổ biến nhất gây băng huyết sau sinh, xảy ra khi cơ tử cung không thể co thắt và siết chặt lại sau khi sổ thai và sổ nhau. Ở trạng thái bình thường, sự co hồi của các thớ cơ tử cung đóng vai trò như chiếc kẹp sinh lý ép chặt các mạch máu tại diện nhau bám để ngăn chảy máu. Khi trương lực cơ suy giảm, máu sẽ tiếp tục chảy rỉ rả hoặc ồ ạt qua đường âm đạo.

Tình trạng này thường gặp ở những trường hợp tử cung bị căng giãn quá mức như mang đa thai, thai to, đa ối hoặc các cuộc chuyển dạ kéo dài, sinh nở nhiều lần và nhiễm trùng ối. Khi phát hiện đờ tử cung, nhân viên y tế cần nhanh chóng xoa bóp đáy tử cung và sử dụng các loại thuốc tăng co hồi theo đúng phác đồ chuyên khoa.

Chấn thương đường sinh dục và tổn thương mô mềm trong chuyển dạ

Trong quá trình sinh nở, tổn thương cơ học tại đường sinh dục có thể gây mất máu lượng lớn. Khi thai nhi đi qua khung chậu và âm đạo, đặc biệt trong các ca chuyển dạ diễn tiến quá nhanh hoặc thai có kích thước lớn, các mô mềm có thể bị kéo căng dẫn đến rách tầng sinh môn, rách thành âm đạo hoặc rách cổ tử cung.

Các thủ thuật hỗ trợ sinh như giác hút hay kẹp sinh cũng làm tăng nguy cơ tổn thương mô mềm nếu không thực hiện thận trọng. Nguy hiểm hơn là biến chứng vỡ tử cung, thường gặp ở sản phụ có sẹo mổ cũ trên cơ tử cung. Tổn thương đôi khi còn hình thành các khối máu tụ sâu trong vùng chậu hoặc sau phúc mạc, đòi hỏi bác sĩ chuyên khoa phát hiện sớm để khâu phục hồi và xử trí cầm máu.

Bánh nhau bất thường và tình trạng sót mô nhau thai

Sau khi em bé chào đời, bánh nhau cần phải bong tróc hoàn toàn và được tống xuất trọn vẹn ra ngoài. Nếu một phần bánh nhau hoặc màng nhau bị sót lại bên trong buồng tử cung, diện bám sẽ không thể co thắt tối ưu, khiến các mạch máu tiếp tục chảy máu dai dẳng.

Bên cạnh đó, các bất thường về bám dính bánh nhau như rau tiền đạo hoặc rau cài răng lược là những nguyên nhân gây xuất huyết nghiêm trọng. Khi gai nhau bám quá thấp che kín cổ tử cung hoặc xâm lấn sâu vào lớp cơ tử cung và sẹo mổ cũ, quá trình bong nhau tự nhiên bị cản trở. Việc can thiệp bóc nhau có thể gây rách mạch máu lớn và mất máu dữ dội, cần sự phối hợp khẩn cấp của ê kíp phẫu thuật và hồi sức.

Rối loạn đông máu và các bệnh lý nội khoa kèm theo

Hệ thống đông máu của sản phụ giữ vai trò then chốt trong việc hình thành các cục máu đông sinh lý để bịt kín đầu các mạch máu bị tổn thương sau sinh. Bất kỳ sự thiếu hụt hoặc rối loạn nào trong các yếu tố đông máu cũng có thể khiến máu không thể đông lại như bình thường, dẫn đến chảy máu khó cầm dù tử cung vẫn co hồi tương đối tốt.

Rối loạn đông máu có thể xuất phát từ các bệnh lý huyết học bẩm sinh hoặc di truyền từ trước thai kỳ như suy giảm tiểu cầu hay bệnh ưa chảy máu. Tuy nhiên, phổ biến hơn trong sản khoa là các rối loạn đông máu mắc phải thứ phát sau những biến chứng thai kỳ nặng nề, bao gồm hội chứng tiền sản giật nặng, sản giật, hội chứng HELLP, tình trạng tắc mạch ối hoặc nhiễm trùng huyết chu sinh. Khi rơi vào hội chứng đông máu nội mạch rải rác, các yếu tố đông máu bị tiêu thụ cạn kiệt, làm mất hoàn toàn khả năng cầm máu tự nhiên của cơ thể và đòi hỏi phải truyền máu cùng các chế phẩm máu chuyên biệt.

Các biện pháp y tế giúp chủ động phòng ngừa và theo dõi sớm

Phòng ngừa băng huyết sau sinh đòi hỏi sự theo dõi chặt chẽ từ giai đoạn khám thai định kỳ đến lúc vượt cạn. Trong thai kỳ, thai phụ cần được xét nghiệm sàng lọc để phát hiện sớm tình trạng thiếu máu, từ đó bổ sung sắt và vi chất kịp thời. Việc chẩn đoán các yếu tố nguy cơ như đa thai, sẹo mổ cũ hoặc bất thường bánh nhau qua siêu âm giúp định hướng nơi sinh nở phù hợp có đầy đủ phương tiện phẫu thuật và ngân hàng máu.

Tại phòng sinh, việc áp dụng quy trình xử trí tích cực giai đoạn ba chuyển dạ đã được chứng minh giúp giảm mạnh tỷ lệ xuất huyết. Các bước can thiệp chuẩn mực bao gồm dùng thuốc tăng co tử cung ngay sau khi sổ thai, kéo dây rốn có kiểm soát khi nhau đã bong và xoa bóp đáy tử cung định kỳ. Sau sinh, sản phụ cần được theo dõi sát mạch, huyết áp và lượng máu mất trong ít nhất vài giờ đầu.

Lưu ý an toàn

Mọi thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất cung cấp kiến thức y khoa thường thức và không thể thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa sản. Thai phụ tuyệt đối không tự ý mua hoặc sử dụng các loại thuốc co bóp tử cung, thảo dược hay thuốc cầm máu không có chỉ định từ bác sĩ. Trong giai đoạn hậu sản, nếu nhận thấy máu âm đạo ra nhiều bất thường, người nhà cần nhanh chóng đưa sản phụ đến cơ sở y tế gần nhất có chuyên khoa sản để được cấp cứu kịp thời.

Tóm tắt

Băng huyết sau sinh là tai biến sản khoa nguy hiểm nhưng có thể chủ động phòng ngừa và kiểm soát tốt nếu được chuẩn bị chu đáo. Việc khám thai định kỳ đúng lịch, lựa chọn cơ sở y tế có đầy đủ trang thiết bị cấp cứu và phối hợp chặt chẽ với nhân viên y tế trong suốt thai kỳ sẽ giúp bảo vệ tối đa sức khỏe cho sản phụ và em bé.