Băng huyết sau sinh: Dấu hiệu cảnh báo và cách xử trí khẩn cấp

Băng huyết sau sinh phải làm gì?

Băng huyết sau sinh được định nghĩa trong y khoa là tình trạng mất máu nghiêm trọng từ đường sinh dục, thường vượt quá 500ml sau sinh thường hoặc trên 1000ml sau sinh mổ, hoặc bất kỳ lượng máu mất nào gây suy giảm huyết động học của người mẹ. Tình trạng này đòi hỏi phải có sự xử trí khẩn cấp từ đội ngũ y tế chuyên khoa sản. Tại gia đình, mục tiêu quan trọng nhất là nhận diện sớm dấu hiệu nguy kịch, thực hiện các bước hỗ trợ tuần hoàn cơ bản và đưa sản phụ đến bệnh viện một cách nhanh nhất, an toàn nhất.

Dấu hiệu nhận biết sản phụ đang bị băng huyết sau sinh

Để có hành động xử trí chính xác, trước hết gia đình cần nhận diện rõ ràng các biểu hiện bất thường của tình trạng xuất huyết hậu sản, phân biệt với sản dịch sinh lý thông thường:

Biểu hiện tại chỗ: Máu đỏ tươi chảy ồ ạt hoặc rỉ rả liên tục từ âm đạo, làm ướt đẫm hoàn toàn một miếng băng vệ sinh dày cỡ lớn trong vòng dưới 1 giờ và kéo dài trong 2 giờ liên tiếp. Xuất hiện nhiều cục máu đông lớn có kích thước tương đương quả trứng gà hoặc quả bóng bàn.

Biểu hiện toàn thân và suy giảm tuần hoàn: Do thể tích máu bị sụt giảm đột ngột, sản phụ sẽ có cảm giác hoa mắt, chóng mặt dữ dội, choáng váng khi ngồi dậy hoặc ngất xỉu hoàn toàn. Da mặt và môi nhợt nhạt, tái xanh, đầu ngón tay ngón chân lạnh buốt, vã mồ hôi hột, nhịp tim đập rất nhanh hồi hộp nhưng mạch bắt ở cổ tay lại yếu, khó bắt, thở nhanh nông và dồn dập.

Biểu hiện đau bụng hoặc nhiễm trùng kèm theo: Bụng dưới căng tức hoặc đau quặn dữ dội, sản dịch có mùi hôi nồng nặc khó chịu, sản phụ có thể bị sốt cao hoặc ớn lạnh rét run từng cơn.

Người nhà không tự đánh giá lượng máu bằng mắt thường rồi chủ quan chờ đợi xem máu có tự cầm hay không, bởi tình trạng mất máu trong tử cung có thể diễn ra rất nhanh.

Băng huyết sau sinh phải làm gì: Hướng dẫn hành động an toàn cho gia đình

Khi phát hiện sản phụ có các dấu hiệu băng huyết, các thành viên trong gia đình cần phối hợp nhịp nhàng và thực hiện ngay các bước sau trong lúc chuẩn bị tiếp cận y tế:

Bước 1: Gọi cấp cứu 115 hoặc liên hệ ngay với bệnh viện có chuyên khoa sản gần nhất. Khi trao đổi với nhân viên y tế, hãy nêu rõ tình trạng sản phụ sinh con được bao lâu (sinh thường hay sinh mổ), tình trạng chảy máu hiện tại và mức độ tỉnh táo của người bệnh để cơ sở y tế chuẩn bị sẵn sàng phương án tiếp đón.

Bước 2: Đặt sản phụ nằm đúng tư thế. Hãy để sản phụ nằm ngửa trên mặt phẳng chắc chắn (như giường phẳng), dùng một chiếc gối hoặc chăn cuộn kê dưới hai bắp chân để nâng cao chân khoảng 15 đến 30 độ so với mặt giường. Tư thế này giúp tăng lượng máu dồn về tim, phổi và não bộ, duy trì tưới máu cho các cơ quan quan trọng. Nếu sản phụ có cảm giác buồn nôn, hãy nghiêng nhẹ đầu sang một bên để tránh nguy cơ sặc dịch nôn vào đường thở.

Bước 3: Giữ ấm và trấn an tâm lý. Phủ một tấm chăn mỏng lên người sản phụ để giữ ấm cơ thể, vì mất máu thường khiến thân nhiệt giảm nhanh. Luôn có người nhà túc trực bên cạnh, nắm tay và liên tục trò chuyện để sản phụ an tâm và giữ được ý thức tỉnh táo.

Bước 4: Thu gom vật chứng y tế. Giữ lại các miếng băng vệ sinh, tã lót hoặc khăn dính máu trong một túi nilon sạch để mang theo đến bệnh viện, giúp bác sĩ cấp cứu có căn cứ ước lượng nhanh chóng và chính xác thể tích máu đã mất.

Bước 5: Chuẩn bị nhanh hồ sơ y tế. Mang theo toàn bộ hồ sơ sinh, sổ khám bệnh thai kỳ, giấy tờ tùy thân và thẻ bảo hiểm y tế của sản phụ.

Những điều cần tránh khi sản phụ bị băng huyết

Trong tình huống khẩn cấp, một số thói quen sai lầm có thể đẩy sản phụ vào tình trạng nguy kịch hơn. Gia đình cần tránh các hành vi sau:

Không tự ý thực hiện các thủ thuật xâm lấn đường sinh dục: Không dùng tay chọc sâu vào âm đạo, không tự nhét gạc, khăn bông hay bất kỳ vật dụng gì vào trong âm đạo để bịt kín dòng máu. Hành động này không những không cầm được máu từ lòng tử cung mà còn gây tổn thương niêm mạc, rách vết khâu và đưa vi khuẩn vào sâu gây nhiễm trùng huyết hoại tử.

Không tự cho uống thuốc: Không cho sản phụ uống bất kỳ loại thuốc nào như thuốc cầm máu, thuốc kháng sinh, thuốc co tử cung hay các bài thuốc lá dân gian truyền miệng khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Dùng sai thuốc có thể gây tắc mạch hoặc làm lu mờ triệu chứng chẩn đoán.

Không cho ăn uống no: Không cho sản phụ uống nước đường, sữa hay ăn cháo vì sản phụ có thể cần phải gây mê phẫu thuật cấp cứu ngay khi đến viện. Dạ dày đầy thức ăn sẽ làm tăng nguy cơ hít sặc dịch vị vào phổi gây ngừng thở.

Không trì hoãn chuyển viện: Không chần chừ chờ đợi xem máu có tự hết không hoặc cố tình di chuyển bằng các phương tiện không an toàn (như xe máy).

Nguyên nhân phổ biến gây băng huyết sau sinh

Hiểu được nguyên nhân giúp chúng ta thấy rõ tính phức tạp của băng huyết và lý do tại sao bắt buộc phải có bác sĩ chuyên khoa can thiệp:

Đờ tử cung (giảm trương lực cơ tử cung): Sau khi sổ nhau, các sợi cơ tử cung không co thắt siết chặt các mạch máu lại, khiến máu ồ ạt tuôn ra từ diện nhau bám. Đây là nguyên nhân hàng đầu gây băng huyết sau sinh.

Sót nhau hoặc màng nhau: Bánh nhau không bong tróc hoàn toàn, phần mô nhau còn sót lại bám chặt vào thành tử cung gây cản trở co hồi và xuất huyết dai dẳng.

Tổn thương đường sinh dục: Rách cổ tử cung, rách âm đạo phức tạp, rách tầng sinh môn sâu hoặc vỡ tử cung, tụ máu vùng chậu trong quá trình chuyển dạ đẻ khó.

Rối loạn đông máu: Sản phụ mắc các bệnh lý đông máu bẩm sinh hoặc mắc phải như hội chứng tiền sản giật nặng, hội chứng HELLP, nhau bong non hoặc thuyên tắc ối làm mất khả năng tạo cục máu đông tự nhiên.

Quy trình cấp cứu y khoa chuyên sâu tại bệnh viện

Khi sản phụ đến bệnh viện, đội ngũ cấp cứu sản khoa sẽ kích hoạt quy trình báo động đỏ và tiến hành đồng thời nhiều biện pháp hồi sức chuyên sâu:

Thiết lập ngay hai đường truyền tĩnh mạch lớn để truyền dịch tinh thể hồi phục thể tích tuần hoàn, lấy máu xét nghiệm khẩn cấp, thử phản ứng chéo và chuẩn bị truyền máu cùng nhóm.

Tiến hành thở oxy qua mặt nạ, gắn máy theo dõi liên tục mạch, huyết áp, nồng độ bão hòa oxy trong máu và đặt ống thông tiểu để theo dõi lượng nước tiểu theo giờ.

Bác sĩ chuyên khoa sản sẽ khám phụ khoa vô khuẩn để tìm chính xác điểm chảy máu: xoa bóp đáy tử cung đúng kỹ thuật, kiểm soát lòng tử cung lấy hết máu cục và nhau sót, kiểm tra và khâu phục hồi toàn bộ vết rách tầng sinh môn hoặc cổ tử cung.

Sử dụng các loại thuốc co hồi tử cung chuyên dụng theo phác đồ y khoa chuẩn. Trong những trường hợp băng huyết kháng trị không đáp ứng với thuốc, bác sĩ có thể áp dụng thủ thuật chèn bóng lòng tử cung, phẫu thuật thuyên tắc mạch tử cung hoặc mổ mở để thắt động mạch, khâu ép tử cung nhằm cầm máu và bảo tồn tử cung tối đa.

Lưu ý an toàn

Toàn bộ nội dung trong bài mang tính giáo dục cộng đồng và hướng dẫn sơ cứu an toàn ban đầu, không thay thế cho chẩn đoán và điều trị cấp cứu chuyên môn tại bệnh viện. Khi xảy ra băng huyết sau sinh, gia đình phải đưa sản phụ đến ngay cơ sở y tế có khoa sản để được cứu chữa kịp thời.

Tóm tắt

Băng huyết sau sinh là một tai biến sản khoa nguy kịch nhưng có thể được kiểm soát tốt hơn và tăng cơ hội cứu sống người mẹ nếu được phát hiện sớm và xử trí đúng cách. Sự bình tĩnh của người thân, các bước hỗ trợ nằm đúng tư thế và việc nhanh chóng đưa sản phụ đến bệnh viện chuyên khoa chính là chìa khóa vàng giúp bảo toàn tính mạng và sức khỏe cho người mẹ.