Dấu hiệu viêm não Nhật Bản ở trẻ em cha mẹ cần cảnh giác

Viêm não Nhật Bản ở trẻ em là gì?

Viêm não Nhật Bản là bệnh lý viêm nhiễm cấp tính ở hệ thần kinh trung ương do virus thuộc họ Flaviviridae gây ra. Ổ chứa mầm bệnh trong tự nhiên chủ yếu là các loài chim hoang dã và động vật nuôi như lợn, chim nước. Muỗi Culex hút máu từ động vật mang virus rồi truyền sang người khi đốt. Trẻ em dưới mười lăm tuổi, đặc biệt là nhóm từ hai đến tám tuổi, là đối tượng có nguy cơ mắc bệnh cao do hệ miễn dịch chưa hoàn thiện và chưa được tiêm phòng đầy đủ. Bệnh có đặc điểm khởi phát cấp tính, phá hủy các tế bào thần kinh ở vỏ não, thân não và tủy sống. Tỷ lệ tử vong và tỷ lệ để lại di chứng vận động, tâm thần sau điều trị vẫn là mối lo ngại lớn nếu trẻ nhập viện ở giai đoạn muộn. Do đó, việc hiểu rõ quá trình khởi phát và tiến triển của bệnh là kiến thức cần thiết đối với mọi bậc phụ huynh.

Biểu hiện khởi phát ban đầu ở trẻ nhỏ

Trong giai đoạn ủ bệnh kéo dài từ năm đến mười bốn ngày, trẻ hầu như không có triệu chứng rõ rệt. Sau đó, bệnh khởi phát rất đột ngột bằng cơn sốt cao liên tục từ ba mươi chín đến bốn mươi độ C, khó hạ thân nhiệt bằng các biện pháp thông thường.

Đi kèm với sốt cao là tình trạng đau đầu dữ dội, đau nhiều ở vùng trán và thái dương. Trẻ nhỏ chưa biết nói thường quấy khóc không dứt, ôm đầu hoặc biểu hiện bứt rứt khó chịu. Nôn vọt không liên quan đến bữa ăn và tiêu chảy nhẹ cũng có thể xuất hiện, dễ khiến cha mẹ nhầm lẫn với rối loạn tiêu hóa thông thường.

Dấu hiệu thần kinh trong giai đoạn toàn phát

Sau giai đoạn khởi phát từ hai đến bốn ngày, virus tấn công sâu vào nhu mô não, dẫn đến hội chứng màng não và tổn thương thần kinh trung ương rõ rệt. Trẻ xuất hiện biểu hiện cổ cứng, sợ ánh sáng, nằm co quắp hoặc phản xạ gân xương tăng.

Rối loạn tri giác tiến triển nhanh chóng từ ngủ gà, li bì sang lơ mơ rồi hôn mê sâu. Trẻ có thể xuất hiện các cơn co giật toàn thân hoặc co giật cục bộ ở mắt, miệng và tay chân. Những cơn co cứng cơ, run giật nhãn cầu hoặc mất định hướng không gian và thời gian là dấu hiệu cảnh báo tổn thương mô não diện rộng cần can thiệp y tế khẩn cấp.

Dấu hiệu nhận biết đặc thù ở trẻ nhũ nhi

Ở trẻ sơ sinh và trẻ dưới hai tuổi, hộp sọ chưa phát triển hoàn thiện nên dấu hiệu cứng gáy có thể không rõ ràng như trẻ lớn. Thay vào đó, phụ huynh cần quan sát kỹ tình trạng thóp trước của bé. Khi có hiện tượng tăng áp lực nội sọ, thóp trước thường phồng căng, đập yếu hoặc không đập.

Bên cạnh đó, trẻ nhũ nhi mắc bệnh thường bỏ bú hoàn toàn, tiếng khóc có âm sắc cao bất thường nghe như tiếng thét xé tai. Trẻ có xu hướng ngủ lịm bất thường, khó đánh thức hoặc cơ thể mềm nhẽo, giảm trương lực cơ đột ngột. Việc phát hiện sớm các tín hiệu kín đáo này có ý nghĩa quyết định đối với cơ hội hồi phục của trẻ nhỏ.

Thời điểm cần đưa trẻ đến bệnh viện cấp cứu

Khi phát hiện trẻ có các biểu hiện nghi ngờ tổn thương thần kinh, gia đình cần đưa trẻ đến ngay cơ sở y tế gần nhất có chuyên khoa nhi hoặc hồi sức cấp cứu. Những tình huống nguy kịch bao gồm trẻ sốt cao kèm co giật, thở không đều hoặc thở rên, da tím tái, gọi hỏi không đáp ứng hoặc hôn mê.

Trong lúc chuẩn bị di chuyển, người nhà cần đặt trẻ nằm nghiêng sang một bên để tránh nguy cơ hít sặc chất nôn vào đường thở, nới lỏng quần áo và giữ thông thoáng không gian. Tuyệt đối không cho trẻ uống thuốc hoặc ăn uống bất cứ thứ gì trong lúc tri giác không tỉnh táo. Không áp dụng các biện pháp dân gian như cạo gió, chích lể hay vắt chanh vào miệng trẻ đang co giật.

Các biện pháp chủ động bảo vệ trẻ khỏi bệnh

Tiêm phòng vaccine viêm não Nhật Bản đầy đủ và đúng phác đồ là giải pháp chủ động, an toàn và mang lại hiệu quả bảo vệ cao nhất cho trẻ em sống trong vùng lưu hành dịch. Phụ huynh nên đưa trẻ đi tiêm mũi đầu tiên từ khi đủ tuổi theo khuyến cáo của chương trình tiêm chủng và tái chủng nhắc lại theo lịch hẹn của bác sĩ.

Song song với việc tiêm phòng, gia đình cần triệt tiêu đường lây truyền trung gian bằng cách diệt muỗi, loăng quăng và bọ gậy quanh khu vực sinh sống. Luôn cho trẻ ngủ trong màn kể cả ban ngày, mặc quần áo dài tay sáng màu và sử dụng kem chống muỗi an toàn cho trẻ nhỏ. Chuồng trại chăn nuôi gia súc, gia cầm cần bố trí xa nơi ở để hạn chế tối đa nguồn lây truyền mầm bệnh.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết nhằm mục đích giáo dục sức khỏe và chia sẻ kiến thức nhận biết triệu chứng, không thay thế cho chẩn đoán y khoa chuyên sâu. Phụ huynh tuyệt đối không tự ý mua thuốc an thần, thuốc hạ sốt liều cao hoặc áp dụng mẹo dân gian khi trẻ nghi ngờ mắc bệnh viêm não. Khi phát hiện trẻ sốt cao bất thường kèm dấu hiệu thần kinh, cần nhanh chóng liên hệ với bác sĩ hoặc đưa trẻ tới bệnh viện chuyên khoa để được chẩn đoán và hồi sức kịp thời.

Tóm tắt

Viêm não Nhật Bản ở trẻ nhỏ là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm nhưng có thể chủ động phòng ngừa và hạn chế rủi ro nếu được phát hiện sớm. Cha mẹ cần theo dõi sát các biểu hiện sốt cao kèm dấu hiệu thần kinh để đưa trẻ đến bệnh viện kịp thời, đồng thời tuân thủ lịch tiêm chủng đầy đủ theo hướng dẫn y tế.