Căng cơ: Nguyên nhân, cách xử trí tại nhà và phòng ngừa

Căng cơ là gì?

Về mặt giải phẫu, cơ bắp được cấu tạo từ nhiều bó sợi cơ có khả năng co giãn nhịp nhàng để tạo nên cử động. Khi một nhóm cơ phải chịu lực căng vượt quá sức tải hoặc bị kéo giãn đột ngột lúc đang co, các sợi cơ có thể bị rách vi thể hoặc đứt rách một phần, dẫn đến hiện tượng căng cơ.

Chấn thương căng cơ thường được phân loại thành ba mức độ tổn thương: độ một là tổn thương nhẹ với một số sợi cơ bị kéo giãn, gây cảm giác hơi đau nhưng không làm suy giảm sức cơ đáng kể; độ hai là rách cơ bán phần gây đau nhiều, sưng nề và giảm khả năng vận động rõ rệt; độ ba là đứt cơ hoàn toàn gây mất chức năng vận động và bầm tím lan rộng. Bất kỳ vị trí nào cũng có thể bị ảnh hưởng, phổ biến nhất là cơ thắt lưng, cơ bắp chân và cơ đùi sau.

Nguyên nhân phổ biến gây ra tình trạng căng cơ

Căng cơ thường bắt nguồn từ việc vận động quá tải kết hợp với sự thiếu chuẩn bị của hệ cơ bắp. Nguyên nhân hàng đầu là không khởi động hoặc khởi động chưa đủ kỹ trước khi vận động thể thao, khiến các sợi cơ còn căng cứng và kém đàn hồi khi phải co giãn cường độ cao. Ngoài ra, việc tăng tải trọng luyện tập quá nhanh hoặc cố gắng vận động khi cơ thể đã kiệt sức cũng khiến các sợi cơ dễ bị tổn thương.

Trong sinh hoạt hằng ngày, các thói quen sai tư thế cũng là nguyên nhân phổ biến. Việc cúi gập lưng để nâng vác vật nặng thay vì gập gối sẽ dồn áp lực lớn lên cơ thắt lưng. Các chuyển động bất ngờ như trượt ngã, vặn người đột ngột hoặc ngồi làm việc bất động kéo dài trong một tư thế cũng làm giảm tuần hoàn nuôi dưỡng cơ bắp, khiến cơ dễ bị căng rách khi cử động lại.

Dấu hiệu nhận biết chấn thương căng cơ

Triệu chứng căng cơ thường bộc lộ ngay lúc xảy ra chấn thương hoặc rõ dần sau vài giờ vận động. Cảm giác đau nhói đột ngột tại vùng cơ bị tổn thương là dấu hiệu điển hình nhất, sau đó cơn đau chuyển thành cảm giác nhức buốt âm ỉ và tăng mạnh mỗi khi người bệnh cố gắng co cơ hoặc kéo giãn vùng chi đó.

Đi kèm với cơn đau là hiện tượng co cứng cơ phản xạ, khiến vùng mô mềm xung quanh căng chặt và rất nhạy cảm khi chạm vào. Người bệnh cũng thường quan sát thấy vùng tổn thương sưng nề do phản ứng ứ dịch viêm. Nếu có đứt rách vi mạch kèm theo, vết bầm tím có thể xuất hiện sau đó từ mười hai đến hai mươi bốn giờ, làm hạn chế đáng kể khả năng cử động của khớp và chi liên quan.

Hướng dẫn sơ cứu căng cơ ban đầu theo nguyên tắc RICE

Trong bốn mươi tám giờ đầu sau chấn thương, phác đồ sơ cứu RICE là giải pháp chuẩn mực giúp giảm đau và hạn chế phù nề. Bước đầu tiên là nghỉ ngơi, người bệnh cần dừng ngay các hoạt động thể chất để bảo vệ các sợi cơ không bị rách thêm. Tiếp theo là chườm lạnh, dùng túi đá bọc trong khăn vải mềm đặt lên vị trí tổn thương từ mười lăm đến hai mươi phút mỗi lần, thực hiện cách nhau hai đến ba giờ để co mạch và giảm sưng.

Hai bước tiếp theo là băng ép và nâng cao vùng tổn thương. Sử dụng băng thun quấn nhẹ nhàng quanh vùng cơ bị đau với lực ép vừa phải nhằm ngăn ngừa tụ dịch, tránh quấn quá chặt gây cản trở dòng máu lưu thông. Cuối cùng, kê cao vùng chi bị đau hơn tầm của tim khi nằm nghỉ sẽ giúp dẫn lưu dịch bạch huyết và máu tĩnh mạch tốt hơn, từ đó làm giảm cảm giác căng tức khó chịu.

Biện pháp phòng ngừa căng cơ tái phát

Để phòng ngừa căng cơ hiệu quả, việc chuẩn bị kỹ lưỡng trước khi vận động đóng vai trò quyết định. Luôn dành tối thiểu năm đến mười phút để thực hiện các bài khởi động nhẹ nhàng, giúp tăng thân nhiệt, bôi trơn ổ khớp và cải thiện độ đàn hồi của các sợi cơ. Sau buổi tập, các động tác kéo giãn tĩnh nhẹ nhàng sẽ hỗ trợ cơ bắp thả lỏng và nhanh chóng phục hồi trạng thái bình thường.

Bên cạnh đó, quá trình luyện tập cần tuân theo nguyên tắc tăng dần khối lượng và thời gian để cơ bắp có thời gian thích ứng. Người vận động cần bổ sung đủ nước và khoáng chất nhằm duy trì hoạt động co bóp bình thường của tế bào cơ. Trong lao động và làm việc văn phòng, việc duy trì tư thế đúng, sử dụng sức cơ chân khi nâng vật nặng và thay đổi tư thế định kỳ sẽ giúp bảo vệ hệ cơ xương khớp lâu dài.

Lưu ý an toàn

Trong giai đoạn cấp tính của căng cơ, tuyệt đối không chườm nóng, không thoa dầu nóng hoặc xoa bóp bằng cồn rượu trực tiếp lên vùng chấn thương, vì nhiệt độ cao sẽ làm giãn mạch và tăng mức độ sưng bầm. Không nên cố gắng vận động mạnh khi cơ bắp chưa lành lặn. Nếu cơn đau dữ dội, xuất hiện vết bầm tím lớn lan nhanh, mất hoàn toàn khả năng co cơ hoặc triệu chứng không cải thiện sau một tuần tự chăm sóc, người bệnh cần đến cơ sở y tế để được bác sĩ chuyên khoa cơ xương khớp thăm khám kịp thời.

Tóm tắt

Căng cơ là chấn thương mô mềm phổ biến nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát và hồi phục tốt nếu được can thiệp đúng cách ngay từ đầu. Việc nắm vững quy trình sơ cứu ban đầu kết hợp với chế độ nghỉ ngơi và thói quen khởi động khoa học sẽ giúp bảo vệ hệ cơ xương khớp luôn dẻo dai, khỏe mạnh và hạn chế nguy cơ tái phát chấn thương.