Cách nhận biết sớm đột quỵ não qua quy tắc FAST

Quy tắc FAST nhận biết đột quỵ là gì?

Đột quỵ brain xuất hiện khi mạch máu brain bị tắc nghẽn do cục máu đông hoặc bị vỡ gây chảy máu mô brain. Tình trạng này khiến các tế bào brain thiếu oxy và dưỡng chất, dẫn đến tổn thương hoặc hoại tử chỉ trong vài phút. Khi tế bào brain bị tổn thương, các cơ quan do vùng brain đó kiểm soát như vận động, ngôn ngữ, thị giác hay cảm giác sẽ lập tức suy giảm chức năng.

Giờ vàng trong cấp cứu đột quỵ brain thường nằm trong khoảng vài giờ đầu kể từ khi xuất hiện triệu chứng đầu tiên. Nếu người bệnh được can thiệp y khoa đúng cách trong khoảng thời gian này, khả năng tái thông mạch máu và hạn chế tối đa các di chứng thần kinh nặng nề như liệt nửa người, mất ngôn ngữ hay tử vong sẽ tăng lên đáng kể. Do đó, việc nắm vững cách nhận biết tình trạng này là kiến thức y học gia đình thiết thực cho mọi người.

Ý nghĩa 4 chữ cái trong quy tắc FAST

Quy tắc FAST được xây dựng dựa trên 4 từ tiếng Anh mô tả các dấu hiệu rầm rộ nhất của tai biến mạch máu nội sọ. Chữ F đại diện cho Face thể hiện sự biến đổi ở khuôn mặt. Chữ A đại diện cho Arms chỉ tình trạng yếu hoặc liệt tay chân. Chữ S đại diện cho Speech phản ánh sự bất thường trong giọng nói và khả năng giao tiếp. Cuối cùng, chữ T đại diện cho Time nhắc nhở thời gian gọi cấp cứu y tế là yếu tố cốt lõi.

Mỗi chữ cái trong quy tắc này tập trung vào một nhóm biểu hiện thần kinh dễ quan sát nhất bằng mắt thường mà không cần tới thiết bị y khoa phức tạp. Việc ghi nhớ 4 yếu tố này giúp người dân phổ thông phản ứng nhanh chóng, không tốn thời gian hoang mang hay chờ đợi triệu chứng tự biến mất.

Cách kiểm tra biến đổi khuôn mặt và sức cơ tay

Để kiểm tra yếu tố Face, bạn hãy yêu cầu người nghi ngờ bị đột quỵ cười hoặc nhe răng. Ở người khỏe mạnh, hai bên khóe miệng sẽ nâng lên cân đối. Tuy nhiên, nếu bị tai biến, một bên mặt có thể bị xệ xuống, nhân trung lệch sang một bên, khóe miệng chảy xệ hoặc méo mó rõ rệt khi vận động cơ mặt.

Đối với yếu tố Arms, bạn yêu cầu người đó đưa đồng thời hai tay lên cao trước mặt và giữ nguyên trong vài giây. Khi não bộ bị tổn thương một bên bán cầu, phía cơ thể đối diện sẽ bị suy giảm sức cơ. Người bệnh sẽ không thể giơ tay lên được, hoặc tay bên bị ảnh hưởng sẽ tự động buông thõng xuống thấp hơn tay còn lại.

Cách kiểm tra giọng nói và hành động gọi cấp cứu

Đối với yếu tố Speech, bạn hãy đặt ra một câu hỏi đơn giản hoặc yêu cầu người bệnh nhắc lại một câu ngắn, chẳng hạn như lặp lại tên của họ. Người đang bị đột quỵ thường có biểu hiện nói ngọng, phát âm không rõ từ, nói líu lưỡi, dùng sai từ ngữ hoặc hoàn toàn không hiểu lời nói và không thể thốt ra từ ngữ dù vẫn tỉnh táo.

Chữ T trong quy tắc cảnh báo rằng thời gian là yếu tố sống còn. Ngay khi phát hiện bất kỳ dấu hiệu nào trong các bước trên, người nhà cần lập tức gọi xe cấp cứu 115 hoặc chủ động đưa bệnh nhân đến bệnh viện có năng lực điều trị đột quỵ gần nhất. Tuyệt đối không mất thời gian chờ xem bệnh nhân có tiến triển tốt hơn hay không.

Một số biểu hiện đột quỵ não cấp tính khác cần lưu ý

Bên cạnh 4 yếu tố cơ bản trong quy tắc FAST, đột quỵ brain còn có thể khởi phát bằng một số bất thường thần kinh cấp tính khác. Người bệnh có thể đột ngột mất thị lực một mắt hoặc cả hai mắt, nhìn mờ, nhìn đôi hoặc thấy bóng đen che khuất một phần thị trường.

Một số trường hợp gặp phải tình trạng chóng mặt dữ dội, mất thăng bằng đột ngột, bước đi xiêu vẹo hoặc mất khả năng phối hợp động tác. Ngoài ra, đau đầu dữ dội khởi phát đột ngột như búa bổ mà không rõ nguyên nhân, kèm theo nôn mửa hoặc biến đổi ý thức, lú lẫn cũng là những dấu hiệu cảnh báo tai biến mạch máu brain xuất huyết cần được can thiệp y tế khẩn cấp.

Những việc cần làm và điều nên tránh trong khi chờ cấp cứu

Trong thời gian chờ xe cấp cứu hoặc trong quá trình di chuyển bệnh nhân, người hỗ trợ cần giữ cho bệnh nhân nằm ở nơi thoáng mát, đặt đầu nâng cao khoảng 30 độ nếu bệnh nhân còn tỉnh táo. Nếu người bệnh có biểu hiện nôn mửa hoặc suy giảm ý thức, hãy lật nghiêng người bệnh sang một bên để tránh chất nôn tràn vào đường hô hấp gây ngạt thở.

Điều đặc biệt quan trọng là không tự ý cho bệnh nhân ăn, uống nước hoặc uống bất kỳ loại thuốc nào như thuốc hạ huyết áp hay an cung ngưu hoàng hoàn. Việc cho ăn uống khi cơ lực hầu họng bị liệt dễ dẫn đến sặc vào phổi. Đồng thời, không thực hiện cạo gió, chích máu ngón tay hay bấm huyệt vì các biện pháp dân gian này không có hiệu quả điều trị và làm lỡ mất giờ vàng cấp cứu.

Lưu ý an toàn

Nội dung bài viết mang tính chất giáo dục sức khỏe cộng đồng và không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y khoa chuyên sâu. Các dấu hiệu cảnh báo đột quỵ có thể diễn biến phức tạp và mức độ nghiêm trọng tùy thuộc vào vị trí tổn thương brain ở mỗi cá nhân. Khi nghi ngờ có dấu hiệu đột quỵ, người nhà tuyệt đối không tự ý áp dụng các liệu pháp truyền miệng tại nhà. Việc thăm khám và xử trí phải được thực hiện trực tiếp bởi bác sĩ và nhân viên y tế có chuyên môn tại các cơ sở y tế đủ điều kiện cấp cứu.

Tóm tắt

Quy tắc FAST là phương pháp đơn giản nhưng mang lại hiệu quả cao giúp cộng đồng nhanh chóng nhận biết các cảnh báo đột quỵ não. Việc ghi nhớ và chủ động kiểm tra khuôn mặt, tay chân, giọng nói sẽ giúp người thân tận dụng tối đa giờ vàng, kịp thời đưa bệnh nhân đến cơ sở y tế để bảo vệ tính mạng và giảm thiểu di chứng thần kinh lâu dài.