Liệu có khả năng mắc thủy đậu hai lần trong đời không?

Mắc thủy đậu hai lần là gì?

Bệnh thủy đậu, hay còn gọi là phỏng rạ, là bệnh nhiễm trùng cấp tính lây truyền chủ yếu qua đường hô hấp hoặc qua tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết từ các nốt phỏng nước của người bệnh. Biểu hiện đặc trưng của bệnh là sốt nhẹ, mệt mỏi và phát ban dạng sẩn ngứa, sau đó nhanh chóng phát triển thành các bọng nước nông chứa dịch trong, rải rác khắp toàn thân. Bệnh do virus varicella-zoster gây ra và có tốc độ lây lan rất nhanh trong cộng đồng, đặc biệt là tại các trường học, nhà trẻ và khu dân cư đông đúc. Ở người trưởng thành và các đối tượng suy giảm miễn dịch, bệnh thủy đậu có thể diễn tiến phức tạp hơn và tiềm ẩn nguy cơ xuất hiện các biến chứng như viêm phổi, viêm não hoặc nhiễm trùng da thứ phát nếu không được chăm sóc đúng cách.

Cơ chế miễn dịch tự nhiên của cơ thể sau khi mắc thủy đậu

Sau khi một người nhiễm virus varicella-zoster và hồi phục, hệ thống miễn dịch của cơ thể sẽ sản sinh ra kháng thể đặc hiệu cùng các tế bào nhớ miễn dịch. Các kháng thể này thường tồn tại suốt đời, sẵn sàng nhận diện và tiêu diệt virus ngay lập tức nếu chúng xâm nhập trở lại đường hô hấp. Nhờ cơ chế ghi nhớ bền vững này, phần lớn dân số chỉ mắc bệnh thủy đậu duy nhất một lần trong đời.

Tuy vậy, virus không hoàn toàn biến mất khỏi cơ thể sau khi các tổn thương ngoài da lành lại. Chúng di chuyển ngược theo các sợi thần kinh cảm giác và ẩn náu ở trạng thái bất hoạt bên trong các hạch rễ sau của tủy sống. Cơ chế miễn dịch dịch thể và miễn dịch tế bào liên tục kiểm soát để giữ virus ở trạng thái ngủ yên, ngăn ngừa bệnh thủy đậu bùng phát trở lại thành đợt nhiễm trùng toàn thân mới.

Những trường hợp có thể khiến một người mắc thủy đậu lần hai

Mặc dù rất hiếm gặp, hiện tượng tái nhiễm virus varicella-zoster dẫn đến bệnh cảnh thủy đậu lần thứ hai trên lâm sàng vẫn được y văn ghi nhận. Trường hợp này thường xảy ra ở những người có suy giảm miễn dịch nghiêm trọng, chẳng hạn như bệnh nhân nhiễm HIV, người đang điều trị hóa chất ung thư hoặc người sử dụng thuốc ức chế miễn dịch kéo dài sau phẫu thuật ghép tạng. Khi hàng rào phòng thủ suy yếu, lượng kháng thể bảo vệ giảm sút khiến cơ thể không đủ khả năng chống lại sự xâm nhập trở lại của virus từ môi trường bên ngoài.

Một nhóm đối tượng khác có thể mắc bệnh hai lần là những người từng bị thủy đậu khi còn quá nhỏ, đặc biệt là trẻ dưới sáu tháng tuổi hoặc những người mắc bệnh ở thể cực nhẹ với rất ít nốt phỏng nước. Ở giai đoạn này, hệ thống miễn dịch chưa hoàn thiện hoặc chưa tiếp xúc đủ mạnh với kháng nguyên của virus, dẫn đến lượng kháng thể tạo ra không đủ nồng độ để thiết lập sự bảo vệ bền vững lâu dài.

Phân biệt tái nhiễm thủy đậu với bệnh zona thần kinh và các bệnh da liễu khác

Trong thực tế khám chữa bệnh, nhiều người lầm tưởng mình bị mắc thủy đậu hai lần do sự xuất hiện của các bọng nước trên da có hình thái tương đối giống nhau. Tình trạng nhầm lẫn phổ biến nhất là giữa bệnh thủy đậu và bệnh zona thần kinh. Cả hai bệnh đều do virus varicella-zoster gây ra, nhưng zona thần kinh là sự tái hoạt của virus tiềm ẩn sẵn trong cơ thể chứ không phải là nhiễm trùng mới từ bên ngoài. Tổn thương zona thường chỉ phân bố khu trú dọc theo đường đi của một dây thần kinh cảm giác ở một bên cơ thể, đi kèm cảm giác đau rát dây thần kinh rõ rệt.

Ngoài ra, một số bệnh lý da liễu và nhiễm trùng khác cũng có biểu hiện phát ban dạng phỏng nước dễ gây nhầm lẫn như nhiễm virus herpes simplex, bệnh tay chân miệng do enterovirus, viêm da tiếp xúc dị ứng hoặc bệnh chốc lở dạng bọng nước. Việc chẩn đoán sai đợt phát ban đầu tiên là thủy đậu cũng khiến nhiều người tin rằng lần phát ban sau là đợt tái nhiễm thủy đậu thứ hai.

Biện pháp phòng ngừa và bảo vệ sức khỏe trước virus thủy đậu

Để phòng ngừa nguy cơ nhiễm bệnh lần đầu cũng như hạn chế tối đa nguy cơ tái nhiễm ở những người có miễn dịch kém, tiêm vắc xin phòng thủy đậu là biện pháp hiệu quả và an toàn nhất. Vắc xin chứa virus sống giảm độc lực giúp kích thích cơ thể tạo ra nồng độ kháng thể cao mà không gây bệnh cảnh nặng nề. Lịch tiêm thường bao gồm hai liều cách nhau theo hướng dẫn chuyên môn của bác sĩ nhằm mang lại hiệu quả bảo vệ tối ưu.

Bên cạnh việc tiêm phòng, mỗi cá nhân cần duy trì thói quen rửa tay thường xuyên bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn, đặc biệt là sau khi đến nơi đông người hoặc chăm sóc người ốm. Hạn chế tiếp xúc gần với người đang có biểu hiện sốt, ho hoặc nổi bọng nước trên da. Giữ gìn môi trường sống thông thoáng, vệ sinh sạch sẽ các bề mặt vật dụng và duy trì chế độ dinh dưỡng cân đối cũng đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao sức đề kháng chung của cơ thể.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa đại chúng, không thay thế cho việc chẩn đoán hay chỉ định điều trị y khoa. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng virus hoặc thuốc bôi chứa corticoid khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Khi phát hiện các tổn thương bọng nước nghi ngờ kèm theo sốt cao hoặc đau nhức nhiều, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế chuyên khoa truyền nhiễm hoặc da liễu để được thăm khám.

Tóm tắt

Khả năng tái mắc bệnh thủy đậu là rất hiếm nhưng vẫn có thể xảy ra ở những người có hệ miễn dịch suy giảm hoặc từng mắc bệnh ở thể quá nhẹ. Để bảo vệ bản thân và gia đình trước virus varicella-zoster, việc tiêm chủng đầy đủ cùng thói quen giữ gìn vệ sinh là giải pháp phòng ngừa chủ động và hiệu quả nhất. Khi xuất hiện các nốt ban phỏng nước bất thường, người bệnh nên đến cơ sở y tế để được thăm khám chính xác.