Dị vật giác mạc: Biểu hiện điển hình, cách sơ cứu ban đầu và phòng ngừa

Dị vật giác mạc là gì?

Giác mạc là cấu trúc hình vòm, trong suốt nằm ở phía trước nhãn cầu, đóng vai trò như một thấu kính tiếp nhận và hội tụ ánh sáng vào võng mạc, đồng thời bảo vệ các tổ chức nội nhãn bên trong. Tình trạng dị vật giác mạc xuất hiện khi các hạt vật chất nhỏ từ môi trường ngoài như bụi cát, mạt sắt, vôi vữa, dăm gỗ hoặc cánh côn trùng bay vào mắt và ghim hoặc dính vào bề mặt lớp biểu mô giác mạc. Do bề mặt giác mạc chứa mật độ đầu mút dây thần kinh cảm giác vô cùng dày đặc, bất kỳ tác động cọ xát nào từ dị vật cũng gây ra cảm giác đau nhức, chói cộm và khó chịu mãnh liệt cho người bệnh. Việc xử trí không đúng kỹ thuật có thể khiến tổn thương lan rộng và ảnh hưởng lâu dài đến thị giác.

Biểu hiện thường gặp khi dị vật rơi vào giác mạc

Khi có vật lạ bám vào bề mặt giác mạc, phản xạ tự nhiên của cơ thể là chớp mắt liên tục và tiết nhiều nước mắt nhằm đẩy tác nhân gây hại ra ngoài. Người bệnh thường cảm thấy cộm xốn dữ dội như có hạt cát cọ vào mắt, kèm theo cảm giác đau rát tăng lên mỗi khi chớp mắt. Mắt có xu hướng đỏ ửng quanh vùng rìa giác mạc và kết mạc do xung huyết mạch máu.

Bên cạnh đó, người bị dị vật giác mạc thường xuất hiện triệu chứng sợ ánh sáng, khó mở mắt nhìn bình thường và tầm nhìn có thể bị mờ tạm thời. Trong một số trường hợp, người bệnh có thể quan sát thấy một đốm nhỏ màu sẫm hoặc ánh kim găm nhẹ trên nền giác mạc trong suốt khi nhìn qua gương dưới ánh sáng rõ. Cảm giác khó chịu này thường kéo dài liên tục và không tự thuyên giảm nếu dị vật vẫn bám chặt.

Cách sơ cứu ban đầu đúng cách và an toàn

Ngay khi phát hiện dị vật rơi vào mắt, người bệnh cần giữ bình tĩnh, tránh hoảng loạn và nhắm nhẹ mắt lại để hạn chế cử động của mi mắt làm trầy xước bề mặt giác mạc. Bước sơ cứu đầu tiên và quan trọng nhất là rửa mắt bằng nước muối sinh lý vô trùng natri clorid 0,9% hoặc dòng nước sạch chảy nhẹ.

Người bệnh nên nghiêng đầu sang một bên có mắt bị thương tổn, mở to mi mắt hoặc dùng ngón tay sạch giữ nhẹ mi rồi nhỏ dung dịch liên tục từ góc trong ra góc ngoài mắt để dòng nước cuốn trôi dị vật tự nhiên. Bạn cũng có thể nhấp nháy mắt liên tục trong một chén nước muối sinh lý sạch. Nếu dị vật chỉ nằm nông ở bờ mi hoặc kết mạc, dòng nước sẽ giúp đẩy dị vật ra ngoài một cách an toàn mà không gây thêm chấn thương cho mắt.

Những sai lầm tuyệt đối cần tránh khi bị dị vật vào mắt

Phản xạ dụi mắt khi có cảm giác cộm xốn là thói quen cực kỳ nguy hại cần phải loại bỏ ngay lập tức. Động tác chà xát mi mắt sẽ đè ép dị vật xuống bề mặt nhãn cầu, khiến các cạnh sắc nhọn của dị vật cào xước lớp biểu mô bảo vệ, thậm chí cắm sâu vào các lớp mô dày của giác mạc hoặc xuyên vào nội nhãn.

Ngoài ra, người bệnh tuyệt đối không dùng móng tay, tăm bông khô, kim nhọn, góc khăn giấy hoặc các dụng cụ không đảm bảo vô khuẩn để cố gắng cậy, gắp dị vật ra khỏi mắt. Không áp dụng các mẹo dân gian truyền miệng như thổi vào mắt, đắp lá cây hay tra các loại thuốc nhỏ mắt chứa corticoid khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Những hành vi này tiềm ẩn nguy cơ bội nhiễm nấm, vi khuẩn và làm tổn thương giác mạc thêm nghiêm trọng.

Biến chứng nguy hiểm nếu không xử lý dị vật giác mạc đúng cách

Giác mạc là lớp màng trong suốt nằm ngoài cùng của nhãn cầu, đóng vai trò khúc xạ ánh sáng và bảo vệ cấu trúc bên trong mắt. Khi lớp biểu mô giác mạc bị rách do dị vật cọ xát, hàng rào bảo vệ tự nhiên bị phá vỡ, tạo điều kiện thuận lợi cho các loại vi khuẩn, vi nấm và virus xâm nhập gây viêm loét giác mạc.

Nếu dị vật có bản chất là kim loại như mạt sắt, chỉ sau vài giờ có thể hình thành vòng rỉ sét xung quanh mô mắt, gây hoại tử nhẹ và cản trở quá trình liền sẹo. Nhiễm trùng giác mạc không được điều trị kịp thời có thể dẫn đến thủng giác mạc, viêm nội nhãn, để lại sẹo đục làm giảm thị lực không hồi phục, thậm chí dẫn đến mù lòa vĩnh viễn hoặc phải phẫu thuật ghép giác mạc.

Thời điểm cần đến cơ sở y tế chuyên khoa mắt

Người bệnh cần đến ngay bệnh viện mắt hoặc cơ sở y tế có chuyên khoa mắt nếu sau khi rửa bằng nước muối sinh lý mà cảm giác cộm xốn, đau nhức mắt vẫn không thuyên giảm. Đặc biệt, khi dị vật có dấu hiệu găm chặt vào lòng đen, dị vật là mạt sắt, thủy tinh, hóa chất hoặc mảnh vỡ từ máy móc công nghiệp, việc can thiệp chuyên khoa là bắt buộc.

Bác sĩ nhãn khoa sẽ sử dụng kính hiển vi sinh hiển vi để phóng đại tổn thương, nhỏ thuốc tê bề mặt giúp người bệnh giảm đau hoàn toàn, sau đó dùng dụng cụ y tế chuyên dụng để lấy dị vật và làm sạch vòng rỉ sét nếu có. Quá trình này diễn ra nhanh chóng, vô trùng và hạn chế tối đa nguy cơ tổn thương thêm cho giác mạc, đồng thời bác sĩ sẽ kê đơn thuốc kháng sinh tại chỗ phù hợp để phòng ngừa nhiễm trùng.

Biện pháp phòng ngừa dị vật giác mạc hiệu quả

Phần lớn các tai nạn dị vật giác mạc đều có thể chủ động phòng ngừa bằng cách tuân thủ các nguyên tắc an toàn lao động và sinh hoạt hàng ngày. Người lao động làm việc trong các ngành nghề cơ khí, tiện, hàn, cắt kim loại, cưa gỗ, xây dựng hoặc tiếp xúc với hóa chất bắt buộc phải đeo kính bảo hộ đạt chuẩn có tấm chắn bảo vệ hai bên mắt.

Khi di chuyển bằng xe máy trên đường, người dân nên đeo kính râm hoặc kính chắn gió của mũ bảo hiểm để ngăn cát bụi, côn trùng bay vào mắt. Bên cạnh đó, khi làm vườn, cắt tỉa cây xanh, dọn dẹp nhà cửa hay sử dụng các loại thuốc xịt côn trùng, việc trang bị kính che chắn mắt cũng giúp giảm thiểu đáng kể nguy cơ xảy ra chấn thương nhãn cầu ngoài ý muốn.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo phổ quát và không thể thay thế cho chẩn đoán hay điều trị y khoa trực tiếp. Người bệnh tuyệt đối không tự ý nhỏ các loại thuốc kháng sinh, thuốc nhỏ mắt chứa corticoid hoặc dùng dụng cụ tự gắp dị vật tại nhà khi chưa có thăm khám từ bác sĩ. Mọi biểu hiện đau nhức mắt kéo dài, mờ mắt hay chấn thương do dị vật kim loại đều cần được bác sĩ chuyên khoa mắt kiểm tra để đảm bảo an toàn tối đa cho thị lực.

Tóm tắt

Dị vật giác mạc là tai nạn thường gặp nhưng tiềm ẩn nguy cơ để lại di chứng thị lực vĩnh viễn nếu không được xử trí cẩn thận. Việc giữ bình tĩnh, rửa mắt bằng nước muối sinh lý và không dùng tay dụi là nguyên tắc vàng bảo vệ mắt. Khi mắt xuất hiện triệu chứng đau nhức dữ dội hoặc dị vật không tự trôi ra, người bệnh cần đến bệnh viện chuyên khoa mắt ngay để được thăm khám và can thiệp kịp thời.