4 nguyên nhân chính khiến cho mắt bị khô và ngứa thường gặp
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Mắt bị khô và ngứa là than phiền phổ biến ở mọi lứa tuổi, gây khó chịu trong sinh hoạt và ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu suất làm việc hàng ngày. Biểu hiện này phản ánh sự mất cân bằng trong cấu trúc màng phim nước mắt hoặc tình trạng viêm nhiễm vi thể trên bề mặt nhãn cầu.
Thay vì tự ý mua thuốc nhỏ mắt chứa chất co mạch hoặc corticoid để làm dịu tức thì, người bệnh cần nắm rõ các nguyên nhân cốt lõi nhằm có biện pháp bảo vệ đôi mắt khoa học và an toàn.
Mắt bị khô và ngứa là gì?
Màng phim nước mắt bình thường bao gồm ba lớp thiết yếu: lớp lipid ngoài cùng giữ nước không bốc hơi, lớp nước ở giữa cung cấp oxy và dưỡng chất nuôi giác mạc, cùng lớp nhầy trong cùng giúp nước mắt bám dính trên bề mặt nhãn cầu. Khi bất kỳ thành phần nào bị rối loạn hoặc lượng nước mắt tiết ra không đủ, bề mặt nhãn cầu sẽ mất đi lớp màng bôi trơn tự nhiên. Tình trạng này dẫn đến ma sát cơ học mỗi khi chớp mắt, gây kích ứng các sợi thần kinh cảm giác và tạo ra cảm giác khô rát, cộm xốn kèm ngứa ngáy. Khô và ngứa mắt có thể diễn ra từng đợt ngắn hoặc kéo dài dai dẳng tùy thuộc vào nguyên nhân nền tảng. Nhận diện chính xác căn nguyên là bước quan trọng giúp người bệnh có hướng điều chỉnh lối sống và thăm khám y tế kịp thời.
Giảm tần số chớp mắt do sử dụng thiết bị điện tử kéo dài
Thói quen tập trung nhìn liên tục vào màn hình máy tính, điện thoại hay đọc sách trong nhiều giờ khiến tần số chớp mắt tự nhiên giảm đi đáng kể. Khi số lần chớp mắt giảm từ mười lăm đến hai mươi lần mỗi phút xuống chỉ còn khoảng năm đến bảy lần, màng phim nước mắt không được trải đều trên bề mặt giác mạc. Hiện tượng này dẫn đến tình trạng bốc hơi nhanh của lớp nước mắt bôi trơn, khiến nhãn cầu bị khô rát, mỏi và xuất hiện phản ứng ngứa ngáy khó chịu. Ngoài ra, việc làm việc thường xuyên trong phòng máy lạnh có độ ẩm thấp cũng đẩy nhanh tốc độ khô bề mặt nhãn cầu. Người bệnh thường cảm thấy cộm như có hạt bụi trong mắt, căng thẳng thị giác và chảy nước mắt phản xạ sau mỗi đợt làm việc kéo dài.
Phản ứng dị ứng kết mạc trước các yếu tố môi trường
Viêm kết mạc dị ứng là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây ra cảm giác ngứa ngáy dữ dội kèm theo khô mắt. Khi mắt tiếp xúc với các dị nguyên như phấn hoa, mạt bụi nhà, lông thú nuôi hoặc hóa chất tẩy rửa, hệ miễn dịch tại chỗ sẽ phản ứng bằng cách giải phóng histamin. Chất trung gian hóa học này kích thích các đầu mút thần kinh cảm giác ở kết mạc, tạo ra cơn ngứa rát liên tục khiến người bệnh muốn dụi mắt. Đồng thời, phản ứng viêm dị ứng làm xáo trộn cấu trúc của màng phim nước mắt, gây mất cân bằng giữa các lớp nhầy, nước và lipid. Tình trạng này khiến mắt đỏ nhẹ, phù nề mi mắt và tăng cảm giác nhạy cảm với ánh sáng môi trường.
Rối loạn chức năng tuyến Meibomius và viêm bờ mi
Tuyến Meibomius nằm dọc theo bờ mi có nhiệm vụ tiết ra lớp lipid mỏng phủ ngoài cùng của màng phim nước mắt nhằm ngăn chặn sự bốc hơi nước. Khi các tuyến này bị tắc nghẽn hoặc viêm bờ mi xuất hiện do vi khuẩn hay vi nấm phát triển, lớp dầu bảo vệ sẽ suy giảm nghiêm trọng về số lượng lẫn chất lượng. Hậu quả là nước mắt bốc hơi rất nhanh, để lại bề mặt nhãn cầu khô khốc và dễ bị tổn thương. Người mắc chứng rối loạn chức năng tuyến Meibomius thường thấy bờ mi đỏ, có vảy bám ở chân lông mi, cộm ngứa nhiều vào buổi sáng ngay sau khi thức dậy và cảm giác nóng rát quanh vùng hốc mắt suốt cả ngày.
Ảnh hưởng từ kính áp tròng và tác dụng phụ của thuốc
Thói quen đeo kính áp tròng trong thời gian quá dài, không vệ sinh khay đựng và kính đúng cách hoặc sử dụng dung dịch ngâm quá hạn làm cản trở oxy nuôi dưỡng giác mạc và gây khô ngứa mắt. Bên cạnh đó, một số loại thuốc điều trị toàn thân như thuốc kháng histamin đường uống, thuốc chống nghẹt mũi, thuốc hạ huyết áp hoặc thuốc chống trầm cảm có thể mang lại tác dụng không mong muốn là làm giảm bài tiết tuyến lệ. Khi lượng nước mắt tiết ra không đủ đáp ứng nhu cầu bôi trơn cơ bản, nhãn cầu trở nên nhạy cảm, dễ kích ứng và phát sinh cảm giác khô xót kèm theo ngứa ngáy khó chịu mỗi khi chớp mắt.
Lưu ý an toàn
Thông tin trong bài mang tính chất giáo dục sức khỏe phổ quát, không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa mắt. Tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng kéo dài các loại thuốc nhỏ mắt chứa hoạt chất co mạch hoặc corticoid khi chưa có chỉ định, bởi việc dùng sai cách có thể dẫn đến biến chứng nguy hiểm như tăng nhãn áp hoặc tổn thương giác mạc không hồi phục. Khi có dấu hiệu bất thường, người bệnh cần đến cơ sở y tế để được thăm khám cẩn thận.
Tóm tắt
Khô và ngứa mắt là tình trạng phổ biến nhưng không nên xem nhẹ nếu diễn tiến dai dẳng. Việc xác định đúng căn nguyên giúp lựa chọn biện pháp can thiệp phù hợp và hạn chế tái phát. Người bệnh cần duy trì thói quen chăm sóc mắt khoa học và chủ động thăm khám chuyên khoa mắt khi xuất hiện các triệu chứng bất thường.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Mắt bị khô và ngứa có nên tự ý dùng nước mắt nhân tạo không?
Nước mắt nhân tạo không chứa chất bảo quản giúp bôi trơn bề mặt nhãn cầu và giảm cộm ngứa tạm thời. Tuy nhiên, người bệnh cần đi khám chuyên khoa mắt nếu triệu chứng kéo dài để điều trị trúng nguyên nhân gốc rễ.
Vì sao không nên dụi mắt khi cảm thấy ngứa và khô rát?
Dụi mắt làm tăng nguy cơ trầy xước giác mạc, tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập và kích thích giải phóng thêm histamin khiến cảm giác ngứa ngáy trở nên dữ dội hơn. Thay vào đó, bạn nên chớp mắt nhẹ nhàng hoặc chườm mát.
Đang bị khô ngứa mắt có tiếp tục đeo kính áp tròng được không?
Bạn nên tạm ngừng đeo kính áp tròng cho đến khi bề mặt mắt hồi phục hoàn toàn. Việc tiếp tục sử dụng kính trong giai đoạn mắt đang kích ứng có thể làm tăng nguy cơ tổn thương giác mạc và nhiễm trùng nặng.
Thời tiết giao mùa có làm tăng triệu chứng khô ngứa mắt không?
Thời tiết hanh khô, độ ẩm không khí thấp cùng gió bụi làm nước mắt bốc hơi nhanh và cuốn theo các dị nguyên vào mắt, từ đó kích hoạt phản ứng ngứa, khô và kích ứng bề mặt nhãn cầu.
Khi nào tình trạng khô ngứa mắt cần được khám cấp cứu?
Khi mắt xuất hiện dấu hiệu đau nhức dữ dội, giảm thị lực, sợ ánh sáng hoặc tiết nhiều dịch mủ vàng xanh, bạn cần đến ngay cơ sở y tế chuyên khoa mắt để được bác sĩ kiểm tra và xử trí kịp thời.
