Huyết áp thấp và các biện pháp kiểm soát

Huyết áp thấp là gì?

Ở người trưởng thành, huyết áp thường được coi là thấp khi chỉ số huyết áp tâm thu dưới 90 mmHg hoặc huyết áp tâm trương dưới 60 mmHg. Huyết áp là lực đẩy cần thiết để đưa oxy và các chất dinh dưỡng đi nuôi dưỡng các mô, đặc biệt là não bộ và tim. Khi áp lực này sụt giảm đáng kể, lượng máu tuần hoàn đến các cơ quan trọng yếu sẽ bị suy giảm cục bộ.

Một số người có cơ địa huyết áp thấp tự nhiên nhưng thể trạng hoàn toàn khỏe mạnh, không có bất kỳ triệu chứng nào và không cần can thiệp y tế. Ngược lại, nếu huyết áp thấp xảy ra đột ngột hoặc đi kèm với triệu chứng choáng váng, ngất xỉu, mờ mắt hay lạnh đầu chi, đây có thể là dấu hiệu cảnh báo tình trạng mất nước, thiếu máu, suy giảm chức năng tuyến giáp hoặc các vấn đề tim mạch cần được chẩn đoán cẩn thận.

Dấu hiệu cảnh báo thường gặp khi bị huyết áp thấp

Người bị huyết áp thấp thường nhận thấy các biểu hiện rõ rệt nhất khi thay đổi tư thế đột ngột, chẳng hạn như đứng dậy nhanh sau khi ngồi hoặc nằm lâu. Cảm giác hoa mắt, choáng váng, tầm nhìn mờ thoáng qua hoặc tối sầm mặt mày là những phản ánh điển hình của việc lưu lượng máu lên não bị sụt giảm tức thì. Bên cạnh đó, người bệnh có thể xuất hiện cảm giác buồn nôn, mệt mỏi toàn thân dai dẳng, khó tập trung suy nghĩ và cảm thấy hụt hơi ngay cả khi thực hiện các hoạt động nhẹ.

Trong một số trường hợp nặng hơn, chỉ số huyết áp giảm quá mức có thể dẫn đến tình trạng ngất xỉu, toát mồ hôi lạnh, da nhợt nhạt và thở gấp. Những biểu hiện này tiềm ẩn nguy cơ chấn thương do té ngã, đặc biệt là ở người cao tuổi hoặc người đang làm việc ở nơi nguy hiểm. Nếu các triệu chứng xuất hiện thường xuyên, người bệnh cần chủ động ghi chép lại tần suất và hoàn cảnh khởi phát để trao đổi trực tiếp với bác sĩ khi đi khám.

Các nguyên nhân phổ biến gây nên tình trạng huyết áp thấp

Huyết áp thấp có thể xuất phát từ nhiều yếu tố sinh lý và bệnh lý khác nhau. Nguyên nhân hay gặp nhất là tình trạng thiếu hụt thể tích tuần hoàn do mất nước, tiêu chảy cấp, sốt cao kéo dài hoặc nôn mửa liên tục mà không được bù dịch kịp thời. Chế độ dinh dưỡng nghèo nàn, thiếu hụt sắt, folate và vitamin B12 cũng làm giảm sản xuất hồng cầu, dẫn đến bệnh thiếu máu và hạ huyết áp thứ phát.

Bên cạnh đó, các bệnh lý tim mạch như nhịp tim chậm, suy tim hoặc rối loạn van tim làm giảm hiệu suất bơm máu của tim đến các cơ quan. Một số rối loạn nội tiết như suy tuyến thượng thận, bệnh lý tuyến giáp hoặc hạ đường huyết cũng có thể kéo chỉ số huyết áp xuống thấp. Ngoài ra, việc sử dụng các loại thuốc điều trị tăng huyết áp quá liều, thuốc lợi tiểu hoặc thuốc chống trầm cảm đôi khi cũng là tác nhân gây tụt huyết áp ngoài ý muốn.

Cách xử trí bước đầu khi có dấu hiệu tụt huyết áp

Khi bản thân hoặc người xung quanh có dấu hiệu xây xẩm, choáng váng do tụt huyết áp, việc xử trí đúng cách trong những phút đầu tiên đóng vai trò then chốt giúp ổn định tuần hoàn não. Trước hết, cần đưa người bệnh nằm nghỉ ở nơi thoáng mát, đặt chân kê cao hơn đầu khoảng 20 đến 30 centimet để hỗ trợ máu dồn về tim và não nhanh hơn. Nếu không thể nằm, hãy hướng dẫn người bệnh ngồi xuống và từ từ cúi đầu giữa hai đầu gối.

Nới lỏng trang phục, thắt lưng và cúc áo ở cổ để tạo sự thông thoáng đường thở. Người bệnh có thể uống một cốc nước lọc ấm, nước trà gừng ấm hoặc nước pha chút muối loãng để hỗ trợ tăng thể tích tuần hoàn và kích thích tuần hoàn nhẹ nhàng. Tránh cho người bệnh đứng dậy đột ngột ngay sau khi vừa thấy đỡ; hãy để cơ thể nghỉ ngơi tối thiểu mười lăm phút trước khi thử vận động trở lại thật chậm rãi.

Xây dựng chế độ dinh dưỡng và lối sống giúp duy trì huyết áp ổn định

Thay đổi thói quen ăn uống và sinh hoạt hàng ngày là phương pháp nền tảng, an toàn nhất để kiểm soát huyết áp thấp mạn tính không triệu chứng nguy hiểm. Về dinh dưỡng, người bệnh nên duy trì việc uống đủ nước mỗi ngày, từ 1,5 đến 2 lít nước tùy thể trạng và mức độ vận động, nhằm giữ thể tích lòng mạch ổn định. Chế độ ăn có thể tăng nhẹ lượng muối ăn theo hướng dẫn của bác sĩ, đồng thời chia nhỏ khẩu phần thành nhiều bữa trong ngày để tránh tình trạng dồn máu quá nhiều về hệ tiêu hóa sau bữa ăn lớn.

Về lối sống, việc tập luyện thể dục vừa sức như đi bộ, bơi lội hoặc yoga giúp tăng cường sức bền thành mạch và cải thiện sức co bóp cơ tim. Tránh việc đứng yên một chỗ quá lâu hoặc thay đổi tư thế quá nhanh; khi thức dậy, nên ngồi tại mép giường vài phút trước khi đứng lên. Người bệnh cũng có thể tham khảo ý kiến nhân viên y tế về việc mang vớ áp lực y khoa nhằm hạn chế ứ đọng máu ở chi dưới.

Vai trò của việc thăm khám y tế và sử dụng thuốc theo chỉ định

Mặc dù huyết áp thấp lành tính thường được cải thiện tốt thông qua điều chỉnh sinh hoạt, người bệnh tuyệt đối không nên chủ quan tự ý mua và sử dụng các loại thuốc nâng huyết áp mà chưa có chỉ định. Bác sĩ chuyên khoa tim mạch cần thực hiện các xét nghiệm cần thiết như điện tâm đồ, siêu âm tim, xét nghiệm công thức máu và kiểm tra chức năng nội tiết để tìm chính xác căn nguyên sâu xa dẫn đến tình trạng này.

Nếu huyết áp thấp là do tác dụng phụ của các thuốc đang dùng để điều trị bệnh mạn tính khác, bác sĩ sẽ cân nhắc điều chỉnh liều lượng hoặc đổi sang nhóm thuốc phù hợp hơn. Trong một số ít trường hợp huyết áp thấp nặng gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh hoạt hàng ngày, bác sĩ có thể kê đơn một số hoạt chất hỗ trợ nâng huyết áp chuyên biệt. Người bệnh cần tuân thủ nghiêm ngặt phác đồ điều trị và tái khám đúng hẹn.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe cộng đồng, không thay thế cho việc chẩn đoán hay phác đồ điều trị của nhân viên y tế. Người có tiền sử bệnh tim mạch hoặc bệnh thận cần tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi tăng lượng muối ăn hàng ngày. Tuyệt đối không tự ý ngưng thuốc điều trị, dùng thêm thuốc bổ hay thuốc nâng huyết áp khi chưa được bác sĩ kê đơn. Nếu xuất hiện các dấu hiệu nghiêm trọng như đau thắt ngực, khó thở, lú lẫn hoặc ngất xỉu kéo dài, cần nhanh chóng đưa người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất.

Tóm tắt

Huyết áp thấp phần lớn là tình trạng có thể kiểm soát hiệu quả thông qua việc thấu hiểu cơ thể, xây dựng lối sống khoa học và bổ sung dinh dưỡng hợp lý. Việc chủ động đo huyết áp tại nhà và thăm khám y khoa định kỳ sẽ giúp phát hiện sớm các bất thường tiềm ẩn, từ đó bảo vệ sức khỏe tim mạch và nâng cao chất lượng cuộc sống lâu dài.