Viêm xoang gây khó thở: Triệu chứng điển hình và cách khắc phục

Viêm xoang gây khó thở là gì?

Viêm xoang là bệnh lý viêm nhiễm lớp niêm mạc lót trong các xoang cạnh mũi, bao gồm xoang hàm, xoang sàng, xoang trán và xoang bướm. Khi lớp niêm mạc này bị kích ứng bởi virus, vi khuẩn, nấm hoặc dị nguyên môi trường, các tế bào niêm mạc sẽ tiết ra lượng lớn chất nhầy, đồng thời các mạch máu giãn nở gây sưng nề.

Hậu quả trực tiếp của phản ứng viêm là sự thu hẹp khoảng không gian bên trong hốc mũi. Luồng không khí từ môi trường bên ngoài khi đi vào cơ thể bị cản trở đáng kể trước khi đến được khí quản và phổi. Người bệnh không chỉ trải qua cảm giác nghẹt mũi cục bộ mà còn có thể cảm thấy lồng ngực bí bách, ngột ngạt, đặc biệt rõ rệt khi nằm xuống nghỉ ngơi hoặc sau các đợt vận động thể lực. Đây là cơ chế giải thích vì sao bệnh lý viêm đường hô hấp trên như viêm xoang lại có thể tác động trực tiếp đến sự dễ chịu của toàn bộ hệ hô hấp.

Cơ chế gây nghẹt và cản trở đường thở ở người bị viêm xoang

Bình thường, hệ thống xoang cạnh mũi liên tục tiết ra chất nhầy để làm ẩm và bẫy giữ bụi bẩn, sau đó dẫn lưu dịch qua các lỗ thông tự nhiên đổ vào ngách mũi. Khi bị viêm xoang, lớp niêm mạc lót trong các hốc xoang và cuốn mũi bị viêm nhiễm, sưng phồng khiến các lỗ thông xoang bị bít tắc hoàn toàn. Dịch tiết ứ đọng biến thành mủ đặc, chiếm trọn thể tích đường dẫn khí qua mũi.

Khi hốc mũi bị bít tắc, lượng không khí đi vào phổi qua đường mũi suy giảm nghiêm trọng, buộc người bệnh phải chuyển sang thở bằng miệng. Thói quen thở miệng kéo dài khiến không khí không được lọc sạch và làm ấm, dễ dẫn đến khô rát niêm mạc họng, tăng sinh đờm nhớt và kích thích các thụ thể ho phản xạ. Thêm vào đó, ở những bệnh nhân có cơ địa nhạy cảm hoặc có bệnh hen phế quản đi kèm, dịch viêm từ xoang chảy ngược xuống thành sau họng có thể kích phát cơn co thắt tiểu phế quản, tạo nên cảm giác ngực bị chèn ép, tức thở và thiếu dưỡng khí thực sự.

Những triệu chứng điển hình đi kèm cảm giác khó thở do viêm xoang

Cảm giác khó thở do viêm xoang hiếm khi xuất hiện đơn độc mà thường đi kèm với chuỗi triệu chứng đặc trưng của đường hô hấp trên. Dấu hiệu phổ biến nhất là nghẹt mũi ở một hoặc cả hai bên, buộc người bệnh phải rướn người hoặc há miệng để hít thở sâu, đặc biệt khi thay đổi thời tiết hoặc tiếp xúc với không khí lạnh.

Đi kèm với sự cản trở luồng khí là hiện tượng chảy dịch mũi đặc có màu vàng hoặc xanh đục, thường xuyên có cảm giác vướng víu đờm nhầy ở vòm họng. Người bệnh có thể cảm nhận rõ rệt áp lực nặng nề, căng tức ở vùng trán, hai bên cánh mũi, vùng quanh hốc mắt hoặc hàm trên. Cơn đau tức vùng mặt này thường tăng lên khi cúi đầu về phía trước. Ngoài ra, cảm giác mệt mỏi toàn thân, suy giảm hoặc mất khứu giác tạm thời, ho khan từng cơn vào sáng sớm hay thở khò khè khi ngủ cũng là những biểu hiện rõ rệt chứng minh đường thở đang bị cản trở bởi dịch nhầy và phù nề.

Biện pháp chăm sóc tại nhà giúp giảm nghẹt và thông thoáng đường thở

Để cải thiện cảm giác khó thở và làm thông thoáng đường thở an toàn, người bệnh có thể thực hiện các bước chăm sóc vệ sinh mũi họng đúng quy chuẩn tại nhà. Việc đầu tiên là duy trì rửa hốc mũi từ một đến hai lần mỗi ngày bằng dung dịch nước muối sinh lý natri clorid 0,9% hoặc bình rửa chuyên dụng áp lực nhẹ. Phương pháp này giúp làm loãng dịch nhầy đặc quánh, rửa trôi dị nguyên và giảm sung huyết niêm mạc một cách nhẹ nhàng.

Xông hơi vùng mặt bằng nước ấm hoặc tinh dầu thiên nhiên như tràm, bạc hà cũng là giải pháp hỗ trợ hiệu quả, giúp hơi ẩm len lỏi sâu vào các khe cuốn mũi để mở rộng đường dẫn khí. Khi đi ngủ, người bệnh nên kê cao gối khoảng 15 – 20 cm để hạn chế tình trạng ứ trệ tuần hoàn tĩnh mạch ở niêm mạc mũi và ngăn dịch xoang chảy ngược xuống thanh quản. Đồng thời, cần bổ sung đủ lượng nước ấm hàng ngày nhằm giữ ẩm cho đường thở, sử dụng máy tạo độ ẩm trong phòng ngủ và tránh xa hoàn toàn khói thuốc lá, bụi mịn hay hóa chất tẩy rửa nồng gắt.

Thăm khám chuyên khoa và can thiệp y tế khi viêm xoang gây ngột ngạt

Nếu tình trạng khó thở không cải thiện sau vài ngày chăm sóc tại nhà hoặc gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến giấc ngủ và sinh hoạt, người bệnh cần tới khám tại các phòng khám hoặc bệnh viện có chuyên khoa Tai Mũi Họng. Bác sĩ sẽ tiến hành nội soi mũi xoang để đánh giá mức độ phù nề của cuốn mũi, kiểm tra tình trạng dịch mủ trong các khe xoang và tầm soát các yếu tố giải phẫu cản trở thông khí như vẹo vách ngăn mũi hay polyp mũi.

Tùy theo căn nguyên gây viêm, bác sĩ có thể chỉ định các nhóm thuốc điều trị thích hợp như thuốc xịt mũi chứa corticosteroid để kháng viêm tại chỗ, thuốc kháng histamin cho người có cơ địa dị ứng, hoặc kháng sinh theo đơn nếu có bằng chứng nhiễm khuẩn thứ phát. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua các loại thuốc co mạch mạnh dùng quá liều quy định hoặc tự dùng kháng sinh, vì điều này có thể dẫn đến hiện tượng viêm mũi do thuốc khiến đường thở ngày càng bít tắc nặng nề hơn. Với các trường hợp dị tật vách ngăn hoặc polyp mũi kích thước lớn, can thiệp phẫu thuật nội soi xoang có thể được xem xét để tái lập đường thở thông thoáng lâu dài.

Lưu ý an toàn

Nội dung bài viết chỉ mang tính chất cung cấp kiến thức y khoa đại chúng và giáo dục sức khỏe, không thay thế cho việc chẩn đoán hay phác đồ điều trị của nhân viên y tế. Người bệnh tuyệt đối không tự ý dùng các loại thuốc nhỏ mũi co mạch kéo dài, không tự phối hợp thuốc kháng sinh hay áp dụng các mẹo dân gian truyền miệng chưa kiểm chứng vào mũi. Khi xuất hiện dấu hiệu khó thở tăng dần hoặc thở rít, cần đến cơ sở y tế chuyên khoa để được xử trí kịp thời.

Tóm tắt

Tình trạng khó thở liên quan đến viêm xoang phần lớn bắt nguồn từ phù nề niêm mạc và tắc nghẽn khoang mũi họng. Việc nhận biết đúng các biểu hiện đi kèm và áp dụng sớm các biện pháp vệ sinh mũi họng tại nhà sẽ giúp xoa dịu cảm giác ngột ngạt. Khi nghẹt mũi kéo dài hoặc nghi ngờ biến chứng lan xuống đường hô hấp dưới, người bệnh cần đến cơ sở y tế có chuyên khoa Tai Mũi Họng để được thăm khám và hướng dẫn phác đồ phù hợp.