Khi trẻ bị sởi cần làm gì để chăm sóc đúng cách và an toàn tại nhà?

Chăm sóc trẻ bị sởi là gì?

Bệnh sởi biểu hiện điển hình qua các giai đoạn ủ bệnh, khởi phát với triệu chứng sốt, viêm kết mạc mắt, chảy nước mũi, ho khan, xuất hiện hạt Koplik trong niêm mạc miệng, sau đó là giai đoạn phát ban đặc trưng lan dần từ đầu mặt xuống toàn thân. Bản chất của bệnh sởi là do vi rút gây ra, do đó hiện chưa có thuốc kháng vi rút đặc hiệu để điều trị dứt điểm căn nguyên. Mục tiêu điều trị và chăm sóc chủ yếu là điều trị hỗ trợ, nâng đỡ thể trạng, giảm nhẹ các triệu chứng khó chịu và theo dõi chặt chẽ để phòng ngừa hoặc xử trí kịp thời các biến chứng nghiêm trọng trên đường hô hấp, tiêu hóa và hệ thần kinh trung ương.

Cách ly an toàn và vệ sinh không gian sống của trẻ

Ngay khi nghi ngờ hoặc xác định trẻ mắc bệnh sởi, cha mẹ cần cho trẻ nghỉ học và cách ly tại phòng riêng thoáng khí, đủ ánh sáng nhưng tránh gió lùa trực tiếp. Virus sởi lây lan rất nhanh qua các giọt bắn đường hô hấp khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện. Do đó, việc hạn chế tiếp xúc với người khác, đặc biệt là những trẻ chưa được tiêm chủng đầy đủ và phụ nữ đang mang thai, là nguyên tắc quan trọng hàng đầu. Người chăm sóc nên đeo khẩu trang y tế và rửa tay bằng xà phòng sát khuẩn trước và sau mỗi lần tiếp xúc với trẻ.

Phòng của trẻ cần được dọn dẹp sạch sẽ hàng ngày, lau chùi các bề mặt tiếp xúc thường xuyên như tay nắm cửa, đồ chơi bằng dung dịch sát khuẩn thông thường. Quần áo, khăn mặt, chăn màn và dụng cụ ăn uống của trẻ phải được dùng riêng, giặt sạch và phơi dưới ánh nắng mặt trời hoặc sấy khô để tiêu diệt mầm bệnh tồn lưu, tránh lây nhiễm chéo cho các thành viên khác trong gia đình.

Bổ sung đủ nước và xây dựng chế độ dinh dưỡng hợp lý

Sốt cao kèm theo viêm long đường hô hấp khiến trẻ rất dễ bị mất nước và rối loạn điện giải. Cha mẹ cần chủ động cho trẻ uống nhiều nước lọc ấm, nước canh hoặc dung dịch oresol được pha đúng tỷ lệ theo hướng dẫn trên bao bì. Không nên ép trẻ uống một lượng lớn cùng lúc mà nên chia thành từng ngụm nhỏ, uống đều đặn trong ngày. Đối với trẻ còn đang bú mẹ, hãy tăng cường cữ bú để vừa cung cấp nước vừa bổ sung kháng thể tự nhiên.

Về chế độ ăn, trẻ mắc sởi thường mệt mỏi, đau họng và biếng ăn do các vết loét nhỏ trong niêm mạc miệng. Do đó, thức ăn cần được chế biến dưới dạng mềm, lỏng, ấm và dễ nuốt như cháo thịt nạc nấu nhuyễn, súp rau củ. Chia nhỏ khẩu phần thành 5 đến 6 bữa mỗi ngày giúp trẻ hấp thu dinh dưỡng tốt hơn mà không gây quá tải cho hệ tiêu hóa. Cần bổ sung thực phẩm giàu vitamin A như cà rốt, bí đỏ, đu đủ và các loại rau xanh sẫm màu để hỗ trợ bảo vệ biểu mô giác mạc, đồng thời cung cấp thêm đạm từ thịt nạc, cá, trứng giúp cơ thể nhanh chóng phục hồi.

Chăm sóc vệ sinh mắt mũi họng và làn da cho trẻ

Vi rút sởi tấn công mạnh vào niêm mạc đường hô hấp và kết mạc mắt, làm tăng tiết dịch và dễ dẫn đến bội nhiễm vi khuẩn nếu không được vệ sinh đúng cách. Hàng ngày, phụ huynh nên nhỏ mắt và mũi cho trẻ bằng dung dịch nước muối sinh lý natri clorid 0,9% khoảng 3 đến 4 lần. Dùng gạc y tế mềm, sạch thấm nước muối sinh lý để lau nhẹ gỉ mắt từ khóe mắt ra ngoài, sử dụng mỗi miếng gạc riêng biệt cho từng bên mắt để tránh lây nhiễm chéo.

Bên cạnh đó, cần khuyến khích trẻ súc miệng bằng nước muối ấm sau mỗi bữa ăn. Đối với trẻ nhỏ chưa biết súc miệng, cha mẹ có thể dùng gạc ẩm quấn quanh ngón tay để vệ sinh nhẹ nhàng khoang miệng và nướu. Về việc tắm rửa, quan niệm kiêng nước kiêng gió tuyệt đối là hoàn toàn sai lầm. Trẻ vẫn cần được lau người hoặc tắm nhanh bằng nước ấm trong phòng kín gió, sau đó lau khô người và mặc quần áo rộng rãi, thoáng mát bằng chất liệu cotton mềm để giữ da luôn sạch sẽ, tránh cảm giác ngứa ngáy và phòng ngừa nhiễm trùng da.

Theo dõi sát diễn tiến bệnh và nhận biết các biến chứng nguy hiểm

Trong suốt quá trình trẻ mắc bệnh sởi, việc theo dõi sát sao thân nhiệt và các triệu chứng toàn thân là vô cùng cần thiết. Ban sởi thông thường xuất hiện theo thứ tự từ sau tai, lan dần ra mặt, cổ, ngực, bụng rồi xuống các chi, đi kèm sốt cao. Khi ban lan đến bàn chân thì nhiệt độ cơ thể thường bắt đầu hạ dần và ban bay dần theo đúng thứ tự xuất hiện, để lại những vết thâm vằn da hổ đặc trưng.

Nếu nhận thấy trẻ có các biểu hiện bất thường như sốt cao liên tục không hạ dù đã dùng thuốc hạ sốt theo hướng dẫn của bác sĩ, ho dữ dội, thở nhanh, thở rút lõm lồng ngực, li bì, khó đánh thức, co giật, hoặc mắt sưng đỏ chảy mủ nhiều, cha mẹ cần đưa trẻ đến ngay cơ sở y tế gần nhất. Đây có thể là những dấu hiệu cảnh báo các biến chứng nguy hiểm của bệnh sởi như viêm phổi, viêm tai giữa, viêm thanh khí phế quản cấp hoặc viêm não màng não, cần được bác sĩ chuyên khoa nhi thăm khám và can thiệp điều trị kịp thời.

Lưu ý an toàn

Phụ huynh tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng các loại thuốc kháng sinh, thuốc kháng viêm corticosteroid hoặc các loại thuốc nam không rõ nguồn gốc để điều trị cho trẻ bị sởi. Mọi loại thuốc hạ sốt, giảm đau hoặc bổ sung vitamin liều cao, đặc biệt là vitamin A, đều cần tuân thủ nghiêm ngặt theo chỉ định và hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa nhi. Tránh áp dụng các biện pháp kiêng nước, kiêng gió cực đoan hoặc sử dụng các loại lá cây để tắm, đắp lên nốt ban vì có thể làm tăng nguy cơ nhiễm trùng da và suy hô hấp.

Tóm tắt

Chăm sóc trẻ mắc bệnh sởi đòi hỏi phụ huynh phải kiên nhẫn, cẩn trọng và theo dõi sát sao từng thay đổi nhỏ. Việc cách ly tốt, hỗ trợ dinh dưỡng hợp lý, giữ vệ sinh thân thể sạch sẽ và phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường là chìa khóa giúp trẻ phục hồi thuận lợi, đồng thời giảm thiểu tối đa nguy cơ gặp phải các biến chứng nguy hiểm.