Khi nào cần điều trị cúm bằng kháng sinh và các lưu ý

Điều trị cúm bằng kháng sinh là gì?

Bệnh cúm mùa thường khởi phát đột ngột với các triệu chứng như sốt cao, đau đầu, đau mỏi toàn thân, ho khan, nghẹt mũi và mệt mỏi. Bản chất của bệnh là do các chủng virus cúm A hoặc virus cúm B xâm nhập và gây tổn thương niêm mạc đường hô hấp.

Về mặt cơ chế sinh học, thuốc kháng sinh được thiết kế để tiêu diệt hoặc ức chế sự phát triển của vi khuẩn bằng cách can thiệp vào thành tế bào, màng tế bào hoặc quá trình tổng hợp protein của vi khuẩn. Trong khi đó, virus có cấu trúc hoàn toàn khác biệt và sống phụ thuộc vào tế bào vật chủ, khiến kháng sinh trở nên vô tác dụng đối với virus cúm.

Việc hiểu rõ sự khác biệt giữa nhiễm virus và nhiễm khuẩn là cơ sở quan trọng giúp người bệnh tránh tâm lý lạm dụng thuốc kháng sinh. Phần lớn các ca cúm ở người có hệ miễn dịch bình thường sẽ tự thuyên giảm sau khoảng một tuần nếu được nghỉ ngơi, chăm sóc đúng cách và kiểm soát triệu chứng phù hợp.

Cơ chế tác động giải thích vì sao kháng sinh không diệt được virus cúm

Kháng sinh là nhóm thuốc chuyên biệt nhắm vào các cấu trúc sinh học đặc thù của vi khuẩn, chẳng hạn như thành tế bào peptidoglycan hoặc ribosome của vi khuẩn. Do cấu trúc sinh học của virus cúm chỉ gồm vật chất di truyền được bao bọc bởi lớp vỏ protein và không có các cấu trúc tế bào tương tự vi khuẩn, các phân tử kháng sinh hoàn toàn không thể nhận diện hay tác động lên virus cúm.

Do đó, dùng kháng sinh trong giai đoạn đầu của bệnh cúm không giúp hạ sốt nhanh hơn, không làm dịu cơn ho và không rút ngắn thời gian nhiễm bệnh. Thay vào đó, việc dùng thuốc không đúng mục đích còn vô tình tiêu diệt các lợi khuẩn trong đường ruột và đường hô hấp, làm suy giảm hàng rào bảo vệ tự nhiên của cơ thể. Trong một số trường hợp nghi ngờ cúm nặng hoặc người có nguy cơ cao, bác sĩ chuyên khoa có thể cân nhắc các loại thuốc kháng virus đặc hiệu chứ không phải là kháng sinh thông thường.

Những trường hợp người bệnh cúm cần được bác sĩ chỉ định kháng sinh

Mặc dù cúm do virus khởi phát, tổn thương niêm mạc đường hô hấp có thể tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn cơ hội xâm nhập, dẫn đến tình trạng bội nhiễm vi khuẩn thứ phát. Đây là tình huống duy nhất mà việc điều trị bằng kháng sinh trở nên cần thiết, nhưng bắt buộc phải có sự đánh giá và chỉ định trực tiếp từ bác sĩ chuyên môn.

Bác sĩ sẽ xem xét kê đơn thuốc kháng sinh khi nhận thấy các dấu hiệu nhiễm khuẩn rõ ràng. Điển hình là tình trạng người bệnh đã hạ sốt vài ngày nhưng đột ngột sốt cao trở lại, xuất hiện đờm đặc màu vàng hoặc xanh đục, đau ngực, khó thở, hoặc các triệu chứng của viêm tai giữa, viêm xoang cấp và viêm phổi sau cúm. Để đưa ra quyết định chính xác, bác sĩ có thể chỉ định thêm các xét nghiệm máu như công thức máu, chỉ số viêm CRP hoặc chụp X-quang phổi nhằm xác định ổ nhiễm khuẩn và lựa chọn loại kháng sinh phù hợp nhất.

Rủi ro sức khỏe khi tự ý mua và sử dụng kháng sinh điều trị cúm

Thói quen tự mua thuốc kháng sinh ngay khi chớm sốt hoặc cảm cúm mang lại nhiều hệ lụy nghiêm trọng cho sức khỏe của người bệnh. Trước hết, việc dùng kháng sinh sai chỉ định làm tăng nguy cơ gặp phải các tác dụng không mong muốn như rối loạn tiêu hóa, tiêu chảy kéo dài, buồn nôn, dị ứng da, nổi mề đay hoặc thậm chí là sốc phản vệ nguy hiểm.

Bên cạnh nguy cơ trực tiếp cho cá nhân, lạm dụng kháng sinh còn là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến tình trạng vi khuẩn kháng kháng sinh. Khi vi khuẩn tiếp xúc với kháng sinh ở nồng độ không thích hợp hoặc không cần thiết, chúng có thể biến đổi và tạo ra các chủng vi khuẩn đa kháng thuốc. Điều này khiến cho các đợt nhiễm trùng vi khuẩn thực sự trong tương lai trở nên khó điều trị hơn, đòi hỏi phải sử dụng các loại kháng sinh phổ rộng, đắt tiền hơn và tăng nguy cơ thất bại trong điều trị y khoa.

Các biện pháp chăm sóc và hỗ trợ hồi phục an toàn khi mắc cúm

Đối với các trường hợp cúm thông thường chưa có biến chứng, mục tiêu chăm sóc chủ yếu là hỗ trợ cơ thể tự hồi phục và kiểm soát các triệu chứng khó chịu. Người bệnh cần dành nhiều thời gian nghỉ ngơi tại không gian thoáng khí, uống đủ nước ấm, bổ sung nước điện giải hoặc súp dinh dưỡng để tránh tình trạng mất nước do sốt cao.

Để làm giảm sốt và đau nhức mình mẩy, người bệnh có thể sử dụng các thuốc hạ sốt giảm đau thông thường như paracetamol theo đúng hướng dẫn sử dụng và khuyến cáo của dược sĩ hoặc bác sĩ. Việc súc họng bằng nước muối sinh lý, rửa mũi và giữ ấm cơ thể cũng giúp làm dịu đường thở hiệu quả. Khi các triệu chứng kéo dài quá 7 đến 10 ngày hoặc có dấu hiệu nặng lên như khó thở, đau tức ngực, lơ mơ thì cần đến ngay cơ sở y tế để được thăm khám kịp thời.

Lưu ý an toàn

Người bệnh tuyệt đối không được tự ý mua thuốc kháng sinh hoặc sử dụng lại đơn thuốc cũ của người khác khi bị cúm. Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe và không thay thế cho chẩn đoán y khoa. Việc xác định tình trạng bội nhiễm vi khuẩn và lựa chọn hoạt chất kháng sinh bắt buộc phải do bác sĩ trực tiếp thăm khám và chỉ định dựa trên tình trạng cụ thể của từng bệnh nhân.

Tóm tắt

Thuốc kháng sinh không có tác dụng điều trị virus cúm và chỉ được sử dụng khi có bằng chứng bội nhiễm vi khuẩn do bác sĩ xác định. Người bệnh nên tập trung vào việc nghỉ ngơi, bổ sung đủ nước, theo dõi sát diễn tiến triệu chứng và chủ động thăm khám y tế khi có dấu hiệu bất thường để đảm bảo an toàn cho sức khỏe.