Bệnh cảm cúm ở trẻ nhỏ: Cách chăm sóc và phòng ngừa

Cảm cúm ở trẻ nhỏ là gì?

Bệnh cảm cúm ở trẻ nhỏ là tình trạng nhiễm trùng đường hô hấp cấp tính do các chủng vi rút cúm, chủ yếu là vi rút cúm A và cúm B, xâm nhập vào niêm mạc mũi, họng và phổi. Khác với người lớn, trẻ em có đường thở hẹp và hệ miễn dịch đang trong giai đoạn phát triển, do đó vi rút dễ lan nhanh xuống đường hô hấp dưới.

Vi rút cúm lây lan rất mạnh qua các giọt bắn li ti trong không khí khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện, cũng như qua việc trẻ chạm tay vào các bề mặt dính mầm bệnh rồi đưa lên mắt, mũi, miệng. Trẻ nhỏ dưới năm tuổi, đặc biệt là trẻ dưới hai tuổi hoặc các bé có bệnh nền mạn tính như hen phế quản, tim bẩm sinh hay suy giảm miễn dịch, là nhóm đối tượng có nguy cơ cao gặp biến chứng khi nhiễm cúm.

Phân biệt cảm cúm và cảm lạnh thông thường ở trẻ nhỏ

Nhiều phụ huynh thường nhầm lẫn giữa cảm lạnh thông thường và bệnh cảm cúm. Cảm lạnh thường do các loại vi rút đường hô hấp thông thường gây ra, tiến triển từ từ với các triệu chứng nhẹ như nghẹt mũi, chảy nước mũi trong, hắt hơi và sốt nhẹ hoặc không sốt. Trẻ bị cảm lạnh vẫn có thể vui chơi và ăn uống tương đối bình thường.

Ngược lại, bệnh cảm cúm do vi rút cúm gây nên thường khởi phát đột ngột và rầm rộ hơn rất nhiều. Trẻ thường sốt cao liên tục từ ba mươi tám độ năm đến bốn mươi độ C, kèm theo run rẩy, đau nhức cơ bắp toàn thân, mệt lả, chán ăn, quấy khóc và ho khan dữ dội. Do sức đề kháng còn non nớt, bệnh cảm cúm ở trẻ nhỏ dễ dẫn đến các biến chứng đường hô hấp nặng nề hơn nhiều so với cảm lạnh.

Nguyên tắc chăm sóc và hạ sốt an toàn cho trẻ tại nhà

Khi trẻ nhỏ được chẩn đoán mắc cảm cúm thể nhẹ, việc chăm sóc hỗ trợ tại nhà đóng vai trò then chốt giúp cơ thể trẻ chống lại vi rút. Trẻ cần được nghỉ ngơi hoàn toàn trong không gian thoáng đãng, yên tĩnh và sạch sẽ. Bổ sung đủ nước là ưu tiên hàng đầu, mẹ nên cho trẻ bú nhiều cữ hơn, uống thêm nước lọc, dung dịch bù điện giải oresol pha đúng tỷ lệ hoặc nước canh rau củ để tránh tình trạng mất nước do sốt cao.

Về chế độ dinh dưỡng, phụ huynh nên chuẩn bị các món ăn mềm, lỏng, ấm và dễ tiêu hóa như cháo gà, súp hoặc sữa ấm, chia nhỏ thành nhiều bữa trong ngày để trẻ không bị nôn trớ. Bên cạnh đó, cần thường xuyên nhỏ nước muối sinh lý để làm sạch đường thở, giúp trẻ dễ bú và ngủ ngon giấc hơn. Nếu trẻ sốt từ ba mươi tám độ năm trở lên và khó chịu, có thể dùng thuốc hạ sốt paracetamol đơn chất theo đúng hướng dẫn của nhân viên y tế.

Dấu hiệu cảnh báo biến chứng cần đưa trẻ đi khám ngay

Dù phần lớn các trường hợp cảm cúm tự thoái lui sau khoảng năm đến bảy ngày, vi rút cúm vẫn có thể diễn tiến nhanh và gây ra những biến chứng nguy hiểm như viêm phổi, viêm phế quản co thắt, viêm tai giữa hoặc viêm cơ tim. Phụ huynh cần theo dõi sát các chỉ số hô hấp và toàn trạng của trẻ để kịp thời phát hiện nguy cơ.

Cần nhanh chóng đưa trẻ đến cơ sở y tế gần nhất khi nhận thấy một trong các dấu hiệu cảnh báo sau: trẻ sốt cao liên tục không đáp ứng với thuốc hạ sốt, trẻ thở nhanh, thở gấp, cánh mũi phập phồng, lồng ngực rút lõm khi hít vào hoặc có tiếng thở rít. Ngoài ra, các biểu hiện như li bì, khó đánh thức, co giật, bỏ bú hoàn toàn, nôn mửa liên tục hoặc môi và đầu ngón tay tím tái đều là dấu hiệu cấp cứu khẩn cấp đòi hỏi can thiệp y khoa ngay lập tức.

Các biện pháp chủ động phòng ngừa cảm cúm cho trẻ

Chủ động phòng ngừa là biện pháp hiệu quả nhất để giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh và biến chứng nặng do vi rút cúm ở trẻ em. Biện pháp hàng đầu được các chuyên gia y tế khuyến cáo là tiêm vắc xin phòng cúm mùa hằng năm cho trẻ từ sáu tháng tuổi trở lên. Kháng thể từ vắc xin giúp cơ thể trẻ nhanh chóng nhận diện và vô hiệu hóa các chủng vi rút cúm lưu hành phổ biến.

Bên cạnh tiêm phòng, gia đình cần rèn luyện cho trẻ thói quen rửa tay thường xuyên bằng xà phòng dưới vòi nước chảy, đặc biệt là trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh. Tránh để trẻ đưa tay lên mắt, mũi, miệng. Người lớn trong nhà khi có biểu hiện cảm sốt cần đeo khẩu trang, hạn chế tiếp xúc gần hoặc hôn hít trẻ nhỏ. Giữ cho không gian sống luôn thông thoáng, thường xuyên vệ sinh đồ chơi, bề mặt bàn ghế và duy trì chế độ dinh dưỡng giàu vitamin để củng cố hệ miễn dịch tự nhiên của trẻ.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức chăm sóc phổ thông, không thay thế cho chẩn đoán và chỉ định điều trị của bác sĩ chuyên khoa nhi. Cha mẹ tuyệt đối không tự ý cho trẻ dùng kháng sinh, thuốc kháng vi rút hay các loại thuốc chứa aspirin vì có thể dẫn đến biến chứng nguy hiểm như hội chứng Reye. Mọi loại thuốc điều trị cho trẻ nhỏ đều phải tuân thủ nghiêm ngặt theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc dược sĩ chuyên môn.

Tóm tắt

Cảm cúm ở trẻ nhỏ phần lớn có thể tự hồi phục nếu được chăm sóc đúng cách và theo dõi sát sao. Phụ huynh cần giữ bình tĩnh, chú trọng bổ sung đủ nước, dinh dưỡng và hạ sốt an toàn cho trẻ. Việc chủ động tiêm vắc xin hằng năm kết hợp vệ sinh sạch sẽ là lá chắn bảo vệ tốt nhất giúp trẻ phát triển khỏe mạnh và hạn chế biến chứng nguy hiểm.