Say nắng ngày hè và các bước sơ cứu nhanh đúng cách

Sơ cứu say nắng là gì?

Say nắng là tình trạng tổn thương nhiệt cấp tính nguy hiểm xảy ra khi cơ thể tiếp xúc quá lâu dưới ánh nắng mặt trời gay gắt trong điều kiện thời tiết mùa hè oi bức. Dưới tác động trực tiếp của bức xạ nhiệt mặt trời lên vùng đầu gáy cùng với nền nhiệt độ môi trường tăng cao, trung tâm điều nhiệt tại vùng dưới đồi của não bộ bị quá tải và mất khả năng kiểm soát nhiệt độ cơ thể. Khi đó, nhiệt tích tụ nhanh chóng khiến thân nhiệt tăng vọt, vượt qua ngưỡng an toàn bình thường. Tình trạng này không chỉ gây mất nước và rối loạn điện giải nghiêm trọng mà còn đe dọa trực tiếp đến chức năng của hệ thần kinh trung ương, tim mạch, gan và thận. Nếu không được phát hiện sớm và xử trí hạ nhiệt kịp thời, say nắng có thể diễn tiến nhanh thành sốc nhiệt đe dọa đến tính mạng người bệnh.

Phân biệt say nắng và say nóng thường gặp trong ngày hè

Say nóng và say nắng đều là những tai biến do nhiệt nhưng mức độ nguy hiểm có sự khác biệt rõ rệt. Say nóng xảy ra khi cơ thể tiếp xúc với môi trường nhiệt độ cao trong thời gian dài kết hợp với tình trạng mất nước và điện giải qua mồ hôi. Triệu chứng thường gặp bao gồm mệt mỏi, vã mồ hôi đầm đìa, hoa mắt, chóng mặt và chuột rút cơ bắp.

Trong khi đó, say nắng thường gắn liền với việc tiếp xúc trực tiếp dưới ánh nắng mặt trời gay gắt trong thời gian dài, đặc biệt là khi ánh nắng chiếu thẳng vào vùng đầu và gáy. Tia bức xạ nhiệt kết hợp nhiệt độ cao làm tổn thương trung tâm điều nhiệt ở não bộ. Biểu hiện say nắng thường nặng hơn với tình trạng da nóng ran nhưng khô ráp do mất khả năng tiết mồ hôi, thân nhiệt tăng vọt trên 40 độ C, mê sảng và rối loạn ý thức. Việc phân biệt hai trạng thái giúp nhận biết mức độ khẩn cấp để có hành động can thiệp phù hợp.

Các bước sơ cứu nhanh tại chỗ cho người bị say nắng

Ngay khi phát hiện người có dấu hiệu say nắng, cần tiến hành sơ cứu khẩn cấp theo các bước tuần tự nhằm hạ thân nhiệt nhanh nhất có thể. Đầu tiên, hãy di chuyển người bệnh vào nơi râm mát, thoáng gió hoặc phòng có điều hòa nhiệt độ, đồng thời đặt người bệnh nằm ngửa và nâng cao chân nhẹ nhàng.

Tiếp theo, nhanh chóng nới lỏng hoặc cởi bớt quần áo dày bên ngoài để cơ thể thoát nhiệt dễ dàng hơn. Sử dụng khăn sạch nhúng nước mát đắp lên các vùng có nhiều mạch máu lớn như trán, hai bên nách, vùng cổ và bẹn. Có thể dùng quạt thổi nhẹ kết hợp xịt nước mát lên da để tăng tốc độ bay hơi hạ nhiệt. Nếu người bệnh còn tỉnh táo và có thể nuốt tốt, hãy cho uống từng ngụm nước mát hoặc dung dịch bù điện giải oresol. Trong suốt quá trình này, cần theo dõi sát nhịp thở và tri giác của người bệnh.

Những sai lầm nguy hiểm cần tránh trong xử trí say nắng

Trong quá trình xử trí say nắng, nhiều người thường mắc phải những sai lầm khiến tình trạng bệnh nhân chuyển biến xấu hơn. Sai lầm phổ biến nhất là cho người bệnh uống các loại thuốc hạ sốt thông thường. Thuốc hạ sốt hoàn toàn không có tác dụng với tình trạng tăng thân nhiệt do môi trường và có thể gây độc cho gan hoặc thận khi cơ thể đang thiếu nước.

Bên cạnh đó, việc chườm trực tiếp đá lạnh lên da hoặc ngâm toàn bộ cơ thể vào nước đá quá lạnh cũng là sai lầm nguy hiểm. Sự chênh lệch nhiệt độ đột ngột gây co mạch máu ngoại vi, làm nhiệt lượng bị giữ lại sâu bên trong nội tạng và dẫn đến sốc nhiệt thứ phát. Ngoài ra, tuyệt đối không áp dụng các biện pháp dân gian như cạo gió, giác hơi, chích máu đầu ngón tay hay ép người bệnh đang hôn mê uống nước vì rất dễ gây sặc vào đường thở.

Biện pháp chủ động phòng ngừa say nắng trong mùa nắng nóng

Để bảo vệ sức khỏe trong những ngày hè oi bức, việc chủ động thực hiện các biện pháp dự phòng là điều vô cùng cần thiết. Mọi người nên hạn chế tối đa việc ra ngoài hoặc vận động gắng sức trong khung giờ nắng gắt đỉnh điểm từ 10 giờ sáng đến 16 giờ chiều. Khi bắt buộc phải làm việc hoặc di chuyển ngoài trời, cần trang bị đầy đủ áo chống nắng dài tay, nón rộng vành, kính râm và khẩu trang thoáng khí.

Chế độ cung cấp nước đóng vai trò then chốt trong việc duy trì khả năng điều nhiệt của cơ thể. Cần uống nước đều đặn suốt cả ngày, không đợi đến khi khát mới uống, ưu tiên nước lọc, nước khoáng hoặc nước trái cây giàu vitamin. Những người làm việc nặng nhọc ngoài trời nên bổ sung thêm dung dịch điện giải để bù đắp lượng muối khoáng mất qua mồ hôi. Đồng thời, cần tạo không gian sống và làm việc thông thoáng, tránh thay đổi nhiệt độ đột ngột từ phòng máy lạnh ra môi trường nắng nóng.

Lưu ý an toàn

Các bước sơ cứu say nắng tại chỗ chỉ mang tính chất hỗ trợ ban đầu nhằm hạ thân nhiệt khẩn cấp và không thay thế cho sự chăm sóc y tế chuyên khoa. Sau khi thực hiện các bước làm mát ban đầu, nếu người bệnh không có dấu hiệu hồi phục, vẫn sốt cao, lú lẫn hoặc nôn mửa, cần đưa ngay đến bệnh viện gần nhất. Tuyệt đối không tự ý cho người bệnh uống thuốc khi chưa có chỉ định của bác sĩ và không để người bệnh ở lại một mình trong suốt quá trình theo dõi.

Tóm tắt

Say nắng ngày hè là tai biến do nhiệt hoàn toàn có thể chủ động phòng ngừa và xử trí hiệu quả nếu nắm vững kiến thức y khoa căn bản. Việc bình tĩnh thực hiện sơ cứu làm mát đúng cách, bù nước hợp lý và nhanh chóng liên hệ với nhân viên y tế khi xuất hiện dấu hiệu nghiêm trọng sẽ giúp bảo vệ an toàn tính mạng cho người bệnh.