Đột quỵ là gì và cách phân biệt nhồi máu brain với xuất huyết brain

Phân biệt nhồi máu não và xuất huyết não là gì?

Đột quỵ là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong và tàn phế dài hạn. Bản chất của tình trạng này là sự gián đoạn đột ngột tuần hoàn máu nuôi brain. Khi mạch máu brain bị tắc hoặc vỡ, vùng mô brain tương ứng sẽ bị thiếu oxy nghiêm trọng, dẫn đến hoại tử tế bào thần kinh chỉ trong vài phút.

Các dấu hiệu cảnh báo đột quỵ thường xuất hiện đột ngột bao gồm méo mặt, yếu liệt tay chân, khó nói hoặc đau đầu dữ dội. Mặc dù biểu hiện lâm sàng ban đầu của nhồi máu brain và xuất huyết brain khá tương đồng, tổn thương thực thể bên trong mạch máu lại khác biệt hoàn toàn. Do đó, việc chụp cắt lớp vi tính hoặc cộng hưởng từ sọ brain tại bệnh viện là bắt buộc để chẩn đoán chính xác thể đột quỵ trước khi bác sĩ can thiệp.

Bản chất và cơ chế gây ra nhồi máu brain

Nhồi máu brain hay đột quỵ thiếu máu cục bộ chiếm khoảng 80% đến 85% tổng số ca đột quỵ. Tình trạng này xảy ra khi lòng mạch máu cung cấp cho brain bị hẹp hoặc tắc nghẽn, làm ngưng trệ dòng máu chảy đến vùng brain phía sau.

Cơ chế chính thường do xơ vữa động mạch hoặc cục máu đông. Mảng xơ vữa tích tụ trên thành mạch theo thời gian có thể nứt vỡ, kích hoạt sự hình thành cục máu đông tại chỗ. Ngoài ra, cục máu đông từ tim ở người bệnh rung nhĩ cũng có thể di chuyển lên làm tắc mạch brain. Khi thiếu máu, tế bào brain bị hoại tử nếu không được tái thông mạch máu kịp thời bằng thuốc tiêu sợi huyết hoặc dụng cụ lấy huyết khối.

Bản chất và cơ chế gây ra xuất huyết brain

Xuất huyết brain hay đột quỵ chảy máu chiếm khoảng 15% đến 20% các trường hợp nhưng có tỷ lệ tử vong cao hơn. Tình trạng này xảy ra khi một mạch máu trong sọ bị vỡ, làm máu chảy tràn vào mô brain hoặc khoang dưới nhện.

Nguyên nhân phổ biến nhất gây vỡ mạch máu là tăng huyết áp mạn tính không kiểm soát, làm thành mạch suy yếu. Dị dạng mạch máu brain bẩm sinh như phình động mạch cũng là yếu tố nguy cơ quan trọng. Khi vỡ mạch, máu thoát ra ngoài tạo khối máu tụ gây chèn ép, gia tăng áp lực nội sọ và làm tổn thương trực tiếp mô thần kinh.

Điểm khác biệt chính giữa nhồi máu brain và xuất huyết brain

Dù cả hai thể đều gây ra biểu hiện thần kinh đột ngột như méo miệng hay yếu tay chân, chúng có sự khác biệt rõ rệt về diễn tiến và nguyên tắc điều trị.

Xuất huyết brain thường tiến triển nhanh, kèm đau đầu dữ dội, nôn ói hoặc rối loạn ý thức do áp lực nội sọ tăng cao. Trong khi đó, nhồi máu brain có thể tiến triển từ từ hơn. Về điều trị, nhồi máu brain cần dùng thuốc tan cục máu đông hoặc can thiệp tái thông mạch, còn xuất huyết brain tuyệt đối không dùng thuốc chống đông mà cần kiểm soát huyết áp và phẫu thuật giải áp khi có chỉ định.

Quy trình chẩn đoán và xử trí cấp cứu đột quỵ

Người thân không thể tự phân biệt nhồi máu brain và xuất huyết brain tại nhà vì biểu hiện lâm sàng rất giống nhau. Khi phát hiện dấu hiệu nghi ngờ, việc duy nhất cần làm là gọi cấp cứu đưa bệnh nhân đến cơ sở y tế có năng lực chẩn đoán thần kinh.

Tại bệnh viện, bác sĩ sẽ chụp cắt lớp vi tính (CT scan) hoặc chụp cộng hưởng từ (MRI) sọ brain. Chẩn đoán hình ảnh là công cụ duy nhất giúp xác định chính xác vùng brain thiếu máu hay có khối máu tụ. Kết quả này là căn cứ quyết định phác đồ điều trị an toàn cho người bệnh.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất giáo dục sức khỏe tổng quan, không thay thế cho chẩn đoán hay điều trị y khoa. Đột quỵ là tình trạng cấp cứu y tế đòi hỏi sự can thiệp của bác sĩ chuyên khoa. Tuyệt đối không tự ý cho người bệnh uống thuốc hạ huyết áp, thuốc chống đông, cạo gió, châm cứu hay chích máu ngón tay khi chưa có chỉ định y tế.

Tóm tắt

Đột quỵ gồm nhồi máu não và xuất huyết脑 với cơ chế và cách điều trị hoàn toàn khác nhau. Việc nhận biết dấu hiệu cảnh báo và đưa người bệnh đến bệnh viện kịp thời có ý nghĩa quyết định trong cứu sống và phục hồi chức năng thần kinh.