Người lớn có cần tiêm vắc xin bạch hầu không và những lưu ý quan trọng

Tiêm vắc xin bạch hầu cho người lớn là gì?

Bạch hầu là bệnh truyền nhiễm cấp tính do vi khuẩn Corynebacterium diphtheriae gây ra, lây truyền chủ yếu qua các giọt bắn đường hô hấp khi người bệnh hoặc người lành mang trùng ho, hắt hơi, nói chuyện. Độc tố bạch hầu có thể gây tổn thương nghiêm trọng đường thở, tạo các mảng giả mạc dai dính gây bít tắc khí phế quản và gây biến chứng nhiễm độc toàn thân.

Nhiều người trưởng thành lầm tưởng rằng chỉ trẻ nhỏ mới cần tiêm phòng bạch hầu và các mũi tiêm thuở bé mang lại miễn dịch vĩnh viễn. Tuy nhiên, theo các nguyên lý miễn dịch học, hiệu lực bảo vệ của vắc xin phòng bệnh bạch hầu thường suy giảm đáng kể sau mười năm. Do đó, người lớn nếu không được tiêm mũi nhắc lại sẽ trở thành đối tượng cảm nhiễm trước vi khuẩn, có thể mắc bệnh hoặc trở thành nguồn lây thầm lặng cho cộng đồng. Tiêm vắc xin bạch hầu cho người lớn là biện pháp dự phòng chủ động, an toàn và hiệu quả cao để duy trì kháng thể bảo vệ bền vững.

Vì sao người lớn vẫn có nguy cơ mắc bệnh bạch hầu

Sau khi hoàn thành các mũi tiêm cơ bản thời thơ ấu, lượng kháng thể bảo vệ cơ thể khỏi độc tố của vi khuẩn Corynebacterium diphtheriae không duy trì vĩnh viễn suốt đời. Nghiên cứu dịch tễ học và miễn dịch học ghi nhận nồng độ kháng thể đặc hiệu có xu hướng suy giảm rõ rệt sau khoảng mười năm. Khi bước vào độ tuổi trưởng thành, nếu không được tiêm nhắc lại, phần lớn người lớn sẽ rơi vào tình trạng suy giảm hoặc mất hoàn toàn miễn dịch bảo vệ.

Bên cạnh sự suy giảm tự nhiên của kháng thể, môi trường giao tiếp xã hội rộng rãi và mật độ di chuyển cao của người trưởng thành cũng làm gia tăng nguy cơ tiếp xúc với nguồn lây. Người lớn chưa có kháng thể đầy đủ khi nhiễm bệnh không chỉ đối mặt với nguy cơ biến chứng tim mạch, hô hấp nặng nề mà còn vô tình trở thành nguồn lây truyền trực tiếp vi khuẩn sang trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ chưa đến tuổi tiêm chủng hoặc những người có cơ địa suy giảm miễn dịch xung quanh. Do đó, việc chủ động tiêm nhắc định kỳ là biện pháp khoa học để tái tạo hàng rào bảo vệ cá nhân và giữ vững miễn dịch cộng đồng.

Những đối tượng người lớn cần ưu tiên tiêm vắc xin bạch hầu

Tiêm nhắc vắc xin bạch hầu được khuyến nghị rộng rãi cho toàn bộ người trưởng thành, đặc biệt là những người đã quá mười năm chưa tiêm nhắc bất kỳ mũi vắc xin nào có thành phần bạch hầu. Việc rà soát lại tiền sử tiêm chủng giúp xác định thời điểm bổ sung kháng thể kịp thời, ngăn ngừa các đợt bùng phát dịch cục bộ trong khu dân cư.

Một số nhóm đối tượng có nguy cơ cao cần được ưu tiên hàng đầu trong kế hoạch tiêm phòng bao gồm nhân viên y tế thường xuyên tiếp xúc với bệnh nhân truyền nhiễm, người làm việc tại các phòng xét nghiệm vi sinh, người sinh sống hoặc dự định di chuyển đến những vùng đang có dịch bạch hầu lưu hành. Bên cạnh đó, phụ nữ chuẩn bị mang thai hoặc đang trong thai kỳ cũng cần được bác sĩ chuyên khoa tư vấn tiêm chủng đúng thời điểm để truyền kháng thể bảo vệ cho em bé trong những tháng đầu đời, giai đoạn trẻ chưa đủ tuổi tiêm vắc xin phòng bệnh.

Các loại vắc xin phối hợp có thành phần bạch hầu cho người lớn

Hiện nay trong y tế dự phòng, người lớn thường không tiêm vắc xin bạch hầu đơn giá mà sử dụng các loại vắc xin phối hợp để đồng thời phòng ngừa nhiều bệnh truyền nhiễm nguy hiểm chỉ trong một lần tiêm. Các chế phẩm phối hợp thường bao gồm vắc xin Td phòng bệnh uốn ván và bạch hầu, hoặc vắc xin Tdap phòng ngừa đồng thời ba bệnh uốn ván, bạch hầu và ho gà.

Điểm đặc biệt trong thành phần vắc xin phối hợp dành cho người lớn là hàm lượng giải độc tố bạch hầu và kháng nguyên ho gà được điều chỉnh giảm bớt so với vắc xin dùng cho trẻ nhỏ dưới bảy tuổi. Việc giảm liều kháng nguyên này vẫn đảm bảo kích thích hệ miễn dịch của người trưởng thành tạo ra lượng kháng thể bảo vệ tối ưu, đồng thời hạn chế tối đa các phản ứng phụ tại chỗ như sưng đau hay phản ứng sốt toàn thân sau tiêm. Bác sĩ tiêm chủng sẽ căn cứ vào lứa tuổi, tiền sử tiêm phòng trước đó và tình trạng sức khỏe cụ thể để chỉ định loại vắc xin phối hợp thích hợp nhất.

Quy trình chuẩn bị và theo dõi an toàn khi tiêm chủng

Trước khi đi tiêm, người lớn cần chủ động thông báo đầy đủ cho bác sĩ khám sàng lọc về tiền sử dị ứng, tiền sử phản ứng sau tiêm chủng ở những lần trước, tình trạng bệnh mạn tính đang điều trị, các loại thuốc đang sử dụng cũng như tình trạng mang thai hoặc nghi ngờ mang thai. Không nên tiêm chủng khi đang có biểu hiện sốt cao hoặc mắc các bệnh nhiễm trùng cấp tính; những trường hợp này cần đợi cơ thể bình phục hoàn toàn mới thực hiện tiêm phòng.

Sau khi tiêm, người được tiêm bắt buộc phải ở lại cơ sở tiêm chủng ít nhất ba mươi phút để nhân viên y tế theo dõi sát các phản ứng quá mẫn sớm. Khi về nhà, cần tiếp tục tự theo dõi sức khỏe trong vòng hai mươi bốn đến bốn mươi tám giờ tiếp theo. Giữ vị trí vết tiêm sạch sẽ, khô ráo, không chườm nóng, không đắp lá cây hay bôi thuốc lạ lên vết tiêm. Nếu xuất hiện các triệu chứng bất thường như khó thở, phát ban nổi mề đay toàn thân, sưng phù mặt, sốt cao liên tục không hạ, cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất để được xử trí kịp thời.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức y khoa đại chúng, không thay thế cho chỉ định hoặc chẩn đoán trực tiếp của nhân viên y tế. Người có tiền sử dị ứng nặng, phụ nữ có thai, người đang điều trị ức chế miễn dịch hoặc mắc bệnh lý nền mạn tính cần trao đổi kỹ với bác sĩ khám sàng lọc trước khi tiêm. Tuyệt đối không tự ý tìm mua và tự tiêm vắc xin tại nhà mà phải thực hiện tại các cơ sở y tế hoặc trung tâm tiêm chủng được cấp phép.

Tóm tắt

Tiêm nhắc vắc xin bạch hầu ở tuổi trưởng thành là giải pháp y tế dự phòng thiết yếu giúp củng cố miễn dịch cộng đồng và bảo vệ bản thân trước nguy cơ lây nhiễm vi khuẩn Corynebacterium diphtheriae. Người dân nên chủ động kiểm tra lại sổ tiêm chủng cá nhân, tham khảo tư vấn từ bác sĩ tại các cơ sở tiêm chủng đủ điều kiện để được xây dựng phác đồ tiêm nhắc thích hợp và an toàn.