Còn ống động mạch: Nguyên nhân, triệu chứng, biến chứng và chẩn đoán

Tổng quan về còn ống động mạch

Ống động mạch là một cấu trúc mạch máu đặc thù trong giai đoạn bào thai, kết nối giữa thân động mạch phổi và động mạch chủ xuống, tại vị trí cách nguyên ủy của động mạch dưới đòn trái khoảng 5 đến 10 milimét. Trong tử cung, do phổi của thai nhi chưa thực hiện chức năng trao đổi khí và sức cản mạch máu phổi rất cao, phần lớn lượng máu giàu oxy từ tim phải sẽ đi qua ống động mạch để vào động mạch chủ nhằm nuôi dưỡng các cơ quan trong cơ thể.

Sau khi trẻ chào đời và cất tiếng khóc đầu tiên, các phế nang giãn nở, nồng độ oxy trong máu tăng cao kết hợp với sự suy giảm nồng độ Prostaglandin E2 nội sinh kích thích các sợi cơ trơn thành mạch co thắt mạnh. Ống động mạch thường đóng chức năng trong 10 đến 15 giờ đầu sau sinh và hoàn tất việc đóng kín về mặt giải phẫu sau 2 đến 3 tuần tuổi. Tình trạng còn ống động mạch được xác định khi cấu trúc này vẫn tiếp tục mở sau khoảng thời gian sinh lý thông thường, duy trì một đường dẫn máu bất thường giữa hai hệ tuần hoàn.

Về mặt dịch tễ học, còn ống động mạch chiếm khoảng 5% đến 10% tổng số các trường hợp dị tật tim bẩm sinh, với tỷ lệ hiện mắc ước tính khoảng 1 trên 1600 trẻ sinh sống. Bệnh có sự khác biệt rõ rệt theo giới tính, trong đó trẻ gái có tỷ lệ mắc cao gấp 2 đến 3 lần so với trẻ trai. Tần suất gặp dị tật này tăng vọt ở nhóm trẻ sinh non thiếu tháng do cấu trúc thành mạch chưa phát triển hoàn thiện.

Hệ quả huyết động học của bệnh phụ thuộc vào sự chênh lệch áp lực giữa hai vòng tuần hoàn. Do áp lực trong động mạch chủ cao hơn nhiều so với động mạch phổi, dòng máu sẽ hình thành luồng thông từ trái sang phải, liên tục tống một lượng máu dư thừa vào hệ mạch máu phổi và làm tăng gánh nặng thể tích đối với nhĩ trái cùng thất trái.

Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ

Cơ chế bệnh sinh của còn ống động mạch liên quan trực tiếp đến sự rối loạn trong quá trình co thắt cơ trơn và xơ hóa cấu trúc mạch máu sau sinh. Ở trẻ sinh đủ tháng, bão hòa oxy trong máu tăng vọt sau những nhịp thở đầu tiên là tín hiệu kích hoạt mạnh mẽ nhất khiến lớp cơ trơn thành ống động mạch co thắt lại. Đồng thời, việc cắt dây rốn tách rời bánh nhau cùng với sự tăng cường lưu lượng máu qua phổi giúp đào thải nhanh chóng Prostaglandin E2, một hoạt chất sinh học có tác dụng duy trì sự giãn nở của ống động mạch trong thời kỳ bào thai. Khi nồng độ chất này giảm xuống, ống động mạch sẽ đóng lại một cách tự nhiên. Bất kỳ sự gián đoạn nào trong chuỗi phản ứng sinh hóa và đáp ứng cơ học này đều có thể khiến ống động mạch tiếp tục mở rộng.

Các yếu tố nguy cơ và nguyên nhân thúc đẩy sự tồn tại của ống động mạch bao gồm:

Thứ nhất là tình trạng sinh non và nhẹ cân. Đây là yếu tố nguy cơ hàng đầu. Ở trẻ sinh thiếu tháng, các thụ thể cảm ứng oxy trên thành mạch chưa trưởng thành hoàn thiện, khiến đáp ứng co cơ trơn với oxy kém hơn nhiều so với trẻ đủ tháng. Tuổi thai càng thấp thì xác suất mắc bệnh càng cao, cụ thể tỷ lệ mắc ở trẻ sinh ở tuần thai 34 đến 36 là khoảng 21%, trong khi ở tuần thai 28 đến 30 con số này lên tới 77%.

Thứ hai là hội chứng suy hô hấp ở trẻ sơ sinh. Tình trạng phổi thiếu hụt chất hoạt động bề mặt surfactant gây xẹp phổi và suy hô hấp cấp tính. Tình trạng thiếu oxy máu kéo dài kèm theo giảm khả năng chuyển hóa và đào thải Prostaglandin E2 tại mô phổi tổn thương khiến ống động mạch khó co thắt.

Thứ ba là nhiễm trùng thai kỳ. Người mẹ bị nhiễm virus Rubella, đặc biệt trong ba tháng đầu của thai kỳ, làm tăng đáng kể nguy cơ dị tật tim cho thai nhi. Virus có khả năng đi qua hàng rào nhau thai, xâm nhập tuần hoàn thai nhi và gây tổn thương trực tiếp lên quá trình phát triển của hệ tim mạch.

Thứ tư là yếu tố di truyền và hội chứng bẩm sinh. Trẻ có tiền sử gia đình mắc dị tật tim bẩm sinh hoặc mang các bất thường về nhiễm sắc thể như hội chứng Down (Trisomy 21), hội chứng Noonan, hội chứng Cri-du-chat có tỷ lệ còn ống động mạch cao hơn đáng kể.

Thứ năm là yếu tố môi trường và giới tính. Trẻ sinh ra ở những vùng núi cao với phân áp oxy trong khí quyển thấp có xu hướng đóng ống chậm hơn. Ngoài ra, trẻ gái có nguy cơ mắc bệnh cao hơn bé trai khoảng 2 đến 3 lần.

Dấu hiệu và triệu chứng thường gặp

Biểu hiện lâm sàng của còn ống động mạch rất đa dạng, phụ thuộc trực tiếp vào kích thước lòng ống, lưu lượng dòng máu qua lỗ thông và mức độ tăng áp lực mạch máu phổi thứ phát.

Đối với những trường hợp lỗ thông có kích thước nhỏ, người bệnh thường hoàn toàn không có triệu chứng bất thường trong nhiều năm. Trẻ vẫn phát triển thể chất bình thường và bệnh chỉ tình cờ được phát hiện khi bác sĩ nghe thấy tiếng thổi đặc trưng ở vùng tim trong các đợt khám sức khỏe định kỳ hoặc kéo dài tới khi trưởng thành mới được chẩn đoán.

• Đối với những trường hợp lỗ thông có kích thước trung bình đến lớn, các dấu hiệu thường bộc lộ sớm trong giai đoạn từ 3 đến 6 tuần tuổi hoặc ngay sau sinh:
• Trẻ gặp khó khăn trong việc ăn uống, bú ngắt quãng, bú kém, nhanh mệt khi bú, dẫn đến tình trạng chậm tăng cân hoặc sụt cân kéo dài.
• Rối loạn hô hấp biểu hiện qua thở nhanh liên tục, thở nông, cánh mũi phập phồng hoặc thở co kéo cơ liên sườn ngay cả trong trạng thái nghỉ ngơi.
• Vã nhiều mồ hôi vùng trán và lưng, đặc biệt là trong lúc bú hoặc khi quấy khóc do tim phải gắng sức co bóp.
• Nhịp tim nhanh bất thường, trẻ thường lừ đừ, giảm hoạt động thể lực và dễ kiệt sức.
• Thường xuyên bị ho khan, viêm phế quản, viêm đường hô hấp dưới và viêm phổi tái phát nhiều đợt do sung huyết mạch máu phổi.

Ở trẻ lớn và người trưởng thành còn ống động mạch chưa can thiệp, bệnh cảnh thường bộc lộ qua tình trạng khó thở khi gắng sức, hồi hộp, đánh trống ngực, xuất hiện các cơn khó thở kịch phát về đêm và suy giảm khả năng hoạt động thể lực.

Các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm bao gồm hội chứng suy tim tiến triển với phù ngoại vi ở bàn chân, khó thở dữ dội, gan to và đặc biệt là dấu hiệu tím tái chọn lọc ở chi dưới. Hiện tượng tím tái ở chân trong khi nửa trên cơ thể vẫn hồng hào xảy ra khi luồng thông đã đảo chiều từ phải sang trái do biến chứng tăng áp lực động mạch phổi nặng nề, đòi hỏi người bệnh phải được cấp cứu và đánh giá y tế khẩn cấp.

Do các triệu chứng thở nhanh, bú kém và ho tái diễn rất dễ nhầm lẫn với viêm tiểu phế quản hay suy dinh dưỡng thông thường, việc nhận biết các dấu hiệu tim mạch phối hợp là vô cùng quan trọng.

Chẩn đoán còn ống động mạch

Chẩn đoán còn ống động mạch đòi hỏi quá trình thăm khám lâm sàng cẩn trọng kết hợp với các kỹ thuật thăm dò chức năng tim mạch chuyên sâu do bác sĩ chuyên khoa thực hiện. Việc tự quan sát các biểu hiện bên ngoài chỉ có giá trị định hướng nghi ngờ chứ không thể xác định chính xác bệnh lý cũng như mức độ tổn thương huyết động.

Trong quá trình khám lâm sàng, bác sĩ sẽ khai thác chi tiết tiền sử sản khoa như tuổi thai khi sinh, cân nặng lúc sinh, các bệnh lý hô hấp sơ sinh và tiền sử nhiễm trùng của người mẹ trong thai kỳ. Khi nghe tim bằng ống nghe y tế, dấu hiệu kinh điển gợi ý bệnh là tiếng thổi liên tục dạng máy xay ở khoang liên sườn hai dưới xương đòn trái. Bác sĩ cũng kiểm tra huyết áp động mạch và bắt mạch ngoại vi để tìm kiếm dấu hiệu mạch nảy mạnh, chìm sâu do hiện tượng chênh lệch huyết áp tâm thu và tâm trương mở rộng.

Các phương pháp cận lâm sàng giữ vai trò then chốt trong việc khẳng định chẩn đoán và định hướng can thiệp:

Siêu âm tim Doppler màu là tiêu chuẩn vàng có độ chính xác cao nhất. Kỹ thuật này cho phép trực tiếp quan sát cấu trúc ống động mạch, đo đạc đường kính và hình thái ống, xác định chiều và vận tốc của luồng thông, ước tính áp lực động mạch phổi cũng như đánh giá mức độ giãn của buồng nhĩ trái và thất trái.

Điện tâm đồ giúp ghi nhận hoạt động điện thế tim nhằm phát hiện các dấu hiệu quá tải buồng tim, bao gồm dày thất trái do tăng gánh thể tích, dày thất phải khi có biến chứng tăng áp lực mạch máu phổi, hoặc phì đại cả hai tâm thất.

Chụp X-quang ngực thẳng cung cấp hình ảnh gián tiếp về tình trạng bóng tim to, quai động mạch phổi phồng nổi và dấu hiệu tăng đậm các nhánh mạch máu phổi do lượng máu tưới lên phổi quá mức.

Biến chứng của còn ống động mạch

Nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời, còn ống động mạch có kích thước vừa và lớn có thể dẫn đến nhiều hệ lụy nghiêm trọng cho sức khỏe:

Tăng áp động mạch phổi và hội chứng Eisenmenger: Lưu lượng máu từ động mạch chủ liên tục đổ dồn sang động mạch phổi với áp lực cao trong thời gian dài sẽ làm biến đổi cấu trúc thành mạch phổi, gây xơ hóa và tăng sức cản mạch máu phổi không thể hồi phục. Khi áp lực mạch phổi vượt quá áp lực hệ thống, luồng thông sẽ đảo chiều từ phải sang trái, hình thành hội chứng Eisenmenger. Tình trạng này khiến máu thiếu oxy đi nuôi cơ thể, gây tím tái toàn thân và đe dọa trực tiếp tính mạng người bệnh.

Suy tim ứ huyết: Tim trái phải hoạt động liên tục với công suất cao để bơm lượng máu tuần hoàn bị gia tăng, lâu dần dẫn đến giãn các buồng tim trái, phì đại cơ tim và cuối cùng là suy tim sung huyết với các triệu chứng phù nề, khó thở dữ dội và kiệt sức.

Viêm nội tâm mạc nhiễm khuẩn: Dòng máu chảy xoáy với tốc độ cao qua ống động mạch dễ làm tổn thương lớp nội mạc mạch máu và tim, tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn trong máu bám dính và hình thành các nốt sùi nhiễm trùng nguy hiểm.

Các biến chứng nặng nề ở trẻ sinh non: Sự tồn tại của ống động mạch ở trẻ sinh non còn liên quan chặt chẽ đến nguy cơ mắc viêm ruột hoại tử, xuất huyết não hoặc bất thường tưới máu não, hội chứng suy hô hấp sơ sinh và bệnh phổi mạn tính dạng loạn sản phế quản phổi.

Phương pháp điều trị còn ống động mạch

Chiến lược điều trị còn ống động mạch được cá thể hóa dựa trên độ tuổi, cân nặng, kích thước lỗ thông và tình trạng huyết động của từng bệnh nhân dưới sự chỉ định chặt chẽ của bác sĩ chuyên khoa tim mạch:

Theo dõi định kỳ và điều trị nội khoa: Đối với trẻ sinh đủ tháng có ống động mạch kích thước rất nhỏ và không có biểu hiện quá tải buồng tim, bác sĩ có thể chỉ định theo dõi sát sự phát triển của trẻ vì ống có thể tự bít hoặc không gây ảnh hưởng huyết động. Đối với trẻ sinh non thiếu tháng có triệu chứng, các thuốc giảm đau chống viêm không steroid ức chế tổng hợp prostaglandin như Ibuprofen hoặc Indomethacin có thể được bác sĩ sử dụng theo phác đồ nội viện để thúc đẩy đóng ống. Nhóm thuốc này không có hiệu quả ở trẻ đủ tháng hay người lớn.

Can thiệp bít ống động mạch qua da: Đây là phương pháp điều trị can thiệp ít xâm lấn và được ưu tiên hàng đầu hiện nay cho trẻ có cân nặng trên 6kg và người lớn có chỉ định can thiệp. Bác sĩ sẽ luồn một ống thông nhỏ từ mạch máu ở đùi lên tim để đưa dụng cụ bít chuyên dụng vào đúng vị trí ống động mạch để chặn hoàn toàn dòng máu rò rỉ.

Phẫu thuật thắt hoặc cắt ống động mạch: Phẫu thuật mở ngực được cân nhắc cho những trường hợp trẻ sinh non hoặc trẻ nhỏ dưới 6kg có ống động mạch quá lớn gây suy tim trơ với điều trị nội khoa, hoặc trường hợp giải phẫu ống không phù hợp để can thiệp bít qua đường ống thông.

Lưu ý chống chỉ định: Ở những bệnh nhân đã tiến triển sang hội chứng Eisenmenger với sự đảo chiều shunt vĩnh viễn và sức cản mạch phổi cố định, can thiệp đóng ống động mạch là chống chỉ định tuyệt đối vì có thể gây suy tim phải cấp tính và tử vong nhanh chóng.

Phòng ngừa và chăm sóc sức khỏe thai kỳ

Mặc dù không thể ngăn ngừa hoàn toàn các dị tật tim bẩm sinh do tính chất phức tạp của các yếu tố phát triển phôi thai, các biện pháp chăm sóc sức khỏe chủ động trước và trong thai kỳ giúp giảm thiểu tối đa các nguy cơ mắc bệnh:

Tiêm phòng vắc xin đầy đủ trước khi mang thai: Phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ nên hoàn thành việc tiêm phòng vắc xin phòng bệnh Rubella và các bệnh truyền nhiễm khác ít nhất 1 đến 3 tháng trước thời điểm dự kiến mang thai nhằm tránh nguy cơ nhiễm virus trong tam cá nguyệt thứ nhất.

Khám sức khỏe tiền sản và quản lý thai nghén: Thảo luận với bác sĩ chuyên khoa về tiền sử bệnh lý gia đình, các loại thuốc đang sử dụng, và tiến hành kiểm soát chặt chẽ nồng độ đường huyết nhằm phòng ngừa hoặc điều trị hiệu quả đái tháo đường thai kỳ.

Dinh dưỡng hợp lý và bổ sung vi chất: Duy trì chế độ ăn uống cân đối, bổ sung đầy đủ vitamin và axit folic theo hướng dẫn của nhân viên y tế để hỗ trợ sự phân chia tế bào và phát triển cơ quan tối ưu ở thai nhi.

Lối sống lành mạnh và tránh các chất độc hại: Tuyệt đối tránh xa khói thuốc lá, rượu bia, các chất kích thích và hạn chế tiếp xúc với hóa chất độc hại hoặc môi trường ô nhiễm trong suốt quá trình mang thai. Thực hiện chế độ vận động nhẹ nhàng, điều độ theo tư vấn y khoa.

Dấu hiệu cần đi khám sớm khi gặp còn ống động mạch

Cha mẹ và người chăm sóc cần nhanh chóng đưa trẻ đến các cơ sở y tế có chuyên khoa nhi hoặc tim mạch khi nhận thấy các dấu hiệu bất thường sau:

Trẻ bú rất khó khăn, thường xuyên ngừng nghỉ giữa cữ bú, đổ mồ hôi đầm đìa ở vùng đầu trán hoặc sụt cân, chậm tăng trưởng thể chất so với các mốc chuẩn.

Trẻ có nhịp thở nhanh bất thường, thở khó, phập phồng cánh mũi, thở rút lõm lồng ngực hoặc hay bị ho và viêm đường hô hấp tái đi tái lại nhiều lần.

Xuất hiện tình trạng tím tái ở môi, đầu chi hoặc đặc biệt là vùng chi dưới khi trẻ khóc hoặc khi vận động gắng sức.

Trẻ được phát hiện có tiếng thổi bất thường ở tim qua các lần khám sức khỏe thông thường hoặc trẻ lớn than phiền mệt mỏi, hồi hộp, đánh trống ngực và hụt hơi khi chạy nhảy.

Việc thăm khám sớm giúp bác sĩ xác định chính xác tổn thương, đánh giá ảnh hưởng lên tim phổi và lựa chọn thời điểm can thiệp tối ưu nhằm ngăn ngừa các biến chứng lâu dài.

Hướng xử trí và theo dõi y khoa

Mục tiêu xử trí còn ống động mạch nhằm kiểm soát tình trạng quá tải thể tích lên tuần hoàn phổi, bảo tồn chức năng bơm máu của tim trái, ngăn ngừa biến chứng tăng áp lực mạch máu phổi tiến triển và loại bỏ lỗ thông khi có chỉ định y khoa. Kế hoạch can thiệp luôn được cá thể hóa dựa trên kích thước ống động mạch, lứa tuổi, cân nặng và tình trạng huyết động dưới sự đánh giá trực tiếp của bác sĩ chuyên khoa tim mạch.

Trong quá trình theo dõi, người bệnh có ống động mạch kích thước nhỏ chưa gây rối loạn huyết động cần tái khám định kỳ theo lịch hẹn. Bác sĩ sẽ tiến hành siêu âm tim định kỳ để đo đạc buồng tim, kiểm tra áp lực động mạch phổi và theo dõi tốc độ dòng máu qua cầu nối. Việc giám sát y tế giúp phát hiện kịp thời các trường hợp ống tự co nhỏ hoặc phát hiện sớm dấu hiệu quá tải tim để đưa ra quyết định xử trí đúng thời điểm.

Về các nhóm biện pháp can thiệp y khoa:

Biện pháp dùng thuốc theo chỉ định nội viện: Áp dụng chủ yếu cho trẻ sơ sinh sinh non có ống động mạch lớn gây suy hô hấp hoặc ảnh hưởng huyết động. Bác sĩ chuyên khoa sơ sinh sẽ sử dụng thuốc ức chế tổng hợp prostaglandin trong môi trường chăm sóc đặc biệt để kích thích co cơ trơn thành mạch. Nhóm thuốc này không có hiệu quả đóng ống ở trẻ sinh đủ tháng hay người lớn.

Biện pháp can thiệp bít ống qua đường ống thông: Là phương pháp ít xâm lấn được ưu tiên cho trẻ có cân nặng từ sáu kilôgam trở lên và người trưởng thành khi có chỉ định. Bác sĩ can thiệp tim mạch sẽ đưa ống thông mềm qua mạch máu đùi để gắn dụng cụ bít chuyên dụng như dù hoặc cuộn kim loại vào vị trí ống động mạch, giúp phục hồi nhanh và giảm đau đớn.

Biện pháp phẫu thuật mở: Được cân nhắc cho trẻ sinh non nhẹ cân, trẻ có kích thước ống quá lớn gây suy tim trơ với thuốc hoặc cấu trúc giải phẫu không phù hợp để bít qua da. Phẫu thuật viên tim mạch sẽ tiến hành thắt hoặc khâu cắt ống động mạch để lập lại huyết động bình thường.

Trường hợp bệnh nhân đã tiến triển sang hội chứng Eisenmenger với sức cản phổi cố định và luồng thông đảo chiều thì can thiệp đóng ống là chống chỉ định tuyệt đối, đòi hỏi hướng chăm sóc nội khoa chuyên biệt.

Phòng ngừa và giảm nguy cơ

Mặc dù không thể phòng ngừa tuyệt đối mọi trường hợp dị tật tim bẩm sinh do sự phức tạp của quá trình biệt hóa phôi thai, việc thực hiện các biện pháp chăm sóc sức khỏe chủ động trước và trong thai kỳ giúp tác động trực tiếp nhằm giảm thiểu các yếu tố nguy cơ cụ thể:

Tiêm phòng vắc xin đầy đủ trước khi mang thai nhằm ngăn ngừa nguy cơ nhiễm virus Rubella. Virus Rubella khi xâm nhập vào tuần hoàn của thai nhi qua bánh nhau trong tam cá nguyệt đầu tiên có thể gây tổn thương nghiêm trọng cấu trúc mạch máu và tim thai. Phụ nữ trong độ tuổi sinh sản nên chủ động xét nghiệm kháng thể và tiêm vắc xin phòng bệnh ít nhất một đến ba tháng trước khi thụ thai.

Khám thai định kỳ và tầm soát sức khỏe tiền sản giúp kiểm soát tốt bệnh đái tháo đường thai kỳ. Tình trạng tăng đường huyết không kiểm soát ở người mẹ có liên quan mật thiết đến nguy cơ gia tăng các dị tật tim bẩm sinh ở thai nhi. Việc theo dõi y khoa liên tục cũng hỗ trợ phát hiện sớm nguy cơ dọa sinh non để có biện pháp can thiệp dưỡng thai kịp thời, bởi vì sinh non là yếu tố nguy cơ hàng đầu khiến ống động mạch không thể co thắt tự nhiên sau sinh.

Bổ sung dinh dưỡng khoa học và axit folic theo hướng dẫn của bác sĩ giúp tăng cường sự phát triển hoàn thiện của phôi thai và giảm nguy cơ khiếm khuyết ống thần kinh cũng như hệ tuần hoàn.

Xây dựng lối sống lành mạnh bằng cách tuyệt đối tránh xa khói thuốc lá, rượu bia và các chất kích thích nhằm loại trừ nguy cơ nhiễm độc tế bào thai nhi. Khói thuốc lá và cồn là những tác nhân đã được chứng minh làm tăng nguy cơ sinh non, thai nhẹ cân và phát triển bất thường ở hệ tim mạch.

Tránh tiếp xúc với môi trường ô nhiễm, hóa chất độc hại và không tự ý sử dụng bất kỳ loại thuốc nào trong suốt thai kỳ khi chưa có sự tư vấn của bác sĩ chuyên khoa sản khoa.

Khi nào cần gặp bác sĩ?

Việc chủ động nhận biết các dấu hiệu bất thường để kịp thời thăm khám chuyên khoa tim mạch giữ vai trò quan trọng trong việc bảo vệ sức khỏe và ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm của bệnh còn ống động mạch.

• Các dấu hiệu cần đưa người bệnh đi khám sớm tại các cơ sở y tế chuyên khoa:
• Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ có biểu hiện bú rất khó khăn, thường xuyên phải dừng lại để thở giữa cữ bú, đổ mồ hôi nhiều ở vùng đầu trán khi ăn hoặc quấy khóc.
• Trẻ có tốc độ tăng trưởng thể chất chậm chạp, chậm tăng cân hoặc sụt cân không rõ nguyên nhân.
• Trẻ có nhịp thở nhanh liên tục, thở nông hoặc thường xuyên bị ho, khò khè và tái phát các đợt nhiễm trùng đường hô hấp dưới như viêm phế quản, viêm phổi.
• Trẻ lớn hoặc người trưởng thành cảm thấy nhanh kiệt sức khi vận động thể lực, có cảm giác hồi hộp, đánh trống ngực hoặc được nhân viên y tế phát hiện tiếng thổi tim khi khám sức khỏe định kỳ.

• Các dấu hiệu cảnh báo khẩn cấp cần đưa người bệnh đến bệnh viện cấp cứu ngay lập tức:
• Trẻ có biểu hiện suy hô hấp nặng với tình trạng thở co kéo cơ liên sườn, rút lõm lồng ngực sâu hoặc thở rên.
• Xuất hiện dấu hiệu tím tái ở môi, đầu ngón tay, ngón chân hoặc đặc biệt là hiện tượng tím tái rõ rệt ở hai chi dưới khi vận động hay quấy khóc.
• Người bệnh xuất hiện cơn khó thở dữ dội, khó thở kịch phát khi nằm thẳng, phù nhanh ở mặt và hai chi dưới.
• Người bệnh bị ngất xỉu đột ngột, lơ mơ hoặc kiệt sức trầm trọng.

Lưu ý an toàn

Người bệnh và gia đình cần ghi nhớ các nguyên tắc an toàn y khoa quan trọng trong quá trình chăm sóc và quản lý bệnh còn ống động mạch:

Tuyệt đối không tự ý mua các thuốc chống viêm giảm đau không steroid để tự ý điều trị đóng ống động mạch cho trẻ tại nhà. Việc sử dụng các loại thuốc này chỉ được thực hiện theo chỉ định khắt khe của bác sĩ trong môi trường bệnh viện có trang thiết bị hồi sức, bởi thuốc chỉ có tác dụng trong giai đoạn sơ sinh non tháng nhất định và tiềm ẩn nhiều nguy cơ tác dụng phụ nguy hiểm lên thận, dạ dày và quá trình đông máu.

Tuyệt đối không tự ý ngưng thuốc hoặc thay đổi liều lượng các thuốc điều trị suy tim mà bác sĩ đã kê đơn cho người bệnh.

Tuân thủ nghiêm ngặt lịch hẹn tái khám định kỳ tại chuyên khoa tim mạch để bác sĩ theo dõi sát sao sự tiến triển của lỗ thông và chức năng tim phổi.

Giữ gìn vệ sinh răng miệng sạch sẽ và chủ động thông báo cho nha sĩ hoặc bác sĩ về tình trạng bệnh tim trước khi thực hiện bất kỳ thủ thuật nha khoa hoặc phẫu thuật nào nhằm phòng ngừa nguy cơ viêm nội tâm mạc nhiễm khuẩn theo chỉ định chuyên môn.

Kết luận về còn ống động mạch

Còn ống động mạch là một trong những dị tật tim bẩm sinh thường gặp, xuất phát từ sự tồn tại dai dẳng của mạch máu kết nối giữa động mạch chủ và động mạch phổi sau sinh. Tùy thuộc vào kích thước lỗ thông và thời điểm phát hiện, bệnh có thể diễn tiến âm thầm hoặc gây ra các biến chứng nghiêm trọng như suy tim ứ huyết, viêm nội tâm mạc nhiễm khuẩn và tăng áp lực mạch máu phổi tiến triển. Nhờ sự phát triển vượt bậc của y học hiện đại, việc can thiệp bằng dụng cụ qua da hoặc phẫu thuật mang lại tiên lượng phục hồi rất khả quan cho phần lớn người bệnh khi được phát hiện và can thiệp đúng thời điểm. Thăm khám định kỳ, tuân thủ hướng dẫn chuyên môn của bác sĩ tim mạch và chủ động chăm sóc thai kỳ an toàn chính là chìa khóa then chốt để bảo vệ sức khỏe trái tim lâu dài.