Cận thị và loạn thị tật khúc xạ nào ảnh hưởng nặng hơn

Cận thị và loạn thị cái nào nặng hơn là gì?

Cận thị và loạn thị là những rối loạn quang học phổ biến xảy ra khi hệ thống thấu kính của mắt không thể hội tụ ánh sáng chính xác lên bề mặt võng mạc. Trong điều kiện mắt chính thị, ánh sáng đi qua giác mạc và thể thủy tinh sẽ hội tụ đúng tại một điểm trên hoàng điểm, giúp não bộ ghi nhận hình ảnh rõ nét.

Khi mắt mắc tật khúc xạ, sự mất cân xứng về chiều dài trục nhãn cầu hoặc độ cong bất thường của bề mặt giác mạc làm sai lệch đường đi của tia sáng. Cận thị khiến hình ảnh hội tụ ở phía trước võng mạc, làm giảm thị lực nhìn xa. Loạn thị lại khiến các tia sáng hội tụ tại nhiều điểm khác nhau, gây biến dạng hình ảnh ở mọi tiêu cự. Việc hiểu rõ cơ chế của từng tật khúc xạ giúp người bệnh có cái nhìn đúng đắn và chủ động bảo vệ đôi mắt.

Bản chất quang học và cơ chế gây suy giảm thị lực của cận thị và loạn thị

• Cận thị xảy ra khi trục nhãn cầu dài hơn bình thường hoặc lực khúc xạ của giác mạc và thể thủy tinh quá mạnh, khiến các tia sáng hội tụ trước võng mạc thay vì hội tụ ngay tại võng mạc. Hậu quả là người mắc cận thị nhìn rất mờ các vật thể ở xa nhưng vẫn có thể nhìn rõ các vật ở cự ly gần.
• Trong khi đó, loạn thị là tật khúc xạ do giác mạc hoặc thể thủy tinh có độ cong không đồng đều theo các kinh tuyến khác nhau, khiến bề mặt quang học có hình dạng tương tự quả bóng bầu dục thay vì hình cầu hoàn hảo. Do sự bất đối xứng này, các tia sáng đi vào mắt không thể hội tụ tại một điểm duy nhất mà phân tán thành nhiều tiêu điểm, làm cho hình ảnh bị nhòe, méo mó hoặc bóng đôi ở mọi khoảng cách từ gần đến xa.

So sánh mức độ ảnh hưởng của cận thị và loạn thị theo từng khía cạnh y khoa

• Để xác định tật khúc xạ nào gây ảnh hưởng nặng hơn, bác sĩ nhãn khoa luôn phải căn cứ vào độ khúc xạ thực tế được đo bằng đơn vị diop. Về mặt trải nghiệm thị giác hàng ngày, loạn thị mức độ vừa đến nặng thường gây khó chịu nhiều hơn cận thị cùng chỉ số diop, bởi vì người loạn thị không có khoảng nhìn nào thực sự rõ nét và liên tục phải nheo mắt để điều tiết, dễ dẫn đến hiện tượng mỏi mắt và đau đầu kéo dài.
• Tuy nhiên, nếu xét trên phương diện nguy cơ bệnh lý lâu dài, cận thị tiến triển nặng thường tiềm ẩn nhiều rủi ro nghiêm trọng hơn loạn thị đơn thuần. Khi độ cận tăng cao, trục nhãn cầu bị kéo dài quá mức làm võng mạc và màng bồ đào bị thoái hóa mỏng dần, gia tăng đáng kể nguy cơ rách võng mạc, bong võng mạc, đục thủy tinh thể sớm và bệnh glôcôm. Loạn thị đơn thuần thường ít khi làm thay đổi cấu trúc bán phần sau của nhãn cầu.

Tác động của cận thị và loạn thị đối với nguy cơ nhược thị ở trẻ em

• Tật khúc xạ ở trẻ em trong giai đoạn phát triển thị giác từ sơ sinh đến khoảng tám tuổi đòi hỏi sự lưu ý đặc biệt. Cả cận thị nặng bẩm sinh và loạn thị không được điều chỉnh đều có thể cản trở tín hiệu hình ảnh rõ nét truyền lên vỏ não thị giác, dẫn đến nhược thị.
• Trong thực tế lâm sàng, loạn thị từ trung bình đến cao nếu không được phát hiện sớm thường có nguy cơ gây nhược thị cao hơn cận thị nhẹ hoặc vừa. Lý do là người cận thị vẫn có thể nhìn rõ ở một khoảng cách gần nhất định để kích thích vỏ não, trong khi mắt loạn thị không bao giờ nhận được hình ảnh sắc nét ở bất kỳ tiêu cự nào. Nếu qua lứa tuổi vàng phát triển thị giác mà không được chỉnh kính đúng cách, thị lực của trẻ có thể bị suy giảm vĩnh viễn không thể phục hồi trọn vẹn bằng kính.

Các phương pháp can thiệp và cải thiện thị lực cho người mắc tật khúc xạ

• Cả cận thị và loạn thị phần lớn đều có thể khắc phục hiệu quả bằng các phương pháp chỉnh quang thông thường như đeo kính gọng hoặc kính áp tròng chuyên dụng. Kính gọng cho người cận thị sử dụng tròng kính phân kỳ, tương đối dễ thích nghi và dễ gia công. Trong khi đó, kính gọng điều chỉnh loạn thị cần sử dụng thấu kính trụ có trục chính xác, đòi hỏi kỹ thuật đo khám và cắt kính tỉ mỉ hơn để người đeo không bị chóng mặt hay méo hình.
• Bên cạnh kính gọng, người bệnh có thể lựa chọn kính áp tròng mềm toric, kính tiếp xúc cứng thấm khí hoặc kính áp tròng ban đêm Ortho-K theo hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa mắt. Khi đến tuổi trưởng thành và độ khúc xạ đã ổn định, người bệnh có thể được thăm khám chuyên sâu để cân nhắc phẫu thuật khúc xạ bằng laser hoặc phẫu thuật khúc xạ nội nhãn nhằm phục hồi thị lực mà không cần phụ thuộc vào kính.

Lưu ý an toàn

Mọi thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức thường thức và không thể thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y khoa trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa mắt. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua kính có sẵn mà không qua đo khúc xạ toàn diện, không tự ý dùng các loại thuốc nhỏ mắt khi chưa có chỉ định y tế. Khi xuất hiện dấu hiệu nhìn mờ đột ngột, đau nhức mắt, thấy chớp sáng hoặc đốm đen lơ lửng, cần đến ngay bệnh viện mắt để được xử trí khẩn cấp.

Tóm tắt

Cận thị và loạn thị là hai tật khúc xạ có cơ chế quang học khác nhau nên không thể khẳng định tật nào nặng hơn một cách tuyệt đối. Mức độ ảnh hưởng phụ thuộc hoàn toàn vào độ khúc xạ thực tế và sự can thiệp quang học kịp thời. Việc thăm khám định kỳ cùng bác sĩ nhãn khoa giúp bảo vệ thị lực và duy trì chất lượng cuộc sống ổn định.