Cách chẩn đoán và điều trị giãn phế quản

Cách chẩn đoán và điều trị giãn phế quản là gì?

Giãn phế quản là bệnh lý đường hô hấp dưới đặc trưng bởi sự giãn rộng không hồi phục của một hoặc nhiều phân nhánh phế quản do cấu trúc thành phế quản bị phá hủy bởi quá trình viêm và nhiễm trùng kéo dài. Khi các lớp cơ, sụn và mô đàn hồi nâng đỡ đường thở bị tổn thương, hệ thống vận chuyển chất nhầy lông chuyển mất dần chức năng tự làm sạch tự nhiên, dẫn đến tích tụ dịch đờm mủ và hình thành môi trường thuận lợi cho vi sinh vật gây bệnh phát triển.

Bệnh có thể bắt nguồn từ các di chứng sau nhiễm trùng nặng như lao phổi, sởi, ho gà, viêm phổi hoại tử hoặc liên quan đến các khiếm khuyết di truyền, suy giảm miễn dịch và bệnh phổi tắc nghẽn. Giãn phế quản tiến triển theo vòng luẩn quẩn giữa ứ đọng dịch tiết, nhiễm trùng tái diễn và phản ứng viêm phá hủy mô phổi tiếp diễn. Do đó, việc xác định nguyên nhân nền và đánh giá toàn diện tình trạng tổn thương đường thở đóng vai trò quyết định trong việc xây dựng kế hoạch quản lý bệnh lâu dài cho người bệnh.

Các phương pháp cận lâm sàng giúp chẩn đoán giãn phế quản

Để xác định chính xác tổn thương giãn phế quản, bác sĩ chuyên khoa hô hấp sẽ chỉ định các xét nghiệm hình ảnh và cận lâm sàng phù hợp. Chụp cắt lớp vi tính lồng ngực độ phân giải cao được xem là tiêu chuẩn vàng chẩn đoán, cho phép quan sát rõ ràng lòng phế quản giãn rộng bất thường, thành phế quản dày và hình ảnh nhánh phế quản không thu nhỏ dần về ngoại vi. Phim X-quang phổi chuẩn thường được chỉ định ban đầu nhằm định hướng sơ bộ và loại trừ các bệnh lý hô hấp cấp tính khác.

Bên cạnh chẩn đoán hình ảnh, xét nghiệm soi cấy đờm tìm vi khuẩn và nấm kèm kháng sinh đồ giữ vai trò cốt lõi trong việc nhận diện tác nhân gây nhiễm trùng đường thở, đặc biệt là trực khuẩn mủ xanh Pseudomonas aeruginosa. Đo chức năng thông khí phổi bằng phế dung kế giúp đánh giá mức độ rối loạn thông khí tắc nghẽn hoặc hạn chế, từ đó hỗ trợ theo dõi diễn tiến hô hấp của người bệnh theo thời gian.

Nguyên tắc kiểm soát và điều trị nội khoa giãn phế quản

Mục tiêu điều trị nội khoa nhằm kiểm soát triệu chứng ho khạc, loại bỏ ứ đọng dịch tiết và ngăn chặn các đợt bùng phát cấp tính. Kháng sinh là nhóm thuốc trung tâm trong các đợt nhiễm trùng cấp, được bác sĩ lựa chọn dựa trên kết quả cấy đờm hoặc kinh nghiệm lâm sàng để tiêu diệt chủng vi khuẩn thường gặp. Thời gian sử dụng kháng sinh trong đợt cấp thường kéo dài hơn so với các nhiễm trùng đường hô hấp dưới thông thường.

Ngoài kháng sinh, các thuốc làm loãng đờm hoặc dung dịch muối ưu trương dạng khí dung có thể được chỉ định để giảm độ nhớt quánh của chất nhầy, giúp người bệnh dễ tống xuất dịch tiết ra ngoài. Trường hợp người bệnh có kèm co thắt phế quản hoặc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính phối hợp, bác sĩ sẽ cân nhắc kê đơn các thuốc giãn phế quản tác dụng ngắn hoặc tác dụng kéo dài dạng hít để cải thiện thông khí và giảm khó thở.

Kỹ thuật phục hồi chức năng phổi và tống xuất dịch đờm

Vật lý trị liệu lồng ngực và phục hồi chức năng hô hấp là trụ cột điều trị không dùng thuốc đóng vai trò sống còn đối với người bệnh giãn phế quản. Các kỹ thuật dẫn lưu tư thế kết hợp vỗ rung lồng ngực giúp tận dụng trọng lực để dịch nhầy di chuyển từ các tiểu phế quản ngoại vi về phế quản lớn. Người bệnh được hướng dẫn thực hiện kỹ thuật thở ra gắng sức và kỹ thuật ho chủ động nhằm đẩy đờm ra ngoài mà không làm kiệt sức cơ hô hấp.

Việc sử dụng các thiết bị hỗ trợ tạo áp lực dương thở ra dao động đường thở giúp làm rung thành phế quản và bong tróc chất nhầy bám dính. Người bệnh cần duy trì thói quen tập luyện kỹ thuật làm sạch đường thở ít nhất một đến hai lần mỗi ngày để giữ phế quản luôn thông thoáng, từ đó cắt đứt vòng xoắn ứ đọng đờm nhầy và tái phát nhiễm trùng hô hấp.

Chỉ định can thiệp thủ thuật và phẫu thuật trong giãn phế quản

Khi điều trị nội khoa tối ưu không mang lại kết quả hoặc xảy ra các biến chứng nặng đe dọa tính mạng, các biện pháp can thiệp thủ thuật và ngoại khoa sẽ được hội chẩn xem xét. Biến chứng ho ra máu tái diễn hoặc ho ra máu lượng nhiều đòi hỏi can thiệp nút tắc động mạch phế quản qua da dưới màn huỳnh quang tăng sáng để cầm máu nhanh chóng và an toàn.

Phẫu thuật cắt thùy phổi hoặc phân thùy phổi chỉ được chỉ định cho một nhóm bệnh nhân chọn lọc, điển hình là tổn thương giãn phế quản khu trú cục bộ ở một vùng phổi nhất định nhưng gây nhiễm trùng tái phát liên tục hoặc xuất huyết nặng không kiểm soát được bằng thuốc. Quyết định phẫu thuật luôn dựa trên việc cân nhắc kỹ lưỡng giữa lợi ích loại bỏ ổ bệnh và nguy cơ suy giảm chức năng thông khí phổi sau mổ.

Biện pháp chăm sóc hỗ trợ và phòng ngừa đợt cấp tái phát

Xây dựng lối sống lành mạnh kết hợp dự phòng tích cực giúp người bệnh giãn phế quản giảm thiểu tần suất nhập viện và duy trì khả năng lao động sinh hoạt. Tiêm phòng vắc xin phòng ngừa cúm hằng năm và vắc xin phòng phế cầu định kỳ là khuyến cáo y khoa thiết yếu để bảo vệ niêm mạc đường thở trước các tác nhân gây viêm phổi nặng. Người bệnh cần tuyệt đối ngưng hút thuốc lá, tránh tiếp xúc thụ động với khói thuốc, bụi công nghiệp và hóa chất bay hơi độc hại.

Uống đủ nước mỗi ngày giúp giữ cho dịch tiết đường thở không bị quá khô đặc. Người bệnh nên duy trì chế độ dinh dưỡng giàu năng lượng, đủ đạm và vitamin để nâng cao thể trạng tổng thể, đồng thời giữ ấm cổ ngực vào mùa lạnh. Việc tái khám định kỳ theo lịch hẹn của bác sĩ chuyên khoa hô hấp giúp phát hiện sớm các dấu hiệu đợt cấp và điều chỉnh kịp thời kế hoạch chăm sóc cá thể hóa.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức y học và không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua kháng sinh, thuốc xịt hay tự thay đổi liều lượng thuốc khi chưa có chỉ định y tế. Nếu xuất hiện dấu hiệu sốt cao, khó thở tăng nhanh hoặc ho khạc ra máu tươi, người bệnh cần đến ngay bệnh viện để được cấp cứu kịp thời.

Tóm tắt

Giãn phế quản là bệnh lý hô hấp mạn tính cần được tiếp cận y khoa bài bản và kiên trì. Việc chẩn đoán xác định sớm thông qua các kỹ thuật hình ảnh cùng phác đồ điều trị đa mô thức sẽ giúp người bệnh kiểm soát triệu chứng, giảm nguy cơ đợt cấp và duy trì chất lượng sống ổn định lâu dài.