Hỏi đáp về bệnh thủy đậu và cách chữa trị an toàn, đúng khoa học
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Bệnh thủy đậu là một trong những bệnh truyền nhiễm phổ biến do virus Varicella Zoster gây ra, thường bùng phát vào giai đoạn giao mùa và có thể gặp ở cả trẻ em lẫn người lớn. Bệnh đặc trưng bởi tình trạng sốt nhẹ kết hợp với các nốt mụn nước rải rác khắp cơ thể, gây ngứa ngáy và bất tiện lớn trong sinh hoạt thường nhật.
Rất nhiều người bệnh và phụ huynh thường băn khoăn về thời gian lây lan, chế độ kiêng cữ đúng khoa học cũng như phương pháp điều trị hỗ trợ sao cho an toàn và hạn chế sẹo. Việc trang bị kiến thức chuẩn xác giúp quá trình chăm sóc tại nhà diễn ra thuận lợi, giảm thiểu rủi ro bội nhiễm vi khuẩn và các biến chứng nghiêm trọng.
Bệnh thủy đậu và cách chữa trị là gì?
Bệnh thủy đậu, hay còn được gọi dân gian là bệnh phỏng rạ, là bệnh nhiễm trùng cấp tính do virus Varicella Zoster thuộc họ Herpesviridae gây nên. Đây là loại virus có khả năng lây lan rất mạnh mẽ qua các giọt bắn hô hấp trong không khí hoặc khi tiếp xúc trực tiếp với dịch bóng nước của người bệnh. Mặc dù đa phần các trường hợp thủy đậu đều diễn tiến lành tính và có thể tự thuyên giảm sau khoảng một đến hai tuần chăm sóc đúng cách, bệnh vẫn có thể dẫn đến những biến chứng nặng như viêm da bội nhiễm vi khuẩn, viêm phổi virus hoặc viêm não màng não. Tình trạng này đặc biệt nguy hiểm ở trẻ sơ sinh, phụ nữ đang mang thai và những người có hệ miễn dịch suy giảm. Hiểu rõ nguyên nhân và tiến trình phát triển của bệnh là nền tảng giúp người bệnh áp dụng các biện pháp chăm sóc y tế an toàn, khoa học.
Đường lây truyền và mức độ lây lan của bệnh thủy đậu
Bệnh thủy đậu lây truyền chủ yếu qua hai con đường chính là đường hô hấp và tiếp xúc trực tiếp. Khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc trò chuyện, các giọt bắn chứa virus Varicella Zoster sẽ phát tán ra không khí xung quanh, khiến người hít phải có nguy cơ lây nhiễm rất cao. Bên cạnh đó, việc chạm trực tiếp vào dịch tiết từ các nốt phỏng rạ bị vỡ hoặc tiếp xúc với đồ dùng cá nhân dính dịch tiết của người bệnh cũng dẫn đến lây truyền. Bệnh có tốc độ lây lan rất nhanh tại những nơi tập trung đông người như trường học, nhà trẻ hoặc trong cùng một gia đình. Do đó, ngay khi phát hiện người có dấu hiệu phát ban bóng nước, cần chủ động cách ly tại phòng riêng thoáng khí để bảo vệ người thân và cộng đồng xung quanh.
Các giai đoạn tiến triển và dấu hiệu nhận biết bệnh thủy đậu
Quá trình tiến triển của bệnh thủy đậu thường bắt đầu sau thời gian ủ bệnh kéo dài từ 10 đến 21 ngày. Ở giai đoạn khởi phát, người bệnh thường có các triệu chứng không đặc hiệu như sốt nhẹ hoặc sốt vừa, mệt mỏi toàn thân, chán ăn, đau nhức đầu và đau mỏi cơ. Sau khoảng 24 đến 48 giờ, giai đoạn toàn phát xuất hiện với sự xuất hiện của các nốt ban đỏ nhỏ rải rác trên da. Rất nhanh sau đó, các nốt này tiến triển thành mụn nước hình tròn, nông, chứa dịch trong suốt, kèm theo cảm giác ngứa ngáy khó chịu. Các nốt ban có thể xuất hiện theo từng đợt trên khắp cơ thể, từ thân mình, mặt đến tay chân và thậm chí cả niêm mạc miệng. Sau vài ngày, dịch mụn nước chuyển đục dần, vỡ ra và bắt đầu đóng vảy tiết. Khi toàn bộ tổn thương da đã khô và bong vảy, bệnh bước vào giai đoạn hồi phục.
Nguyên tắc điều trị y khoa và chăm sóc hỗ trợ bệnh thủy đậu
Hiện nay, nguyên tắc điều trị bệnh thủy đậu chủ yếu là chăm sóc hỗ trợ, giảm nhẹ triệu chứng và phòng ngừa nhiễm trùng thứ phát. Người bệnh cần dành thời gian nghỉ ngơi ở nơi thoáng mát, sạch sẽ, uống nhiều nước và ăn các món ăn lỏng mềm, dễ tiêu hóa để bổ sung đầy đủ dinh dưỡng cho cơ thể. Khi có triệu chứng sốt hoặc đau nhức, bác sĩ có thể chỉ định dùng thuốc hạ sốt giảm đau phù hợp như paracetamol; tuyệt đối không dùng aspirin cho trẻ em vì nguy cơ gây hội chứng Reye nguy hiểm. Đối với tình trạng ngứa ngáy dữ dội, người bệnh có thể được hướng dẫn dùng thuốc kháng histamin đường uống để dễ chịu hơn và giảm phản xạ cào gãi. Trong một số trường hợp người bệnh có nguy cơ diễn tiến nặng hoặc người suy giảm miễn dịch, bác sĩ chuyên khoa có thể cân nhắc chỉ định thuốc kháng virus như acyclovir trong những ngày đầu của bệnh để rút ngắn thời gian phát ban và giảm mức độ nghiêm trọng.
Cách chăm sóc tổn thương da và phòng ngừa bội nhiễm vi khuẩn
Vệ sinh da đúng cách là yếu tố then chốt giúp các nốt mụn nước mau khô và hạn chế hình thành sẹo lõm xấu xí. Quan niệm dân gian kiêng nước và kiêng gió tuyệt đối là hoàn toàn sai lầm, bởi mồ hôi và bụi bẩn ứ đọng sẽ tạo môi trường lý tưởng cho vi khuẩn phát triển, dẫn đến bội nhiễm da. Người bệnh nên tắm rửa nhẹ nhàng hằng ngày bằng nước ấm sạch, lau khô bằng khăn mềm sạch và thay quần áo rộng rãi, thoáng mát làm từ sợi tự nhiên. Tránh chà xát mạnh gây vỡ mụn nước trước khi chúng tự khô. Đối với các nốt mụn nước đã vỡ, có thể chấm dung dịch sát khuẩn ngoài da nhẹ dịu như xanh methylen theo tư vấn của nhân viên y tế để giữ bề mặt tổn thương vô khuẩn. Cần cắt ngắn móng tay cho trẻ nhỏ hoặc đeo bao tay để tránh cào gãi làm tổn thương sâu lớp biểu bì da.
Biện pháp phòng ngừa bệnh thủy đậu chủ động và hiệu quả
Tiêm vaccine phòng bệnh thủy đậu là biện pháp chủ động, an toàn và mang lại hiệu quả cao nhất trong việc tạo miễn dịch bảo vệ cơ thể. Vaccine kích thích hệ thống miễn dịch sinh ra kháng thể đặc hiệu, giúp giảm thiểu tối đa nguy cơ mắc bệnh, đồng thời nếu có mắc thì triệu chứng cũng nhẹ hơn rất nhiều và hầu như không gây biến chứng nguy hiểm. Trẻ em từ 9 đến 12 tháng tuổi trở lên và người lớn chưa từng mắc thủy đậu đều nên được tư vấn tiêm chủng đầy đủ theo phác đồ hướng dẫn của cơ quan y tế. Ngoài ra, việc duy trì lối sống lành mạnh, ăn uống đầy đủ vitamin, tập thể dục thường xuyên và giữ gìn vệ sinh môi trường sống cũng góp phần nâng cao sức đề kháng toàn diện trước các tác nhân gây bệnh truyền nhiễm.
Lưu ý an toàn
Mọi thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe và không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ của bác sĩ chuyên khoa. Người bệnh tuyệt đối không được tự ý mua thuốc kháng virus, thuốc bôi chứa corticoid hoặc dùng thuốc lá đắp lên nốt mụn nước vì rất dễ gây biến chứng bội nhiễm nặng. Khi phát hiện các dấu hiệu bất thường như sốt cao liên tục không hạ, mụn nước chảy mủ vàng, ho dữ dội, khó thở, co giật hoặc li bì, cần đưa người bệnh đến ngay bệnh viện hoặc cơ sở y tế gần nhất để được thăm khám và cấp cứu kịp thời.
Tóm tắt
Bệnh thủy đậu là bệnh truyền nhiễm cấp tính lành tính nhưng vẫn tiềm ẩn nguy cơ biến chứng nguy hiểm nếu không được chăm sóc đúng cách. Người bệnh cần giữ vệ sinh cá nhân sạch sẽ, nghỉ ngơi hợp lý và theo dõi sát các biểu hiện bất thường trên da cũng như toàn thân. Khi có dấu hiệu nghi ngờ biến chứng, cần đến ngay cơ sở y tế để được bác sĩ khám và hướng dẫn điều trị an toàn, kịp thời.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Bệnh thủy đậu lây lan trong khoảng thời gian bao lâu?
Người mắc bệnh thủy đậu thường có khả năng lây truyền từ 1 đến 2 ngày trước khi phát ban cho đến khi toàn bộ các nốt mụn nước đã khô và đóng vảy hoàn toàn, thông thường kéo dài khoảng 7 đến 10 ngày.
Bị thủy đậu có cần kiêng nước và kiêng gió tuyệt đối không?
Người bị thủy đậu vẫn nên tắm rửa hằng ngày bằng nước ấm trong phòng kín gió, thao tác nhẹ nhàng, không chà xát làm vỡ mụn nước để giữ da sạch và ngăn ngừa nguy cơ bội nhiễm vi khuẩn.
Bệnh thủy đậu có thể tái phát sau khi đã khỏi không?
Sau khi khỏi bệnh thủy đậu, cơ thể tạo được miễn dịch bền vững nên rất hiếm khi mắc lại lần hai. Tuy nhiên, virus vẫn tồn tại ẩn dật trong hạch thần kinh và có thể tái hoạt gây bệnh zona thần kinh khi hệ miễn dịch suy yếu.
Người mắc bệnh thủy đậu cần kiêng những điều gì trong sinh hoạt?
Người bệnh nên kiêng gãi mạnh làm vỡ bọng nước, không tự ý bôi các loại thuốc lá hoặc hóa chất không rõ nguồn gốc lên da, đồng thời hạn chế các thực phẩm dễ gây kích ứng nếu có cơ địa nhạy cảm.
Bệnh thủy đậu có nguy hiểm không và có biến chứng gì?
Bệnh thủy đậu có thể gây biến chứng bội nhiễm da, viêm phổi, viêm não hoặc nhiễm trùng huyết nếu không được chăm sóc đúng cách. Phụ nữ mang thai mắc bệnh có thể ảnh hưởng nặng nề đến sự phát triển của thai nhi.
