Khô mắt ở người lớn: Nguyên nhân, biểu hiện và cách chăm sóc thị lực

Khô mắt ở người lớn là gì?

Khô mắt ở người lớn là một hội chứng mạn tính liên quan đến sự mất ổn định của màng phim nước mắt bao phủ mặt trước giác mạc và kết mạc. Màng phim nước mắt bình thường cấu tạo gồm ba lớp vi mô thiết yếu: lớp lipid ngoài cùng do tuyến meibomius tiết ra để hạn chế bay hơi, lớp nước ở giữa do tuyến lệ cung cấp độ ẩm cùng dưỡng chất, và lớp mucin trong cùng giúp nước mắt bám dính đều trên bề mặt nhãn cầu. Khi có sự rối loạn ở bất kỳ lớp nào, màng nước mắt sẽ bị phá vỡ sớm hơn chu kỳ bình thường, khiến tế bào biểu mô giác mạc bị phơi nhiễm trực tiếp với không khí. Tình trạng này dẫn đến phản ứng viêm vi thể, tăng áp lực thẩm thấu màng nước mắt và gây ra chuỗi tổn thương bề mặt nhãn cầu kéo dài nếu không được hỗ trợ can thiệp đúng lúc.

Các biểu hiện thường gặp cảnh báo khô mắt ở người lớn

Người trưởng thành bị khô mắt thường cảm nhận rõ rệt cảm giác xốn cộm như có hạt cát nằm trong mi mắt, ngứa ngáy và nóng rát ở khóe mắt. Bề mặt nhãn cầu dễ bị đỏ tấy, tăng tiết dịch nhầy dính quanh bờ mi, đặc biệt vào buổi sáng sau khi thức dậy hoặc sau nhiều giờ làm việc liên tục với máy vi tính.

Một hiện tượng khá phổ biến nhưng dễ gây hiểu lầm là tình trạng chảy nước mắt giàn giụa phản xạ. Khi màng nước mắt mất ổn định và bề mặt giác mạc bị khô rát, hệ thần kinh sẽ kích thích tuyến lệ tiết ồ ạt nước mắt dạng lỏng nhưng thiếu hụt lớp dầu bảo vệ, khiến mắt ướt tức thời nhưng nhanh chóng bị khô trở lại. Bên cạnh đó, người bệnh thường gặp tình trạng nhìn mờ thoáng qua, thị lực dao động chập chờn khi chớp mắt và nhạy cảm quá mức trước ánh sáng đèn hoặc ánh nắng ngoài trời.

Những nguyên nhân và yếu tố nguy cơ khiến mắt bị khô

Tuổi tác là yếu tố nguy cơ tự nhiên hàng đầu khi khả năng tiết dịch của các tuyến lệ giảm dần theo thời gian. Ở phụ nữ, sự sụt giảm nội tiết tố estrogen và progesterone trong giai đoạn tiền mãn kinh hoặc mang thai cũng ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng màng phim nước mắt.

Thói quen sinh hoạt hiện đại đóng vai trò kích hoạt rất lớn. Việc tập trung nhìn chằm chằm vào màn hình điện thoại, máy tính làm giảm đáng kể tần số chớp mắt tự nhiên từ khoảng 15 đến 20 lần mỗi phút xuống chỉ còn một nửa, khiến lớp nước mắt bay hơi cực nhanh. Môi trường làm việc thường xuyên bật máy lạnh nhiệt độ thấp, độ ẩm không khí thấp, khói bụi đô thị hoặc luồng gió quạt thổi thẳng vào mặt cũng làm khô bề mặt nhãn cầu.

Ngoài ra, tình trạng viêm bờ mi, tắc nghẽn tuyến meibomius khiến thiếu hụt lớp lipid bảo vệ nước mắt. Việc sử dụng kéo dài một số loại thuốc toàn thân như thuốc kháng histamin trị dị ứng, thuốc chống trầm cảm, thuốc hạ huyết áp hoặc thói quen lạm dụng kính áp tròng cũng làm tăng nguy cơ khô mắt ở người trưởng thành.

Thay đổi thói quen sinh hoạt và môi trường làm việc

Để cải thiện sự thoải mái cho đôi mắt, người trưởng thành cần chú ý áp dụng quy tắc 20-20-20 khi làm việc với màn hình điện tử: cứ sau 20 phút nhìn màn hình, hãy hướng tầm nhìn ra xa khoảng 20 feet (tương đương 6 mét) trong ít nhất 20 giây và chớp mắt nhẹ nhàng nhiều lần. Tư thế ngồi làm việc nên bố trí sao cho tâm màn hình thấp hơn tầm mắt từ 10 đến 15 cm nhằm giảm độ mở của khe mi, hạn chế diện tích bề mặt nhãn cầu tiếp xúc với không khí.

Trong không gian sống và văn phòng, nên bổ sung máy tạo độ ẩm không khí, hạn chế ngồi trực diện với hướng gió thổi từ quạt hay điều hòa nhiệt độ. Khi di chuyển ngoài trời bụi bặm hoặc trời nhiều gió, việc đeo kính râm bảo hộ che chắn quanh mắt là biện pháp che chở cơ học rất cần thiết để giảm thiểu tốc độ bay hơi nước mắt.

Chăm sóc vệ sinh bờ mi và hỗ trợ bề mặt nhãn cầu

Vệ sinh sạch sẽ vùng mi mắt mỗi ngày giúp thông thoáng lỗ chân lông và các tuyến meibomius bài tiết lipid. Người bệnh có thể sử dụng gạc sạch ngâm nước ấm đắp nhẹ lên mí mắt khoảng 5 đến 10 phút mỗi tối, kết hợp mát-xa nhẹ nhàng theo chiều dọc bờ mi để kích thích tiết dầu tự nhiên cho màng nước mắt.

Việc sử dụng các dung dịch nước mắt nhân tạo không chứa chất bảo quản là giải pháp phổ biến giúp bôi trơn nhãn cầu và rửa trôi các chất gây kích ứng. Tuy nhiên, người bệnh nên trao đổi với bác sĩ mắt hoặc dược sĩ chuyên môn để lựa chọn sản phẩm có độ nhớt và thành phần phù hợp với thể trạng mắt. Bên cạnh đó, tăng cường khẩu phần ăn giàu acid béo omega-3 từ cá hồi, hạt lanh, hạt óc chó kết hợp bổ sung vitamin A, vitamin C và uống đủ nước mỗi ngày sẽ hỗ trợ nuôi dưỡng tế bào biểu mô bề mặt mắt từ bên trong.

Lưu ý an toàn

Các thông tin chăm sóc mắt chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe, không thay thế chẩn đoán hay phác đồ từ bác sĩ chuyên khoa mắt. Tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng các loại thuốc nhỏ mắt chứa corticoid hoặc kháng sinh khi chưa có chỉ định y khoa vì có thể gây tăng nhãn áp, đục thủy tinh thể hoặc loét giác mạc. Khi xuất hiện triệu chứng đau nhức dữ dội hoặc nhìn mờ, cần đi khám ngay.

Tóm tắt

Khô mắt ở người lớn là vấn đề thị giác thường gặp nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát tốt nếu được can thiệp sớm và đúng cách. Việc chủ động điều chỉnh thói quen làm việc, giữ gìn vệ sinh mi mắt và thăm khám nhãn khoa định kỳ là giải pháp bảo vệ thị lực bền vững lâu dài.