Cách chăm sóc và điều trị giãn phế quản ho ra máu

Chăm sóc và điều trị giãn phế quản ho ra máu là gì?

Giãn phế quản đặc trưng bởi sự suy giảm cấu trúc thành phế quản, khiến hệ thống vi mạch phế quản tăng sinh bất thường, xoắn vặn và trở nên rất dễ vỡ trước các phản ứng viêm hay áp lực của cơn ho. Hiện tượng ho ra máu ở bệnh nhân giãn phế quản có thể dao động từ vệt máu lẫn trong đờm cho đến ho ra máu tươi lượng lớn đe dọa trực tiếp đến tính mạng do gây suy hô hấp cấp hoặc sốc mất máu. Việc nắm vững các nguyên tắc chăm sóc tại nhà kết hợp tuân thủ chỉ định điều trị của bác sĩ chuyên khoa hô hấp giúp người bệnh bảo vệ đường thở, hạn chế tái phát đợt cấp và phòng tránh các biến chứng tắc nghẽn phế quản nguy hiểm.

Nguyên tắc sơ cứu và tư thế nghỉ ngơi cho người bệnh ho ra máu

Khi xuất hiện triệu chứng ho ra máu, việc sơ cứu ban đầu đúng cách đóng vai trò sống còn trong việc ngăn ngừa biến chứng suy hô hấp do máu đông làm bít tắc đường thở. Người bệnh cần được đặt nằm nghỉ ngơi tại không gian yên tĩnh, tránh vận động gắng sức hay nói chuyện nhiều. Tư thế phù hợp là nằm đầu cao hoặc nằm nghiêng về bên phổi nghi ngờ có tổn thương để bảo vệ bên phổi lành còn lại, tránh hiện tượng máu tràn sang các nhánh phế quản đối diện.

Bên cạnh đó, người nhà cần hỗ trợ trấn an tinh thần bệnh nhân, bởi cảm giác hoảng loạn sẽ làm tăng nhịp tim và huyết áp, khiến mạch máu phế quản căng giãn và chảy máu nhiều hơn. Người bệnh cần nhổ máu ra ngoài một cách nhẹ nhàng vào khay hoặc cốc hứng, tuyệt đối không cố gắng nuốt máu hoặc kìm nén cơn ho. Cần theo dõi sát nhịp thở, màu sắc da niêm mạc và lượng máu ho ra trong mỗi lần để cung cấp thông tin chính xác cho bác sĩ khi đến bệnh viện. Mọi trường hợp ho ra máu tươi đều cần được đánh giá tại chuyên khoa hô hấp.

Chế độ chăm sóc sinh hoạt và dinh dưỡng hỗ trợ phục hồi đường thở

Sau khi qua giai đoạn chảy máu cấp tính, chế độ sinh hoạt và môi trường sống tại nhà giữ vai trò rất lớn trong việc giảm áp lực lên hệ thống phế quản bị tổn thương. Bệnh nhân cần duy trì không gian sống sạch sẽ, thoáng mát, kiểm soát tốt độ ẩm không khí và tránh xa hoàn toàn khói thuốc lá, bụi mịn, hóa chất tẩy rửa nồng gắt. Việc nhiễm lạnh đường hô hấp có thể kích thích niêm mạc phế quản co thắt, gây ho kéo dài và dễ dẫn tới tái phát chảy máu.

Chế độ dinh dưỡng cho người bị giãn phế quản cần tập trung vào các nhóm thực phẩm giàu năng lượng, protein dễ tiêu hóa và các loại vitamin nhằm hỗ trợ làm lành tổn thương mô phổi. Trong những ngày đầu sau đợt ho ra máu, thức ăn nên được chế biến ở dạng lỏng, mềm, ấm như cháo, súp hoặc canh dinh dưỡng. Tránh các món ăn cay nóng, đồ chiên xào nhiều dầu mỡ, đồ uống có cồn hay chất kích thích vì chúng có thể kích thích phản xạ ho. Việc uống đủ nước ấm hàng ngày cũng giúp làm ẩm niêm mạc đường thở, nhưng cần uống từng ngụm nhỏ vừa phải để không tạo áp lực lên cơ hoành.

Định hướng điều trị nội khoa kiểm soát biến chứng ho ra máu

Tại các cơ sở y tế, phác đồ điều trị nội khoa được bác sĩ xây dựng dựa trên mức độ chảy máu và nguyên nhân gây đợt cấp giãn phế quản. Các nhóm thuốc cầm máu toàn thân hoặc tác động trên hệ mạch máu phế quản có thể được sử dụng thận trọng dưới sự giám sát nghiêm ngặt của nhân viên y tế để kiểm soát tình trạng chảy máu mà không gây hình thành huyết khối nguy hiểm.

Song song đó, nhiễm trùng phế quản là một trong những nguyên nhân hàng đầu làm tổn thương thành mạch dẫn đến ho ra máu. Do đó, bác sĩ sẽ cân nhắc chỉ định kháng sinh phù hợp sau khi đánh giá lâm sàng hoặc dựa trên kết quả cấy đờm tìm vi khuẩn. Các thuốc giảm ho nhẹ có thể được xem xét trong một số tình huống đặc biệt để giảm kích ứng cơ học lên thành mạch, tuy nhiên việc dùng thuốc giảm ho phải hết sức cẩn trọng nhằm tránh ứ đọng dịch tiết và máu cục bên trong lòng phế quản. Mọi loại thuốc điều trị đều phải do bác sĩ chuyên khoa hô hấp kê đơn, người bệnh tuyệt đối không tự ý dùng lại đơn thuốc cũ.

Các biện pháp can thiệp ngoại khoa và nút mạch phế quản chuyên sâu

Đối với các trường hợp ho ra máu lượng vừa đến lượng nhiều, hoặc ho ra máu dai dẳng không đáp ứng với điều trị nội khoa thông thường, các biện pháp can thiệp chuyên sâu sẽ được cân nhắc. Kỹ thuật nút tắc động mạch phế quản qua da hiện nay là phương pháp can thiệp mạch phổ biến và hiệu quả cao. Bác sĩ can thiệp tim mạch – hô hấp sẽ luồn ống thông nhỏ vào hệ thống mạch máu, xác định chính xác nhánh động mạch phế quản bị phình giãn hoặc tăng sinh dị thường đang gây chảy máu, sau đó bơm vật liệu gây tắc mạch chuyên dụng để cầm máu tại chỗ.

Trong một số trường hợp tổn thương giãn phế quản khu trú rõ rệt ở một phân thùy hoặc một thùy phổi và các can thiệp nội mạch không mang lại kết quả, phẫu thuật cắt thùy phổi có thể được đưa ra hội chẩn. Ngoài ra, nội soi phế quản cũng là công cụ quan trọng giúp bác sĩ hút sạch cục máu đông gây tắc nghẽn, làm sạch đường dẫn khí và bơm thuốc cầm máu trực tiếp tại vị trí tổn thương. Quyết định can thiệp thủ thuật hay phẫu thuật luôn đòi hỏi sự đánh giá toàn diện về chức năng hô hấp của người bệnh.

Lưu ý an toàn

Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng các loại thuốc cầm máu, kháng sinh hay thuốc ức chế cơn ho khi chưa có chỉ định từ bác sĩ chuyên khoa hô hấp. Tự ý dùng thuốc có thể gây ứ đọng cục máu đông làm nghẽn đường thở, che lấp triệu chứng nguy kịch hoặc gây tương tác thuốc nguy hiểm. Nếu xuất hiện các dấu hiệu như ho ra máu tươi lượng nhiều, khó thở tăng dần, choáng váng, tụt huyết áp hoặc môi tím tái, cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất ngay lập tức.

Tóm tắt

Giãn phế quản ho ra máu là diễn tiến cần được theo dõi sát sao tại các cơ sở y tế chuyên khoa hô hấp. Việc kết hợp chặt chẽ giữa phác đồ điều trị của bác sĩ và kế hoạch chăm sóc tại nhà đúng cách sẽ giúp kiểm soát bệnh ổn định, hạn chế nguy cơ tái phát và bảo vệ chức năng phổi lâu dài. Người bệnh không nên tự ý can thiệp khi chưa có đánh giá chuyên môn.