Cúm trái mùa: Triệu chứng, cách chăm sóc tại nhà và thời điểm cần đi khám
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Cúm trái mùa là tình trạng nhiễm trùng đường hô hấp do vi-rút cúm gây ra nhưng xuất hiện ngoài thời điểm bùng phát dịch thông thường trong năm. Do thời tiết biến đổi thất thường cùng sự suy giảm miễn dịch tạm thời ở một số cá nhân, vi-rút cúm vẫn có thể lây lan và gây bệnh rải rác quanh năm.
Do biểu hiện ban đầu khá tương đồng với các đợt cảm lạnh thông thường, nhiều người thường có tâm lý chủ quan, dẫn đến việc chăm sóc chưa đúng cách hoặc chậm trễ phát hiện các dấu hiệu chuyển nặng. Việc nắm rõ triệu chứng, biết cách theo dõi tại nhà và chủ động phòng ngừa sẽ giúp người bệnh vượt qua đợt cúm an toàn.
Cúm trái mùa là gì?
Cúm trái mùa là tình trạng nhiễm trùng đường hô hấp cấp tính do vi-rút cúm gây ra nhưng xuất hiện vào các thời điểm không phải đỉnh dịch truyền thống. Thông thường, dịch cúm hay bùng phát mạnh vào thời điểm đông xuân hoặc khi thời tiết chuyển lạnh. Tuy nhiên, sự biến đổi của thời tiết, môi trường sống, biến thể vi-rút hoặc sự suy giảm miễn dịch tạm thời ở một số đối tượng có thể khiến bệnh xuất hiện rải rác quanh năm. Mặc dù đường lây truyền và cơ chế gây bệnh tương tự như cúm mùa thông thường, cúm trái mùa dễ khiến người bệnh chủ quan, nhầm lẫn với cảm lạnh thông thường dẫn đến việc chăm sóc chưa đúng cách hoặc phát hiện muộn các biến chứng hô hấp nguy hiểm.
Triệu chứng thường gặp khi mắc cúm trái mùa
Triệu chứng của cúm trái mùa thường xuất hiện đột ngột sau thời gian ủ bệnh ngắn từ một đến bốn ngày. Người bệnh thường có dấu hiệu sốt cao đột ngột kèm theo cảm giác ớn lạnh, đau đầu dữ dội và đau mỏi toàn thân, đặc biệt là ở các vùng cơ lưng và chân. Bên cạnh đó, các biểu hiện đường hô hấp trên như hắt hơi, chảy nước mũi, tắc mũi, đau rát họng và ho khô cũng diễn biến tương đối nhanh. Một số trường hợp có thể xuất hiện cảm giác chán ăn, mệt mỏi kéo dài hoặc rối loạn tiêu hóa nhẹ như buồn nôn và tiêu chảy, nhất là ở trẻ em. Các biểu hiện này thường kéo dài từ năm đến bảy ngày nếu được chăm sóc và nghỉ ngơi hợp lý. Dù vậy, người bệnh không nên chủ quan vì cúm có thể tiến triển nhanh nếu cơ thể suy giảm sức đề kháng.
Khác biệt giữa cúm trái mùa và cảm lạnh thông thường
Nhiều người thường nhầm lẫn cúm trái mùa với cảm lạnh thông thường do hai bệnh đều có một số triệu chứng hô hấp tương đồng. Tuy nhiên, cảm lạnh thường do các loại vi-rút thông thường gây ra, diễn biến nhẹ nhàng hơn với biểu hiện chủ yếu là hắt hơi, sổ mũi, sốt nhẹ hoặc không sốt và ít khi gây đau mỏi cơ nghiêm trọng. Ngược lại, bệnh cúm do vi-rút cúm A hoặc vi-rút cúm B gây ra với khả năng lây lan qua giọt bắn đường hô hấp mạnh hơn hẳn. Cúm thường khởi phát cấp tính với sốt cao, đau mỏi toàn thân và tình trạng kiệt sức rõ rệt. Việc phân biệt chính xác giúp người bệnh có biện pháp theo dõi phù hợp, hạn chế lây nhiễm cho gia đình và phòng tránh biến chứng.
Biện pháp chăm sóc và theo dõi người bệnh cúm tại nhà
Việc chăm sóc người mắc cúm trái mùa chủ yếu tập trung vào nâng cao thể trạng, làm giảm cảm giác khó chịu và phòng ngừa lây nhiễm. Người bệnh cần dành thời gian nghỉ ngơi hoàn toàn trong không gian thoáng mát, hạn chế tiếp xúc gần với người khác. Cung cấp đủ nước cho cơ thể thông qua nước lọc, nước hoa quả tươi hoặc dung dịch điện giải theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc dược sĩ. Chế độ ăn nên ưu tiên các món ăn mềm lỏng, dễ tiêu hóa và giàu dinh dưỡng. Để hỗ trợ giảm sốt hoặc đau đầu, người bệnh có thể tham khảo ý kiến y tế về việc sử dụng các thuốc hạ sốt giảm đau thông thường như paracetamol đúng liều lượng chỉ định. Tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh hoặc thuốc kháng vi-rút khi chưa có sự tư vấn chuyên môn.
Dấu hiệu cảnh báo cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế
Dù đa phần các trường hợp cúm trái mùa có thể tự phục hồi sau khoảng một tuần, nhưng một số đối tượng có nguy cơ chuyển nặng hoặc gặp biến chứng như viêm phổi, viêm phế quản hoặc nhiễm trùng tai giữa. Người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế khi có dấu hiệu khó thở, thở gấp, đau tức ngực liên tục hoặc sốt cao kéo dài trên ba ngày không đáp ứng với thuốc hạ sốt. Ở trẻ nhỏ, các dấu hiệu cảnh báo bao gồm bỏ bú, lơ mơ, co giật, thở rên hoặc tím tái môi. Người cao tuổi, người có bệnh lý nền mạn tính như bệnh tim mạch, bệnh phổi mạn tính hoặc tiểu đường cũng cần được bác sĩ chuyên khoa hô hấp hoặc bác sĩ đa khoa khám và đánh giá tình trạng sớm để có hướng xử trí an toàn.
Cách phòng ngừa nhiễm cúm trái mùa hiệu quả
Chủ động phòng ngừa là giải pháp quan trọng nhất để bảo vệ bản thân và gia đình trước vi-rút cúm quanh năm. Mỗi cá nhân nên duy trì thói quen rửa tay thường xuyên bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn, đặc biệt là sau khi từ nơi công cộng về. Đeo khẩu trang khi đến nơi đông người hoặc tiếp xúc với người có biểu hiện viêm đường hô hấp. Giữ vệ sinh nhà cửa thông thoáng và thường xuyên lau dọn các bề mặt hay tiếp xúc. Biện pháp hiệu quả nhất được các tổ chức y tế khuyến cáo là tiêm vắc-xin cúm hằng năm nhằm cập nhật khả năng bảo vệ trước các biến thể vi-rút mới. Bên cạnh đó, việc duy trì lối sống lành mạnh, ăn uống cân bằng và rèn luyện thể thao giúp tăng cường hệ miễn dịch tự nhiên.
Lưu ý an toàn
Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe và không thay thế cho lời khuyên, chẩn đoán hay điều trị y khoa chuyên nghiệp. Tùy thuộc vào thể trạng, độ tuổi và tiền sử bệnh lý cá nhân, diễn biến của cúm trái mùa ở mỗi người có thể khác nhau. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng thuốc kháng sinh, thuốc kháng vi-rút hoặc điều chỉnh liều lượng thuốc khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Khi xuất hiện triệu chứng bất thường hoặc nghi ngờ biến chứng, người bệnh cần tham khảo ý kiến nhân viên y tế để được thăm khám và hướng dẫn kịp thời.
Tóm tắt
Cúm trái mùa tuy xuất hiện không đúng thời điểm đỉnh dịch nhưng vẫn tiềm ẩn nguy cơ gây ảnh hưởng sức khỏe nếu chủ quan. Nhận biết sớm biểu hiện, chăm sóc đúng cách tại nhà và theo dõi sát các dấu hiệu cảnh báo là chìa khóa giúp cơ thể hồi phục an toàn. Khi có dấu hiệu diễn biến phức tạp, người bệnh nên chủ động trao đổi với bác sĩ để nhận hướng dẫn y tế thích hợp.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Cúm trái mùa có lây nhiễm không và lây qua đường nào?
Cúm trái mùa có khả năng lây nhiễm cao qua giọt bắn đường hô hấp khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc trò chuyện. Ngoài ra, vi-rút cũng có thể lây gián tiếp khi chạm vào các bề mặt dính giọt bắn rồi đưa tay lên mắt, mũi, miệng.
Trẻ em mắc cúm trái mùa có cần dùng thuốc kháng sinh không?
Cúm do vi-rút gây ra nên thuốc kháng sinh hoàn toàn không có hiệu quả tiêu diệt vi-rút. Phụ huynh chỉ dùng kháng sinh cho trẻ khi có chỉ định trực tiếp từ bác sĩ trong trường hợp xác định có bội nhiễm vi khuẩn.
Bị cúm trái mùa nên ăn gì và kiêng ăn gì để mau hồi phục?
Người bệnh nên ăn thức ăn lỏng ấm dễ tiêu như cháo, súp và bổ sung hoa quả giàu vitamin. Cần uống đủ nước và hạn chế đồ ăn nhiều dầu mỡ, thực phẩm quá lạnh hoặc chất kích thích để tránh kích ứng niêm mạc họng.
Tiêm vắc-xin cúm rồi có còn nguy cơ mắc cúm trái mùa không?
Vắc-xin cúm giúp giảm đáng kể nguy cơ mắc bệnh và hạn chế biến chứng nặng. Tuy nhiên, người đã tiêm vẫn có thể mắc cúm nếu tiếp xúc với chủng vi-rút khác hoặc khi hệ miễn dịch chưa tạo đủ kháng thể bảo vệ.
Sốt do cúm trái mùa thường kéo dài bao nhiêu ngày?
Cơn sốt do cúm thường kéo dài từ ba đến năm ngày tùy thuộc vào sức đề kháng của từng người. Nếu tình trạng sốt cao tiếp diễn trên ba ngày không giảm hoặc tái sốt sau khi đã hạ, người bệnh cần đi khám bác sĩ ngay.
