Mù màu đa sắc là gì và các phương pháp kiểm tra chính xác

Mù màu đa sắc là gì?

Mù màu đa sắc xảy ra khi tế bào nón trong võng mạc mắt bị suy giảm chức năng hoặc bất thường về mặt di truyền. Võng mạc con người bình thường chứa ba loại tế bào nón cảm nhận ba màu sắc cơ bản là đỏ, xanh lá cây và xanh dương. Khi một hoặc nhiều loại tế bào nón hoạt động không chuẩn xác, khả năng pha trộn và nhận biết sắc độ của mắt bị suy giảm đáng kể.

Tình trạng này phần lớn mang tính chất bẩm sinh, di truyền qua nhiễm sắc thể X nên tỷ lệ gặp ở nam giới thường cao hơn nữ giới. Bên cạnh đó, một số trường hợp mù màu đa sắc phát sinh thứ phát do quá trình lão hóa, chấn thương mắt, tác dụng phụ của thuốc hoặc các bệnh lý toàn thân như đái tháo đường, đa xơ cứng. Khám mắt định kỳ là cách tốt nhất để phát hiện sớm rối loạn sắc giác.

Phân loại các dạng mù màu đa sắc thường gặp

Rối loạn nhận biết màu sắc được chia thành nhiều dạng tùy thuộc vào loại tế bào nón bị ảnh hưởng. Dạng phổ biến nhất là mù màu đỏ và xanh lá cây, trong đó người bệnh gặp khó khăn khi phân biệt các sắc độ giữa màu đỏ, màu xanh lá, màu vàng và màu nâu. Người mắc dạng này có thể nhìn màu đỏ thành màu nâu xám hoặc màu xanh lá cây thành màu vàng nhạt.

Dạng thứ hai ít gặp hơn là mù màu xanh dương và vàng, xảy ra khi tế bào nón cảm nhận ánh sáng xanh dương bị tổn thương. Người bệnh khó phân biệt giữa màu xanh dương với màu xanh lá cây, hoặc màu vàng với màu hồng. Trường hợp hiếm gặp nhất là mù màu hoàn toàn, khi cả ba loại tế bào nón đều không hoạt động khiến người bệnh chỉ thấy thế giới qua các tông màu xám, đen và trắng. Mức độ suy giảm sắc giác ở mỗi cá nhân có thể nhẹ, trung bình hoặc nặng tùy thuộc vào mức độ thiếu hụt của tế bào cảm quang.

Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ gây mù màu đa sắc

Nguyên nhân hàng đầu dẫn đến mù màu đa sắc là do di truyền đột biến gen trên nhiễm sắc thể X. Do nữ giới có hai nhiễm sắc thể X nên nếu một nhiễm sắc thể mang gen bệnh thì nhiễm sắc thể còn lại vẫn có thể bù đắp, khiến nữ giới đa số chỉ mang gen lặn mà ít biểu hiện bệnh. Trong khi đó, nam giới chỉ có một nhiễm sắc thể X nên tỷ lệ mắc mù màu di truyền cao hơn đáng kể.

Bên cạnh yếu tố di truyền bẩm sinh, rối loạn sắc giác cũng có thể xuất hiện trong quá trình sống do các nguyên nhân thứ phát. Các bệnh lý mắc phải tại mắt như đục thủy tinh thể, thoái hóa điểm vàng, glaucom hoặc tổn thương dây thần kinh thị giác có thể làm suy giảm khả năng cảm nhận màu sắc. Ngoài ra, việc tiếp xúc lâu ngày với hóa chất độc hại, chấn thương vùng đầu hoặc tác dụng phụ của một số loại thuốc điều trị bệnh lý thần kinh, tim mạch cũng có thể ảnh hưởng tiêu cực đến chức năng tế bào võng mạc.

Phương pháp kiểm tra mù màu đa sắc bằng bảng Ishihara

Bảng kiểm tra thị lực màu Ishihara là phương pháp phổ biến và nhanh chóng nhất được các bác sĩ nhãn khoa sử dụng để chẩn đoán mù màu đa sắc. Bài kiểm tra này bao gồm một chuỗi các hình tròn được tạo thành từ nhiều chấm màu nhỏ có kích thước và độ đậm nhạt khác nhau. Bên trong tập hợp chấm màu đó là các con số hoặc hình vẽ ẩn được thiết kế bằng sắc độ tương phản.

Người có thị lực màu bình thường sẽ dễ dàng nhận ra con số hoặc đường nét hiển thị trên bảng. Ngược lại, người bị rối loạn sắc giác sẽ không đọc được số, đọc sai số hoặc không nhìn thấy hình ẩn do mắt khó phân biệt các sắc độ màu được sắp xếp cạnh nhau. Phương pháp này rất hiệu quả trong việc phát hiện các dạng mù màu đỏ và xanh lá cây, giúp phân loại nhanh chóng tình trạng suy giảm nhận biết màu sắc ở cả trẻ em và người lớn.

Các bài kiểm tra thị lực màu chuyên sâu tại cơ sở y tế

Bên cạnh bảng Ishihara, bác sĩ nhãn khoa có thể chỉ định các bài kiểm tra chuyên sâu hơn để xác định chính xác dạng rối loạn và độ nghiêm trọng của mù màu đa sắc. Bài kiểm tra sắp xếp màu Farnsworth-Munsell 100 Hue đòi hỏi người tham gia sắp xếp các viên nắp nhựa có màu sắc chuyển tiếp liên tục theo đúng thứ tự quang phổ. Sự sai lệch trong quá trình sắp xếp sẽ phản ánh chính xác dải màu mà mắt đang gặp trục trặc.

Một thiết bị chuyên dụng khác là kính đo sắc giác Anomaloscope, giúp đánh giá khả năng pha trộn màu sắc của mắt bằng cách yêu cầu người khám điều chỉnh ánh sáng vàng sao cho trùng khớp với sự phối hợp giữa ánh sáng đỏ và xanh lá cây. Việc thực hiện các xét nghiệm chuyên sâu này giúp bác sĩ chẩn đoán chính xác bản chất tổn thương, từ đó tư vấn hướng hỗ trợ thị lực cũng như định hướng nghề nghiệp phù hợp cho người bệnh.

Lưu ý an toàn

Mù màu đa sắc di truyền hiện chưa có phương pháp điều trị triệt để để khôi phục hoàn toàn tế bào nón. Tuy nhiên, người bệnh không nên quá lo lắng vì tình trạng này ít khi ảnh hưởng nghiêm trọng đến thị lực tổng quát. Việc tự ý mua các loại kính chỉnh màu hoặc thiết bị hỗ trợ không rõ nguồn gốc có thể gây mỏi mắt và sai lệch thị giác. Bạn nên thăm khám trực tiếp tại chuyên khoa mắt để được bác sĩ đánh giá chính xác, tư vấn giải pháp thích ứng an toàn và kiểm tra các bệnh lý nền đi kèm nếu có.

Tóm tắt

Mù màu đa sắc là một rối loạn sắc giác khá phổ biến, phần lớn do di truyền nhưng cũng có thể xuất hiện thứ phát từ các bệnh lý về mắt. Việc thực hiện các bài kiểm tra thị lực màu định kỳ giúp phát hiện sớm và hiểu rõ mức độ nhận biết màu sắc của bản thân. Khi có dấu hiệu thay đổi khả năng nhìn màu, bạn nên đến cơ sở y tế uy tín để được bác sĩ nhãn khoa thăm khám và hướng dẫn cụ thể.