Làm thế nào để cải thiện và kiểm soát chứng khô mắt
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Khô mắt là hội chứng xảy ra khi tuyến lệ không sản xuất đủ lượng nước mắt hoặc chất lượng màng phim nước mắt không ổn định, dẫn đến tình trạng bay hơi quá nhanh. Bệnh lý này gây ra cảm giác xót mắt, cộm như có sạn, ngứa rát, đỏ mắt và đôi khi nhìn mờ từng lúc.
Để khắc phục khô mắt một cách hiệu quả và bền vững, việc điều trị không chỉ dừng lại ở việc nhỏ nước mắt nhân tạo tạm thời mà cần xác định đúng nguyên nhân gốc rễ, đồng thời kết hợp linh hoạt giữa chăm sóc tại chỗ, điều chỉnh lối sống và can thiệp y khoa chuyên sâu.
Chữa khô mắt hiệu quả là gì?
Bề mặt nhãn cầu được bao phủ bởi màng phim nước mắt gồm ba lớp thiết yếu: lớp mỡ ngoài cùng ngăn bay hơi, lớp nước ở giữa cung cấp oxy cùng dưỡng chất, và lớp nhầy trong cùng giúp nước mắt bám đều trên giác mạc. Khi bất kỳ lớp nào bị rối loạn hoặc mất cân bằng, bề mặt nhãn cầu sẽ không còn được bôi trơn và bảo vệ đầy đủ, dẫn đến hội chứng khô mắt. Tình trạng này có thể xuất phát từ nhiều yếu tố khác nhau như quá trình lão hóa tự nhiên, làm việc kéo dài trước màn hình điện tử, sử dụng kính áp tròng sai cách, tác dụng phụ của một số nhóm thuốc kháng histamine hay thuốc chống trầm cảm, hoặc các bệnh tự miễn như hội chứng Sjogren. Khô mắt không chỉ gây khó chịu liên tục trong sinh hoạt thường ngày mà nếu bị bỏ mặc kéo dài có thể dẫn đến viêm nhiễm mạn tính và xước biểu mô giác mạc.
Sử dụng nước mắt nhân tạo và chất bôi trơn nhãn cầu phù hợp
Nước mắt nhân tạo là giải pháp ban đầu phổ biến nhằm bù đắp lượng dịch thiếu hụt và làm dịu nhanh cảm giác cộm xốn. Hiện nay có nhiều dạng bào chế như dạng dung dịch lỏng, dạng gel hoặc mỡ tra mắt dùng ban đêm. Đối với người cần nhỏ nhiều lần trong ngày hoặc có cơ địa nhạy cảm, các loại tép nước mắt nhân tạo không chứa chất bảo quản là lựa chọn ưu tiên để tránh gây kích ứng biểu mô giác mạc. Việc lựa chọn hoạt chất bôi trơn phù hợp như natri hyaluronate hay carboxymethylcellulose nên dựa trên mức độ khô mắt và phản hồi từ bác sĩ chuyên khoa mắt.
Vệ sinh bờ mi và chườm ấm để ổn định màng phim nước mắt
Rối loạn chức năng tuyến Meibomius ở bờ mi là một trong những nguyên nhân hàng đầu khiến lớp lipid của màng nước mắt bị suy giảm, dẫn đến nước mắt bốc hơi nhanh chóng. Biện pháp chườm ấm mắt bằng khăn sạch hoặc túi chườm chuyên dụng trong khoảng năm đến mười phút mỗi ngày giúp làm mềm các chất tiết bị ứ đọng. Kết hợp với việc vệ sinh nhẹ nhàng bờ mi bằng gạc chuyên dụng hoặc dung dịch làm sạch dịu nhẹ sẽ giúp thông thoáng lỗ tuyến, phục hồi màng phim nước mắt tự nhiên và giảm viêm bờ mi hiệu quả.
Điều chỉnh thói quen sử dụng thiết bị điện tử hằng ngày
Làm việc liên tục với máy tính, điện thoại hoặc máy tính bảng làm giảm phản xạ chớp mắt tự nhiên, khiến bề mặt nhãn cầu nhanh chóng bị khô ráp. Quy tắc hai mươi hai mươi hai mươi là phương pháp đơn giản nhưng mang lại hiệu quả rõ rệt: sau mỗi hai mươi phút nhìn màn hình, hãy hướng tầm nhìn ra xa khoảng hai mươi feet tương đương sáu mét trong vòng ít nhất hai mươi giây. Đồng thời, chủ động chớp mắt hoàn toàn và đặt màn hình làm việc thấp hơn tầm mắt một chút sẽ giúp hạn chế diện tích nhãn cầu tiếp xúc với không khí.
Cải thiện môi trường sống và làm việc quanh mắt
Môi trường sống nhiều khói bụi, gió hanh khô hoặc phòng làm việc sử dụng máy điều hòa nhiệt độ liên tục làm tăng đáng kể tốc độ bay hơi của nước mắt. Để giảm thiểu tác động này, người bệnh nên trang bị máy tạo độ ẩm không khí trong phòng ngủ hoặc nơi làm việc. Khi ra ngoài trời, việc đeo kính râm hoặc kính bảo hộ có viền chắn gió giúp bảo vệ nhãn cầu khỏi bụi bẩn và luồng gió mạnh. Ngoài ra, cần tránh để quạt điện hoặc khe gió máy lạnh phả trực tiếp vào vùng mặt.
Can thiệp chuyên khoa khi tình trạng khô mắt kéo dài
Khi tình trạng khô mắt diễn tiến nặng hoặc không thuyên giảm sau các biện pháp chăm sóc thông thường, bác sĩ nhãn khoa có thể chỉ định các can thiệp y khoa chuyên sâu. Các phương pháp này bao gồm việc sử dụng thuốc nhỏ mắt chống viêm theo toa như cyclosporine hoặc corticosteroid liều ngắn hạn, thủ thuật đặt nút điểm lệ để giữ lại nước mắt tự nhiên trên bề mặt nhãn cầu, hoặc sử dụng công nghệ ánh sáng xung tăng cường nhằm kích thích hoạt động của tuyến bờ mi. Người bệnh tuyệt đối không tự ý áp dụng các can thiệp này mà không có chẩn đoán y khoa.
Lưu ý an toàn
Người bệnh không nên tự ý sử dụng các loại thuốc nhỏ mắt có chứa chất co mạch hoặc corticoid mà không có chỉ định từ bác sĩ chuyên khoa mắt, vì việc lạm dụng có thể làm tổn thương giác mạc hoặc tăng nhãn áp. Khi xuất hiện các dấu hiệu nghiêm trọng như đau nhức mắt dữ dội, mắt đỏ nhiều, nhìn mờ đột ngột hoặc sợ ánh sáng gắt, cần đến ngay cơ sở y tế chuyên khoa mắt để được thăm khám kịp thời.
Tóm tắt
Kiểm soát khô mắt đòi hỏi sự kiên trì phối hợp giữa việc bảo vệ mắt hằng ngày và chăm sóc y tế phù hợp. Khi các biện pháp thông thường không mang lại hiệu quả, việc thăm khám bác sĩ nhãn khoa là bước đi cần thiết để xác định chính xác nguyên nhân và có hướng can thiệp đúng đắn.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Có nên dùng nước mắt nhân tạo liên tục mỗi ngày không?
Nước mắt nhân tạo không chứa chất bảo quản có độ lành tính cao, nhưng người bệnh vẫn nên dùng theo tần suất hợp lý hoặc theo hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa mắt để tránh lãng phí và theo dõi đáp ứng bề mặt nhãn cầu.
Tình trạng khô mắt kéo dài có gây nguy hiểm cho thị lực không?
Khô mắt kéo dài không được can thiệp đúng cách có thể dẫn đến viêm kết mạc, xước hoặc loét giác mạc, làm tăng nguy cơ nhiễm trùng và ảnh hưởng lâu dài đến thị lực.
Người bị khô mắt có nên đeo kính áp tròng thường xuyên không?
Kính áp tròng làm giảm lượng oxy cung cấp cho giác mạc và tăng tốc độ bay hơi màng phim nước mắt. Khi đang bị khô mắt nặng, người bệnh nên tạm ngưng và tham khảo ý kiến bác sĩ nhãn khoa trước khi đeo lại.
Có thể tự mua thuốc nhỏ mắt chứa kháng sinh hoặc kháng viêm để trị khô mắt không?
Thuốc nhỏ mắt chứa hoạt chất kháng viêm hoặc co mạch chỉ được dùng khi có chỉ định cụ thể từ bác sĩ. Việc tự ý mua và lạm dụng có thể gây tăng nhãn áp hoặc tổn thương bề mặt giác mạc.
Bổ sung thực phẩm gì giúp hỗ trợ cải thiện chứng khô mắt?
Chế độ ăn giàu axit béo omega 3 từ cá hồi, hạt lanh hoặc quả óc chó hỗ trợ cải thiện chất lượng lớp mỡ của màng nước mắt, giúp giảm tốc độ bay hơi nước mắt một cách tự nhiên.
