Cúm gà lây sang người: Đường truyền bệnh, biểu hiện và cách phòng ngừa

Cúm gà lây sang người là gì?

Cúm gà, còn được gọi là cúm gia cầm ở người, là bệnh truyền nhiễm do các chủng virus cúm thuộc họ Orthomyxoviridae gây ra, phổ biến nhất là các chủng cúm A có độc lực cao. Ở động vật, virus lây lan mạnh giữa các đàn chim hoang dã và gia cầm nuôi như gà, vịt, ngan, ngỗng. Khi xâm nhập sang người, virus có ái lực mạnh với biểu mô đường hô hấp dưới, gây tổn thương phế nang lan tỏa. Bệnh không xuất hiện theo chu kỳ mùa cố định như cúm mùa thông thường mà thường bùng phát thành các chùm ca bệnh nhỏ rải rác gắn liền với các đợt dịch cúm trên đàn gia cầm tại địa phương. Việc nhận biết sớm yếu tố dịch tễ phơi nhiễm đóng vai trò then chốt trong công tác phát hiện bệnh.

Tác nhân gây bệnh và đường lây truyền sang người

Virus cúm gà thuộc nhóm cúm A, trong đó các phân nhóm như H5N1, H5N6 hay H7N9 thường được ghi nhận có khả năng gây bệnh cảnh nặng khi xâm nhập vào cơ thể người. Động vật mang mầm bệnh chủ yếu là các loài thủy cầm hoang dã, gà, vịt, ngan hoặc chim cảnh.

Virus tồn tại nhiều trong dịch tiết mũi họng, nước bọt và phân của gia cầm nhiễm bệnh. Người có thể bị lây nhiễm khi hít phải các giọt bắn lơ lửng trong không khí, bụi chuồng trại hoặc khi tay chạm vào bề mặt nhiễm virus rồi đưa lên mắt, mũi, miệng. Những đối tượng thường xuyên chăn nuôi, giết mổ, vận chuyển hoặc buôn bán gia cầm sống là nhóm có nguy cơ phơi nhiễm cao nhất. Hiện tại, khả năng lây truyền bền vững từ người sang người của virus cúm gà vẫn rất hiếm gặp.

Biểu hiện lâm sàng đặc trưng khi nhiễm cúm gà

Thời gian ủ bệnh sau khi phơi nhiễm với nguồn lây thường kéo dài từ 2 đến 7 ngày. Giai đoạn khởi phát thường diễn ra đột ngột với triệu chứng sốt cao liên tục trên 38 độ C, kèm theo cảm giác ớn lạnh, rét run, đau đầu dữ dội và đau mỏi toàn thân.

Bên cạnh hội chứng sốt, người bệnh nhanh chóng xuất hiện các vấn đề hô hấp như ho khan, đau rát họng, nghẹt mũi và tức ngực. Một số trường hợp có thể đi kèm triệu chứng rối loạn tiêu hóa như đau bụng, buồn nôn hoặc tiêu chảy nhẹ. Điểm cần đặc biệt cảnh giác là tình trạng khó thở và thở gấp có thể tiến triển nhanh hơn nhiều so với cảm cúm thông thường, phản ánh tổn thương mô phổi đang lan rộng.

Mức độ nguy hiểm và nguy cơ biến chứng phổi nặng

Khác với các chủng cúm mùa lành tính, cúm gia cầm khi xâm nhập vào phổi người có khả năng kích hoạt phản ứng viêm toàn thân mạnh mẽ. Bệnh có thể diễn tiến nhanh thành viêm phổi nặng, hội chứng suy hô hấp cấp tiến triển gây thiếu oxy máu trầm trọng và đe dọa tính mạng người bệnh.

Ngoài tổn thương phổi, virus và phản ứng viêm có thể dẫn tới suy đa tạng, bao gồm tổn thương thận cấp, tổn thương gan và rối loạn đông máu. Trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ có thai và những người có bệnh nền mạn tính như đái tháo đường hay bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính là các đối tượng dễ gặp biến chứng nặng nề nhất khi nhiễm phải mầm bệnh này.

Biện pháp phòng ngừa lây nhiễm trong đời sống hàng ngày

Nguyên tắc phòng ngừa hàng đầu là tuyệt đối không tiếp xúc, vận chuyển, giết mổ hoặc tiêu thụ gia cầm ốm, chết không rõ nguyên nhân. Toàn bộ thực phẩm từ gia cầm như thịt và trứng phải được chế biến nấu chín hoàn toàn, tuyệt đối không ăn tiết canh hoặc các món tái sống.

Người chăn nuôi và giết mổ cần mang đầy đủ trang bị bảo hộ lao động gồm khẩu trang đạt chuẩn, găng tay, ủng và kính mắt, đồng thời tiến hành khử khuẩn chuồng trại định kỳ bằng hóa chất chuyên dụng. Người tiêu dùng nên rửa tay bằng xà phòng sau khi sơ chế thực phẩm sống, phân chia riêng biệt dao thớt chế biến thực phẩm sống và chín. Khi phát hiện gia cầm có hiện tượng chết hàng loạt, người dân cần báo ngay cho chính quyền địa phương và cơ quan thú y để xử lý tiêu hủy kịp thời.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất phổ biến kiến thức y khoa, không thay thế cho chẩn đoán và phác đồ y tế từ bác sĩ chuyên khoa truyền nhiễm. Người dân tuyệt đối không tự ý tìm mua thuốc kháng virus hay thuốc kháng sinh để điều trị tại nhà khi nghi ngờ mắc cúm gia cầm. Việc dùng sai thuốc có thể che lấp triệu chứng nguy kịch và làm gia tăng nguy cơ kháng thuốc trong cộng đồng.

Tóm tắt

Cúm gà lây sang người là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm nhưng có thể chủ động phòng tránh thông qua thói quen ăn chín uống sôi và giữ vệ sinh an toàn khi tiếp xúc gia cầm. Việc theo dõi sát các biểu hiện đường hô hấp sau khi tiếp xúc nguồn nghi nhiễm giúp người bệnh tiếp cận chăm sóc y tế kịp thời, hạn chế tối đa nguy cơ diễn tiến nặng.