Viêm amidan gây khó thở: Nguyên nhân và cách xử trí

Viêm amidan gây khó thở là gì?

Amidan khẩu cái là tổ chức lympho nằm tại ngã tư hầu họng, có chức năng sinh kháng thể bảo vệ cơ thể trước các tác nhân gây bệnh xâm nhập qua đường miệng và mũi. Ở trạng thái khỏe mạnh, amidan có kích thước vừa phải, không gây ảnh hưởng đến việc nuốt thức ăn hay lưu thông khí thở. Khi xảy ra phản ứng viêm cấp tính hoặc đợt bùng phát mạn tính, các tế bào miễn dịch tập trung ồ ạt khiến mô amidan sưng phù, căng mọng và tăng nhanh về thể tích.

Tình trạng viêm amidan gây khó thở phản ánh sự mất cân đối giữa kích thước khối viêm và đường kính khoang họng miệng. Khi đường thở bị thu hẹp đáng kể, luồng không khí hít vào phổi gặp lực cản lớn, buộc cơ thể phải gia tăng nhịp thở và công thở. Hiện tượng này có thể diễn ra từ từ khiến người bệnh ngủ ngáy, ngạt mũi hoặc bùng phát đột ngột thành cơn khó thở cấp tính cần xử trí y tế khẩn cấp.

Cơ chế khiến viêm amidan dẫn đến cảm giác khó thở

Hai khối amidan khẩu cái nằm ở hai bên thành họng đóng vai trò là hàng rào miễn dịch đầu tiên của đường hô hấp trên. Khi bị virus hoặc vi khuẩn xâm nhập, các mô lympho phản ứng dữ dội bằng hiện tượng viêm cấp tính, làm tăng sinh tế bào và tích tụ dịch phù nề trong lòng mô. Khi amidan sưng to đột ngột vượt qua mức độ thông thường, chúng sẽ nhô hẳn vào khoang họng miệng, thu hẹp khẩu kính của eo họng và cản trở luồng không khí đi xuống phế quản.

Bên cạnh sự tăng thể tích cơ học của bản thân amidan, phản ứng viêm còn kích thích niêm mạc thành sau họng và màn hầu xung quanh cùng sưng nề. Sự tăng tiết dịch đờm nhầy đặc dính bám chặt vào vùng họng càng làm gia tăng sức cản đường thở, dẫn đến cảm giác ngột ngạt, hụt hơi, thở khò khè hoặc phải dùng sức nhiều hơn ở cơ ngực và cơ hoành để hít không khí vào phổi.

Các nguyên nhân và biến chứng làm gia tăng mức độ khó thở

Có nhiều yếu tố khiến triệu chứng khó thở xuất hiện trong đợt viêm amidan. Phổ biến nhất là viêm amidan quá phát mạn tính đợt cấp, trong đó amidan vốn dĩ đã có kích thước lớn nay gặp đợt nhiễm trùng cấp bón sưng to gấp đôi, gần như chạm vào nhau ở đường giữa hay còn gọi là hình ảnh amidan nụ hôn.

Nguyên nhân nguy hiểm hơn là các biến chứng mưng mủ cục bộ, đặc biệt là ổ áp xe quanh amidan hoặc áp xe khoảng sau họng. Ổ mủ tích tụ đẩy lệch khối amidan và lưỡi gà sang một bên, gây co thắt khít hàm, sưng nề lan tỏa xuống hạ họng thanh quản. Ngoài ra, việc nhiễm các chủng vi khuẩn độc lực cao, viêm thanh thiệt cấp đi kèm hoặc tình trạng dị ứng thứ phát cũng làm nề đường thở cấp tính, đe dọa thông khí nghiêm trọng trong thời gian ngắn.

Biện pháp chăm sóc hỗ trợ làm dịu đường thở tại nhà

Khi người bệnh xuất hiện triệu chứng khó thở ở mức độ nhẹ chưa có dấu hiệu suy hô hấp, việc thực hiện các biện pháp chăm sóc nâng đỡ đúng cách tại nhà có thể hỗ trợ làm dịu bớt áp lực vùng họng. Người bệnh nên duy trì tư thế ngồi cao hoặc nằm nâng cao đầu giường khoảng ba mươi đến bốn mươi lăm độ, giúp giảm áp lực chèn ép của vòm họng và đáy lưỡi khi nằm ngửa.

Bổ sung nước ấm đều đặn từng ngụm nhỏ giúp giữ ẩm niêm mạc, làm loãng chất nhầy ứ đọng để tống xuất ra ngoài dễ dàng hơn. Sử dụng máy tạo độ ẩm trong phòng ngủ hoặc xông họng bằng hơi nước ấm sẽ giúp giảm kích ứng đường thở. Người bệnh cần tuyệt đối tránh xa khói thuốc lá, bụi bẩn, không khí lạnh khô và các loại thức ăn cứng cay nóng vì chúng có thể kích thích cơn co thắt họng khiến tình trạng khó thở trở nên trầm trọng hơn.

Phương pháp điều trị y khoa khi viêm amidan gây cản trở hô hấp

Khó thở do viêm amidan đòi hỏi sự can thiệp y khoa chuyên sâu từ bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng nhằm giải phóng tắc nghẽn và loại bỏ căn nguyên gây bệnh. Tùy thuộc vào tác nhân, bác sĩ có thể chỉ định thuốc kháng sinh phù hợp nếu xác định nguyên nhân do vi khuẩn, kết hợp với các thuốc chống viêm giảm phù nề dạng uống hoặc tiêm truyền tĩnh mạch nhằm nhanh chóng thu nhỏ thể tích khối mô viêm.

Đối với các trường hợp hình thành khối mủ áp xe quanh amidan gây chèn ép cấp, thủ thuật chích rạch dẫn lưu ổ mủ là cần thiết để giải phóng đường thở ngay lập tức. Trong trường hợp viêm amidan phì đại mạn tính gây hội chứng ngừng thở khi ngủ hoặc tắc nghẽn đường thở tái diễn nhiều lần, phẫu thuật cắt amidan sẽ được cân nhắc kỹ lưỡng sau khi đợt viêm cấp tính đã được kiểm soát hoàn toàn.

Thời điểm cần đến ngay cơ sở y tế cấp cứu

Khó thở là một triệu chứng tiềm ẩn nhiều rủi ro, do đó người bệnh và người nhà cần theo dõi sát các dấu hiệu diễn tiến xấu để đến ngay cơ sở y tế gần nhất. Cần đưa người bệnh đi cấp cứu ngay lập tức khi xuất hiện tình trạng thở rít khi hít vào, co kéo hõm ức hoặc các khoang liên sườn, cánh mũi phập phồng rõ rệt.

Các triệu chứng báo động khác bao gồm người bệnh không thể nuốt được nước bọt dẫn đến chảy nước dãi liên tục, nói giọng ngọng như ngậm thị, khít hàm không há miệng được, sắc mặt tím tái hoặc mệt lả li bì do thiếu oxy. Trong những tình huống này, việc chần chừ điều trị có thể dẫn tới tắc nghẽn hoàn toàn đường thở, đe dọa trực tiếp đến tính mạng người bệnh.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức sức khỏe tổng quan, không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng. Khi bị viêm amidan kèm theo khó thở, người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc kháng viêm liều cao hoặc áp dụng các bài thuốc truyền miệng chưa kiểm chứng để tự chữa trị tại nhà. Mọi hành động can thiệp vào đường thở khi chưa có đánh giá y khoa đều có thể gây nguy hiểm khó lường.

Tóm tắt

Viêm amidan gây khó thở là tín hiệu cảnh báo đường thở đang bị đe dọa bởi tình trạng sưng nề hoặc biến chứng nhiễm trùng lan rộng. Việc nhận biết sớm cơ chế, phối hợp chăm sóc nâng đỡ đúng cách và tuân thủ thăm khám y tế chuyên khoa Tai Mũi Họng sẽ giúp bảo vệ hô hấp an toàn, ngăn ngừa biến chứng nguy hiểm.