Nấm miệng là bệnh gì? Nguyên nhân, triệu chứng và cách phòng trị

Nấm miệng là gì?

Nấm miệng, hay còn được gọi trong y khoa là bệnh nấm Candida miệng hoặc tưa miệng, là tình trạng nhiễm trùng nông xảy ra tại lớp niêm mạc lót bên trong khoang miệng. Tác nhân chính gây bệnh là nấm Candida albicans, một loại nấm men vốn tồn tại tự nhiên và hòa bình trong khoang miệng, da và đường tiêu hóa của con người với số lượng nhỏ.

Ở trạng thái cơ thể khỏe mạnh, hệ thống miễn dịch cùng với quần thể vi khuẩn có lợi sẽ giữ cho nấm Candida ở trạng thái bất hoạt và được kiểm soát chặt chẽ. Tuy nhiên, khi môi trường khoang miệng có sự biến đổi bất lợi, niêm mạc bị tổn thương hoặc hàng rào bảo vệ miễn dịch suy giảm, nấm men này sẽ bắt đầu phát triển quá mức, hình thành các khuẩn lạc bám dính vào tế bào biểu mô và gây ra hiện tượng viêm nhiễm niêm mạc miệng. Tình trạng này có thể chỉ khu trú ở một vài điểm trên lưỡi hoặc lan rộng ra khắp niêm mạc má, vòm họng và sàn miệng.

Nguyên nhân và các yếu tố thuận lợi gây nấm miệng

Nấm Candida là một phần của hệ vi sinh vật tự nhiên cư trú trên niêm mạc miệng và đường tiêu hóa ở người. Trong điều kiện sinh lý bình thường, các vi khuẩn có lợi cùng hệ miễn dịch khỏe mạnh sẽ kìm hãm nấm phát triển. Bệnh nấm miệng xuất hiện khi có sự mất cân bằng trong môi trường khoang miệng hoặc khi sức đề kháng của cơ thể suy giảm.

Những yếu tố phổ biến thúc đẩy nấm bùng phát bao gồm việc sử dụng thuốc kháng sinh kéo dài làm tiêu diệt lợi khuẩn, hoặc dùng thuốc corticoid dạng hít trong điều trị hen suyễn mà không súc miệng sạch sau đó. Ngoài ra, người cao tuổi đeo răng giả không vệ sinh kỹ, người mắc bệnh đái tháo đường kiểm soát đường huyết kém, người nhiễm HIV, bệnh nhân đang điều trị ung thư hoặc trẻ sơ sinh có hệ miễn dịch non nớt là những đối tượng có nguy cơ cao mắc bệnh lý này.

Dấu hiệu nhận biết nấm miệng thường gặp

Biểu hiện đặc trưng nhất của nấm miệng là sự xuất hiện của các mảng trắng kem hoặc đốm trắng đục trên bề mặt lưỡi, mặt trong má, vòm họng, nướu răng hoặc amidan. Các tổn thương này thường có hình dạng giống như cặn sữa bám chặt vào niêm mạc. Nếu cố gắng cạo hoặc chà xát, lớp màng trắng có thể bong ra để lại vùng niêm mạc bên dưới đỏ rực, sưng nề và rất dễ chảy máu.

Bên cạnh tổn thương thực thể, người bệnh thường cảm thấy đau rát, châm chích hoặc nóng ran trong khoang miệng. Cảm giác này rõ rệt hơn khi ăn đồ mặn, cay hoặc thức ăn có tính axit. Một số người có thể bị mất vị giác tạm thời, luôn cảm thấy có vị kim loại hoặc mùi khó chịu trong miệng. Ở khóe miệng, vùng da có thể bị nứt nẻ, đỏ tấy và đau khi há miệng, thường được gọi là tình trạng viêm góc mép. Ở trẻ nhỏ, bệnh thường khiến bé quấy khóc, bỏ bú và chảy nhiều nước dãi do đau họng.

Phương pháp xử trí và chăm sóc khi bị nấm miệng

Để kiểm soát nấm miệng hiệu quả, bác sĩ thường chỉ định các loại thuốc kháng nấm phù hợp với mức độ tổn thương và tình trạng sức khỏe tổng thể. Đối với trường hợp nhẹ và khu trú, thuốc kháng nấm tác dụng tại chỗ dạng viên ngậm, gel bôi hoặc dung dịch rơ miệng như nystatin thường được ưu tiên sử dụng. Người bệnh cần giữ thuốc trong khoang miệng đủ thời gian theo hướng dẫn để thuốc tiếp xúc trực tiếp với vi nấm.

Trong các trường hợp nấm miệng lan rộng xuống thực quản hoặc xảy ra trên người có hệ miễn dịch suy giảm nặng, bác sĩ có thể cân nhắc dùng thuốc kháng nấm đường toàn thân như fluconazole. Bên cạnh việc dùng thuốc, người bệnh cần súc miệng thường xuyên bằng nước muối sinh lý ấm, chải răng nhẹ nhàng bằng bàn chải lông mềm và thay mới bàn chải sau khi khỏi bệnh. Người đeo răng giả phải tháo hàm ra vệ sinh sạch sẽ và ngâm khử trùng mỗi đêm để tránh tái nhiễm nấm.

Biện pháp phòng ngừa nấm miệng tái phát hiệu quả

Phòng ngừa nấm miệng bắt đầu từ việc xây dựng và duy trì thói quen vệ sinh răng miệng khoa học mỗi ngày. Đánh răng ít nhất hai lần một ngày sau bữa ăn và dùng chỉ nha khoa giúp loại bỏ mảng bám cùng vụn thức ăn thừa, ngăn chặn môi trường thuận lợi cho nấm phát triển. Với người đang điều trị hen suyễn hoặc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính bằng thuốc xịt chứa corticoid, việc súc miệng kỹ bằng nước sạch và nhổ ra ngay sau khi hít thuốc là bước phòng bệnh vô cùng thiết yếu.

Chế độ dinh dưỡng cũng đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ niêm mạc miệng. Cần hạn chế tiêu thụ quá nhiều thực phẩm chứa đường tinh luyện và bánh kẹo ngọt, bởi lượng đường dư thừa trong khoang miệng tạo điều kiện lý tưởng cho nấm Candida sinh sôi. Thay vào đó, việc bổ sung sữa chua chứa lợi khuẩn có thể hỗ trợ cân bằng lại hệ vi sinh vật tự nhiên. Đồng thời, những người mắc bệnh đái tháo đường cần theo dõi và kiểm soát đường huyết ổn định, kết hợp khám răng định kỳ 6 tháng một lần để kịp thời phát hiện các tổn thương niêm mạc sớm.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe và không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua các loại thuốc kháng nấm uống hoặc bôi mà không có chỉ định y khoa, vì dùng sai thuốc có thể dẫn đến hiện tượng kháng thuốc hoặc tác dụng phụ không mong muốn. Cần đi khám ngay nếu vết nấm lan nhanh, gây khó nuốt hoặc sốt cao.

Tóm tắt

Nấm miệng là tình trạng nhiễm trùng bề mặt thường gặp và có thể kiểm soát hiệu quả khi được chăm sóc đúng cách. Việc duy trì thói quen vệ sinh răng miệng sạch sẽ, súc miệng sau khi dùng thuốc dạng hít và đi khám nha khoa định kỳ là nền tảng quan trọng giúp bảo vệ niêm mạc miệng. Khi phát hiện các mảng trắng bất thường hoặc cảm giác đau rát kéo dài, người bệnh nên chủ động tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa để được hướng dẫn xử trí an toàn.