Dấu hiệu thiếu oxy trong máu thường gặp và cách xử trí

Thiếu oxy trong máu là gì?

Thiếu oxy trong máu là thuật ngữ y khoa mô tả sự sụt giảm áp lực riêng phần của oxy hoặc độ bão hòa oxy trong máu động mạch dưới ngưỡng bình thường. Trong điều kiện sinh lý bình thường, hồng cầu chứa huyết sắc tố hemoglobin chịu trách nhiệm tiếp nhận oxy từ phế nang phổi và vận chuyển theo dòng máu đến cung cấp cho toàn bộ tế bào trong cơ thể.

Khi quá trình thông khí, khuếch tán khí tại phổi hoặc tuần hoàn máu gặp trục trặc, nồng độ oxy cung cấp cho các mô sẽ sụt giảm nghiêm trọng. Tình trạng này nếu kéo dài mà không được xử lý có thể chuyển biến thành thiếu oxy tổ chức, làm suy giảm chuyển hóa tế bào, tổn thương màng tế bào não, ngừng tim hoặc suy đa tạng đe dọa trực tiếp tính mạng người bệnh.

Các dấu hiệu nhận biết thiếu oxy trong máu thường gặp

Tình trạng thiếu oxy máu thường biểu hiện rõ rệt qua hệ hô hấp và hệ thần kinh trung ương. Dấu hiệu phổ biến nhất là cảm giác khó thở, hụt hơi, thở dốc ngay cả khi ngồi nghỉ ngơi hoặc làm việc nhẹ. Người bệnh thường phải gắng sức để hít thở, lồng ngực phập phồng nhanh hơn bình thường.

Bên cạnh hô hấp, hệ tuần hoàn và da niêm mạc cũng phát đi tín hiệu cảnh báo. Da dẻ người bệnh có thể trở nên nhợt nhạt, lạnh ẩm, đặc biệt là hiện tượng tím tái xuất hiện ở môi, đầu ngón tay và móng chân. Khi lượng oxy cung cấp cho não bộ bị gián đoạn, người bệnh sẽ xuất hiện triệu chứng đau đầu, chóng mặt, hoa mắt, nhìn mờ, bồn chồn, lú lẫn, giảm khả năng tập trung hoặc ngủ gà, thậm chí ngất xỉu nếu thiếu oxy cấp tính.

Những nguyên nhân phổ biến gây suy giảm oxy máu

Thiếu oxy trong máu có thể khởi phát từ nhiều nguyên nhân bệnh lý khác nhau, chủ yếu liên quan đến đường hô hấp, hệ tim mạch và thành phần huyết học. Ở đường hô hấp, các bệnh lý như viêm phổi, đợt cấp hen phế quản, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, phù phổi cấp hoặc dị vật đường thở làm giảm khả năng trao đổi khí tại phế nang.

Ở hệ tim mạch, suy tim sung huyết, dị tật tim bẩm sinh hoặc thuyên tắc mạch phổi cản trở lưu lượng máu vận chuyển oxy đi nuôi mô. Ngoài ra, tình trạng thiếu máu nặng do giảm số lượng hồng cầu hoặc bất thường hemoglobin cũng làm suy giảm khả năng chuyên chở oxy. Yếu tố môi trường như sống hoặc làm việc tại nơi yếm khí, trên cao thiếu không khí hoặc ngộ độc khí carbon monoxide cũng là những căn nguyên nguy hiểm cần lưu ý.

Cách xử trí ban đầu khi nghi ngờ thiếu oxy trong máu

Khi phát hiện người bệnh có biểu hiện thiếu oxy máu, việc đầu tiên cần làm là giữ bình tĩnh và đưa nạn nhân đến khu vực thoáng khí, tránh tụ tập đông người. Nhanh chóng nới lỏng cổ áo, thắt lưng và trang phục bó sát để lồng ngực dễ dàng giãn nở.

Hướng dẫn người bệnh ngồi ở tư thế thoải mái, tốt nhất là tư thế Fowler ngồi hơi ngả lưng ra sau hoặc tư thế nửa nằm nửa ngồi nhằm giảm áp lực lên cơ hoành. Khuyên người bệnh thở chậm, hít sâu bằng mũi và chúm môi thở ra từ từ để ổn định nhịp thở. Nếu người bệnh có bệnh lý hô hấp mạn tính đã được bác sĩ kê đơn thuốc xịt giãn phế quản, có thể hỗ trợ sử dụng theo đúng hướng dẫn. Đồng thời, cần chuẩn bị phương tiện đưa người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất nếu tình trạng không cải thiện.

Theo dõi chỉ số SpO2 và thời điểm cần can thiệp y tế

Máy đo nồng độ bão hòa oxy trong máu qua mạch nảy SpO2 kẹp ngón tay là công cụ hỗ trợ theo dõi tại nhà tiện lợi. Chỉ số SpO2 từ 95 phần trăm đến 100 phần trăm phản ánh nồng độ oxy trong máu ở mức an toàn. Khi chỉ số dao động từ 93 phần trăm đến 94 phần trăm, người bệnh cần nghỉ ngơi và theo dõi sát.

Nếu chỉ số SpO2 giảm xuống dưới 92 phần trăm, hoặc người bệnh xuất hiện triệu chứng tím tái môi đầu chi, lơ mơ, tụt huyết áp, co kéo cơ hô hấp phụ, cần lập tức gọi xe cấp cứu hoặc đưa đến bệnh viện. Tại các cơ sở y tế chuyên khoa hô hấp hoặc cấp cứu, bác sĩ sẽ tiến hành đo khí máu động mạch, chụp X-quang phổi và chỉ định các can thiệp oxy liệu pháp chuyên sâu phù hợp cho từng cá nhân.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất giáo dục sức khỏe cộng đồng và không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Người dân tuyệt đối không tự ý mua thuốc, không tự điều chỉnh liều thuốc giãn phế quản hoặc tự sử dụng bình thở oxy tại nhà khi chưa có y lệnh. Mọi tình trạng khó thở đột ngột, tím tái hoặc giảm SpO2 đều cần được đánh giá trực tiếp bởi nhân viên y tế tại cơ sở khám chữa bệnh uy tín.

Tóm tắt

Thiếu oxy trong máu là tình trạng sức khỏe tiềm ẩn nhiều rủi ro, đe dọa trực tiếp đến sự sống nếu không được nhận biết và can thiệp kịp thời. Việc chú ý lắng nghe cơ thể, phát hiện sớm dấu hiệu bất thường và xử trí đúng hướng dẫn y tế là chìa khóa bảo vệ an toàn cho bản thân cũng như người thân. Khi có nghi ngờ, người bệnh nên chủ động đến bệnh viện để được thăm khám toàn diện và điều trị căn nguyên triệt để.