Có nên tự ý dùng thuốc kháng sinh khi bị viêm họng không?
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Viêm họng là triệu chứng đường hô hấp thường gặp ở mọi lứa tuổi, gây cảm giác ngứa ngáy, vướng víu và đau nhức khi nuốt. Phản xạ tự ý mua thuốc kháng sinh về uống ngay khi chớm đau họng đã trở thành thói quen của không ít người với hy vọng bệnh nhanh khỏi.
Tuy nhiên, câu trả lời từ góc độ chuyên môn y tế cho thắc mắc có nên tự ý dùng thuốc kháng sinh khi bị viêm họng luôn là không. Việc dùng kháng sinh sai mục đích không chỉ không trị được nguyên nhân gốc rễ mà còn gây hại cho đường tiêu hóa và gia tăng nguy cơ kháng thuốc nguy hiểm. Người bệnh cần hiểu đúng căn nguyên gây bệnh để có hướng chăm sóc và điều trị an toàn.
Dùng thuốc kháng sinh khi bị viêm họng là gì?
Viêm họng là tình trạng viêm nhiễm niêm mạc lót ở phần hầu họng, dẫn đến các biểu hiện khó chịu như đau rát, khô họng, khàn tiếng nhẹ hoặc sốt. Phần lớn các đợt viêm họng khởi phát đột ngột trong cộng đồng bắt nguồn từ các loại virus đường hô hấp, thường đi kèm với các triệu chứng của cảm mạo thông thường như hắt hơi, sổ mũi hoặc nghẹt mũi. Chỉ có khoảng mười lăm đến hai mươi phần trăm trường hợp viêm họng ở người lớn và khoảng ba mươi phần trăm ở trẻ em thực sự do vi khuẩn gây ra, phổ biến nhất là vi khuẩn liên cầu Streptococcus pyogenes. Vì thuốc kháng sinh chỉ có tác dụng tiêu diệt vi khuẩn chứ hoàn toàn không tiêu diệt được virus, nên việc sử dụng kháng sinh cần phải dựa trên kết quả thăm khám lâm sàng và chẩn đoán phân biệt của bác sĩ thay vì suy đoán cảm tính.
Bản chất của viêm họng và giới hạn tác dụng của thuốc kháng sinh
Nhiều người có thói quen ra hiệu thuốc mua kháng sinh ngay khi xuất hiện cảm giác nuốt đau hoặc ngứa rát cổ họng. Về mặt bệnh học, đại đa số các trường hợp viêm họng cấp tính bắt nguồn từ các chủng virus đường hô hấp như Rhinovirus, Adenovirus hoặc virus cúm. Kháng sinh là nhóm thuốc chuyên biệt chỉ có tác dụng tiêu diệt hoặc kìm hãm sự phát triển của vi khuẩn, hoàn toàn vô hiệu trước các tác nhân virus. Do đó, việc tự ý dùng thuốc kháng sinh khi bị viêm họng do virus không mang lại lợi ích điều trị, không làm rút ngắn thời gian mắc bệnh mà còn tạo gánh nặng chuyển hóa không cần thiết cho cơ thể. Kháng sinh chỉ thật sự cần thiết trong những trường hợp xác định có sự hiện diện của vi khuẩn, điển hình như liên cầu khuẩn nhóm A, và bắt buộc phải có chỉ định từ bác sĩ.
Những rủi ro khi tự ý sử dụng thuốc kháng sinh không theo chỉ định
Hành vi tự mua và sử dụng kháng sinh bừa bãi dẫn đến nhiều hệ lụy trực tiếp đối với người bệnh. Tác dụng phụ thường gặp nhất là rối loạn hệ vi sinh vật đường ruột, biểu hiện qua tình trạng tiêu chảy, đau bụng âm ỉ, buồn nôn hoặc nổi mẩn ngứa dị ứng trên da. Nghiêm trọng hơn, việc dùng không đúng hoạt chất, không đủ thời lượng hoặc lạm dụng quá mức sẽ thúc đẩy sự chọn lọc tự nhiên của các chủng vi khuẩn kháng thuốc. Khi hiện tượng kháng kháng sinh xảy ra, những đợt nhiễm trùng thực sự trong tương lai sẽ trở nên cực kỳ khó điều trị, đòi hỏi các dòng thuốc thế hệ mới đắt đỏ và tiềm ẩn nhiều độc tính hơn. Ngoài ra, việc dùng thuốc tùy tiện còn có thể làm lu mờ các triệu chứng cảnh báo của những bệnh lý nhiễm trùng vùng hầu họng nghiêm trọng khác.
Các phương pháp hỗ trợ làm dịu đau rát họng an toàn tại nhà
Đối với các đợt viêm họng thông thường do cảm lạnh hoặc virus, người bệnh có thể áp dụng các biện pháp chăm sóc nâng đỡ để cải thiện triệu chứng một cách tự nhiên. Súc họng bằng nước muối sinh lý ấm nhiều lần trong ngày giúp làm sạch dịch nhầy và giảm bớt tình trạng sưng tấy niêm mạc. Uống nhiều nước ấm, trà hoa cúc hoặc nước gừng giúp giữ ẩm biểu mô đường hô hấp trên và làm dịu phản xạ kích ứng họng. Duy trì độ ẩm phòng ngủ thích hợp bằng máy tạo ẩm và tránh xa khói thuốc lá, bụi bẩn cũng góp phần bảo vệ niêm mạc họng. Bệnh nhân cần dành thời gian nghỉ ngơi đầy đủ, bổ sung dinh dưỡng hợp lý để hệ miễn dịch tự nhiên nhanh chóng loại bỏ tác nhân gây bệnh mà không cần can thiệp thuốc không phù hợp.
Thời điểm cần thăm khám y tế khi bị viêm họng cấp tính
Người bệnh không nên chủ quan tự chữa tại nhà nếu các biểu hiện viêm họng không thuyên giảm sau vài ngày. Cần đến ngay các cơ sở y tế chuyên khoa Tai Mũi Họng khi xuất hiện tình trạng sốt cao liên tục không hạ, nuốt nghẹn hoặc khó thở, đau họng dữ dội lệch một bên, cứng hàm hoặc sưng to hạch góc hàm. Ở đối tượng trẻ nhỏ, dấu hiệu chảy nước dãi liên tục, bỏ bú, thở rít hoặc lơ mơ đòi hỏi sự can thiệp y tế khẩn cấp. Tại phòng khám hoặc bệnh viện, bác sĩ sẽ thực hiện kiểm tra niêm mạc họng, soi thanh quản hoặc lấy mẫu dịch phết họng để xác định chính xác nguyên nhân, từ đó kê đơn thuốc phù hợp nếu phát hiện tổn thương nhiễm khuẩn.
Lưu ý an toàn
Nội dung trong bài viết mang tính chất cung cấp kiến thức y khoa đại chúng và không thay thế cho lời khuyên, chẩn đoán hay phác đồ điều trị của nhân viên y tế. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh, không dùng chung đơn thuốc của người khác hoặc tự ý thay đổi liều dùng khi chưa có ý kiến của bác sĩ. Trong trường hợp có biểu hiện khó thở hoặc sốt cao kéo dài, cần đến bệnh viện ngay.
Tóm tắt
Việc dùng thuốc kháng sinh trị viêm họng cần tuân thủ chỉ định của bác sĩ sau khi thăm khám kỹ lưỡng. Người bệnh không nên tự ý mua thuốc hoặc dùng lại đơn cũ nhằm bảo vệ sức khỏe bản thân và ngăn ngừa tình trạng vi khuẩn kháng kháng sinh trong cộng đồng. Khi vùng họng đau rát kéo dài hoặc kèm dấu hiệu toàn thân bất thường, việc đến cơ sở y tế là giải pháp an toàn và hiệu quả nhất.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Uống thuốc kháng sinh có giúp cơn viêm họng nhanh khỏi hơn không?
Kháng sinh chỉ tiêu diệt được vi khuẩn, hoàn toàn không có tác dụng ức chế virus. Hầu hết các đợt viêm họng cấp là do virus cảm cúm gây ra, do đó dùng kháng sinh không giúp giảm đau họng nhanh hơn mà còn dễ gây rối loạn tiêu hóa.
Đã uống kháng sinh theo đơn nhưng đỡ đau họng thì có nên dừng sớm?
Người bệnh không được tự ý dừng thuốc khi thấy đỡ đau. Việc ngưng sớm khiến vi khuẩn chưa bị tiêu diệt hoàn toàn có cơ hội tái sinh, dễ dẫn đến hiện tượng kháng thuốc và làm nhiễm trùng bùng phát nặng hơn. Bệnh nhân cần trao đổi với bác sĩ nếu muốn thay đổi liều lượng.
Có nên dùng lại đơn thuốc kháng sinh cũ khi bị đau rát họng tái phát?
Mỗi đợt viêm họng có thể do những nguyên nhân khác nhau và tình trạng sức khỏe ở từng thời điểm không giống nhau. Đơn thuốc cũ được kê dựa trên chẩn đoán trước đó, nếu tự ý dùng lại có thể sai bệnh, gây nhờn thuốc hoặc tăng nguy cơ ngộ độc.
Làm thế nào để biết chính xác viêm họng do vi khuẩn hay virus?
Bác sĩ sẽ thăm khám lâm sàng vùng hầu họng, hạch cổ và có thể chỉ định xét nghiệm test nhanh liên cầu khuẩn hoặc nuôi cấy dịch họng. Khi kết quả khẳng định có nhiễm khuẩn, bác sĩ mới chỉ định loại kháng sinh cùng phác đồ phù hợp.
Trẻ em bị viêm họng sốt nhẹ có nên cho uống kháng sinh ngay?
Trẻ nhỏ có hệ miễn dịch chưa hoàn thiện và rất nhạy cảm với tác dụng phụ của thuốc. Tự ý cho trẻ uống kháng sinh dễ gây dị ứng, tiêu chảy cấp hoặc tổn thương gan thận. Phụ huynh cần đưa trẻ đến gặp bác sĩ nhi khoa để kiểm tra chính xác.
