Cao huyết áp là gì và những điều cần biết để kiểm soát chỉ số

Cao huyết áp là gì là gì?

Cao huyết áp, còn được gọi trong y khoa là tăng huyết áp, là trạng thái áp lực của dòng máu tác động lên thành động mạch duy trì ở mức cao hơn bình thường trong một thời gian dài. Khi tim co bóp để bơm máu vào hệ thống tuần hoàn và khi tim giãn ra để nhận máu về, áp lực sinh ra được đo bằng hai chỉ số: huyết áp tâm thu và huyết áp tâm trương.

Ở người trưởng thành khỏe mạnh, huyết áp thường dao động quanh mức tối ưu là dưới 120/80 mmHg. Một người được xác định có khả năng bị cao huyết áp khi chỉ số huyết áp tâm thu từ 140 mmHg trở lên hoặc huyết áp tâm trương từ 90 mmHg trở lên, được ghi nhận qua nhiều lần đo đúng kỹ thuật tại các thời điểm khác nhau. Tình trạng này diễn ra mạn tính và nếu không được theo dõi, kiểm soát kịp thời, áp lực kéo dài có thể làm tổn thương nội mạc mạch máu, dẫn đến nhiều ảnh hưởng tiêu cực tới các cơ quan đích như tim, não, thận và mắt.

Ý nghĩa của các chỉ số khi đo huyết áp

Khi kiểm tra huyết áp, kết quả luôn hiển thị bằng hai con số biểu thị dưới đơn vị milimét thủy ngân (mmHg). Con số đầu tiên hay số lớn hơn là huyết áp tâm thu, phản ánh áp lực tối đa trong lòng động mạch khi tâm thất co bóp tống máu ra ngoại vi. Con số thứ hai hay số nhỏ hơn là huyết áp tâm trương, thể hiện mức áp lực thấp nhất đo được trong lòng mạch khi cơ tim giãn ra nghỉ ngơi giữa hai nhịp đập.

Theo phân độ huyết áp phổ biến hiện nay, huyết áp bình thường ở người trưởng thành thường có số tâm thu dưới 120 mmHg và tâm trương dưới 80 mmHg. Khi chỉ số tâm thu nằm trong khoảng từ 120 đến 129 mmHg với tâm trương dưới 80 mmHg, mức huyết áp này được xem là tiền tăng huyết áp hoặc huyết áp bình thường cao. Nếu chỉ số đo được từ 140/90 mmHg trở lên qua các lần đo lặp lại, người bệnh cần được thăm khám y tế chuyên khoa tim mạch để đánh giá chính xác mức độ và theo dõi liên tục, tránh nhầm lẫn với hiện tượng tăng huyết áp thoáng qua do xúc động hay căng thẳng.

Vì sao cao huyết áp thường được gọi là kẻ giết người thầm lặng

Điểm đặc biệt và cũng nguy hiểm nhất của cao huyết áp là phần lớn các trường hợp không có bất kỳ triệu chứng rõ rệt nào trong giai đoạn sớm. Nhiều người bệnh vẫn cảm thấy hoàn toàn khỏe mạnh, sinh hoạt bình thường dù áp lực dòng máu trong cơ thể đã ở mức rất cao. Đôi khi, một số biểu hiện mơ hồ như đau đầu thoáng qua, choáng váng, hoa mắt hoặc hồi hộp có thể xuất hiện, nhưng thường bị bỏ qua hoặc nhầm lẫn với tình trạng căng thẳng do công việc và thiếu ngủ.

Chính vì diễn tiến âm thầm không báo trước, cao huyết áp nếu không được phát hiện sớm sẽ liên tục bào mòn hệ thống mạch máu qua nhiều tháng năm. Áp lực cao kéo dài làm thành mạch xơ cứng, mất tính đàn hồi, tạo điều kiện cho các mảng xơ vữa tích tụ. Đến khi các biểu hiện rõ rệt xuất hiện, người bệnh có thể đã phải đối mặt với các tổn thương nghiêm trọng tại tim, não hoặc thận. Do đó, việc chủ động đo huyết áp định kỳ là phương pháp duy nhất giúp nhận biết bệnh kịp thời.

Những yếu tố ảnh hưởng đến sự thay đổi của huyết áp

Chỉ số huyết áp của một cá nhân không cố định tuyệt đối mà thay đổi liên tục theo từng thời điểm trong ngày và chịu tác động của nhiều yếu tố sinh lý lẫn lối sống. Về mặt tuổi tác, khi cơ thể lão hóa tự nhiên, các mạch máu lớn có xu hướng xơ cứng và giảm độ co giãn, khiến người lớn tuổi dễ gặp tình trạng tăng huyết áp tâm thu đơn độc hơn so với người trẻ.

Bên cạnh yếu tố tuổi tác và di truyền từ gia đình, thói quen sinh hoạt hằng ngày đóng vai trò cực kỳ quan trọng đối với sự biến thiên của huyết áp. Chế độ ăn uống tiêu thụ nhiều muối natri, lạm dụng thực phẩm chế biến sẵn, ít ăn rau củ và trái cây tươi giàu kali có thể làm tăng giữ nước trong cơ thể và gây co thắt lòng mạch. Ngoài ra, lối sống tĩnh tại, ít vận động thể lực, thừa cân béo phì, hút thuốc lá, tiêu thụ rượu bia thường xuyên và áp lực tâm lý kéo dài đều là những tác nhân kích thích hệ thần kinh giao cảm hoạt động mạnh, làm tăng cung lượng tim và huyết áp.

Cách đo huyết áp tại nhà để có kết quả chuẩn xác

Tự theo dõi huyết áp tại nhà là phương pháp hỗ trợ đắc lực giúp bác sĩ nắm bắt được bức tranh toàn diện về dao động huyết áp của người bệnh trong môi trường sinh hoạt thực tế. Tuy nhiên, để chỉ số đo được phản ánh đúng tình trạng sức khỏe, người thực hiện cần tuân thủ đúng các nguyên tắc đo lường cơ bản.

Trước khi tiến hành đo khoảng 30 phút, không nên uống cà phê, trà đặc, hút thuốc lá hoặc vận động thể lực cường độ cao. Người đo cần ngồi nghỉ ngơi thư giãn ở không gian yên tĩnh ít nhất 5 phút, giữ tư thế ngồi thẳng lưng trên ghế có tựa, hai bàn chân đặt phẳng trên mặt sàn và không bắt chéo chân. Cánh tay mang bao quấn cần được đặt ngang tầm với tim và thả lỏng hoàn toàn trên mặt bàn. Trong suốt quá trình máy đang bơm xả khí và đo đạc, tuyệt đối giữ im lặng, không nói chuyện hay cử động tay chân. Nên ghi chép lại kết quả kèm ngày giờ đo vào sổ theo dõi để cung cấp cho bác sĩ trong các lần tái khám định kỳ.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích phổ biến kiến thức sức khỏe thường thức và không thay thế cho chẩn đoán hoặc chỉ định y khoa từ bác sĩ chuyên khoa tim mạch. Tuyệt đối không tự ý mua thuốc hạ áp, không tự tăng giảm liều lượng hoặc ngưng sử dụng các thuốc đang được kê đơn khi chưa có ý kiến của nhân viên y tế. Kết quả đo huyết áp tại nhà có thể bị ảnh hưởng bởi sai số kỹ thuật; do đó, người bệnh cần trao đổi trực tiếp với bác sĩ để được kiểm tra thiết bị và nhận hướng dẫn xử trí phù hợp với thể trạng cá nhân.

Tóm tắt

Hiểu rõ cao huyết áp là gì cùng tầm quan trọng của việc kiểm soát chỉ số đo lường là bước đi tiên quyết giúp mỗi cá nhân bảo vệ hệ tim mạch khỏe mạnh. Bằng cách chủ động đo huyết áp định kỳ, duy trì chế độ dinh dưỡng giảm muối, tích cực vận động thể chất và thăm khám y khoa đều đặn, mỗi người hoàn toàn có thể kiểm soát tốt huyết áp và nâng cao chất lượng cuộc sống lâu dài.