Cảm cúm lúc nóng lúc lạnh: Nguyên nhân và cách chăm sóc giúp nhanh hồi phục
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Tình trạng cảm cúm lúc nóng lúc lạnh với các đợt ớn lạnh run rẩy xen kẽ cảm giác nóng bừng vã mồ hôi là trải nghiệm phổ biến khiến người bệnh vô cùng mệt mỏi và lo lắng. Đây không phải hiện tượng bất thường mà là biểu hiện của phản ứng điều hòa thân nhiệt trong cơ thể khi hệ miễn dịch đang tích cực phản ứng lại sự tấn công của virus.\n\nViệc hiểu rõ nguyên nhân sinh lý đằng sau cảm giác thất thường này sẽ giúp người bệnh và người chăm sóc biết cách phản ứng đúng trong từng giai đoạn, từ giữ ấm khi rét run đến tản nhiệt khi bốc hỏa, nhằm giảm bớt cảm giác bức bối và rút ngắn thời gian phục hồi sức khỏe.
Cảm cúm lúc nóng lúc lạnh là gì?
Cảm cúm lúc nóng lúc lạnh là tập hợp các biểu hiện phản ánh sự biến động thân nhiệt trong quá trình nhiễm trùng đường hô hấp cấp tính do virus cúm gây ra. Bình thường, cơ thể con người duy trì nhiệt độ ổn định xung quanh mức 37 độ C nhờ trung tâm điều hòa nhiệt nằm ở vùng dưới đồi. Khi các tác nhân gây bệnh như virus xâm nhập, các tế bào miễn dịch sẽ tiết ra chất gây sốt nội sinh, phát tín hiệu yêu cầu trung tâm này nâng mức nhiệt chuẩn của cơ thể lên cao hơn.\n\nSự thay đổi này diễn ra theo từng pha nối tiếp nhau: ban đầu cơ thể cảm thấy lạnh cóng vì nhiệt độ hiện tại thấp hơn mức chuẩn mới, sau đó chuyển sang cảm giác nóng ran khi nhiệt độ đạt đỉnh hoặc khi cơn sốt thoái lui. Mặc dù gây nhiều khó chịu, hiện tượng này về bản chất là một cơ chế tự vệ sinh học có lợi nhằm tạo môi trường nhiệt độ ức chế sự nhân lên của mầm bệnh.
Vì sao người bị cảm cúm lại trải qua cảm giác lúc nóng lúc lạnh
Hiện tượng cảm cúm lúc nóng lúc lạnh xuất phát từ sự tương tác giữa virus gây bệnh và hệ thống điều hòa thân nhiệt tại vùng dưới đồi của não bộ. Khi virus cúm xâm nhập, hệ miễn dịch giải phóng các chất trung gian hóa học kích hoạt điểm đặt nhiệt độ cơ thể tăng lên. Trong giai đoạn thân nhiệt đang tăng để đạt mức nhiệt mới, cơ thể cảm thấy lạnh buốt, mạch máu ngoại vi co lại và các cơ rung lên tạo thành cơn rét run nhằm sinh nhiệt.\n\nNgược lại, khi điểm đặt nhiệt độ được hạ xuống hoặc tác dụng của thuốc hạ sốt phát huy, cơ thể cần nhanh chóng đào thải nhiệt lượng dư thừa ra ngoài môi trường. Lúc này, mạch máu dưới da giãn nở mạnh mẽ kèm theo hiện tượng đổ mồ hôi nhiều, tạo ra cảm giác nóng bừng, bốc hỏa. Chu kỳ biến thiên này lặp đi lặp lại tạo nên trạng thái lúc nóng lúc lạnh đặc trưng ở người mắc cảm cúm.
Cách chăm sóc phù hợp khi xuất hiện cơn rét run ớn lạnh
Khi cơn ớn lạnh xuất hiện, việc đầu tiên cần làm là giữ ấm cơ thể ở mức độ vừa phải, tránh để gió lùa trực tiếp vào phòng ngủ. Người bệnh nên mặc trang phục dài tay bằng chất liệu cotton mềm mại, thoáng khí, thấm hút mồ hôi tốt. Nếu cảm thấy quá rét buốt, có thể đắp một lớp chăn mỏng thay vì quấn nhiều lớp chăn bông nặng nề.\n\nMột hành động quan trọng là bổ sung ngay các loại nước ấm như nước lọc, trà gừng ấm hoặc nước canh súp loãng để làm ấm đường tiêu hóa từ bên trong. Không nên chườm đá lạnh hay thoa dầu gió có tính kích ứng mạnh lên diện rộng trên da, bởi việc này có thể gây co mạch đột ngột làm cản trở tuần hoàn ngoại biên. Khi cơn rét run qua đi và thân nhiệt bắt đầu tăng cao, người bệnh cần nới lỏng bớt y phục để chuẩn bị cho giai đoạn tỏa nhiệt của cơ thể.
Biện pháp làm mát cơ thể khi bắt đầu vã mồ hôi và nóng bừng
Khi giai đoạn nóng bừng ập đến, cơ thể bắt đầu đổ mồ hôi để thoát nhiệt, người bệnh cần ưu tiên làm mát cơ thể một cách tự nhiên và an toàn. Hãy thay ngay quần áo khô ráo nếu trang phục bị ướt đẫm mồ hôi nhằm tránh để cơ thể bị nhiễm lạnh ngược trở lại. Không gian phòng nghỉ cần được giữ thông thoáng, mở cửa sổ đón không khí trong lành nhưng tránh luồng gió lùa hoặc quạt thổi thẳng vào người.\n\nNgười chăm sóc có thể hỗ trợ lau người cho người bệnh bằng khăn mềm nhúng nước ấm có nhiệt độ thấp hơn thân nhiệt khoảng 2 độ C. Vị trí lau chườm hiệu quả là trán, hai bên nách và vùng bẹn, nơi có nhiều mạch máu lớn đi qua giúp tản nhiệt nhanh chóng. Tuyệt đối không dùng cồn hoặc nước đá để lau người vì việc hạ nhiệt quá đột ngột dễ gây phản xạ co mạch và rét run tái phát dữ dội hơn.
Chế độ bù dịch và dinh dưỡng hỗ trợ phục hồi sức đề kháng
Cơ thể bị mất một lượng nước và muối khoáng rất lớn qua mồ hôi và hơi thở nhanh trong các đợt sốt nóng rét. Do đó, việc bù dịch đều đặn giữ vai trò sống còn giúp ổn định huyết áp và hỗ trợ các cơ quan giải độc. Người bệnh nên uống từng ngụm nhỏ dung dịch bù nước và điện giải Oresol pha đúng tỷ lệ hướng dẫn, nước dừa tươi, hoặc các loại nước ép trái cây giàu vitamin C.\n\nChế độ dinh dưỡng trong giai đoạn này cần ưu tiên những món ăn dạng lỏng, ấm nóng, dễ tiêu hóa như cháo tía tô hành lá, cháo gà hoặc súp củ quả. Những món ăn này vừa cung cấp năng lượng nhanh chóng vừa tạo cảm giác dễ chịu cho vùng họng đang bị kích ứng. Người bệnh nên chia thành nhiều bữa nhỏ trong ngày thay vì ăn một bữa quá no, tránh các thức ăn nhiều dầu mỡ, đồ chiên xào khó tiêu hoặc các loại đồ uống chứa caffeine và chất cồn.
Nguyên tắc dùng thuốc hạ sốt và các dấu hiệu cảnh báo cần đi khám
Khi thân nhiệt tăng cao gây khó chịu, đau đầu hoặc đau nhức mình mẩy, người bệnh có thể cân nhắc sử dụng các loại thuốc hạ sốt giảm đau thông thường như paracetamol theo đúng hướng dẫn trên bao bì hoặc chỉ dẫn của dược sĩ. Cần giữ khoảng cách an toàn tối thiểu từ 4 đến 6 tiếng giữa các lần uống thuốc và không vượt quá tổng lượng cho phép trong ngày để bảo vệ chức năng gan.\n\nNgười bệnh cần theo dõi sát các phản ứng của cơ thể và tìm kiếm sự thăm khám y tế ngay lập tức nếu xuất hiện các biểu hiện nguy hiểm. Những dấu hiệu cảnh báo bao gồm sốt cao liên tục không đáp ứng với các biện pháp thông thường, khó thở, thở rít, đau tức ngực, ho ra đờm đặc lẫn máu, lơ mơ hoặc co giật. Đối với phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ và người cao tuổi có bệnh lý nền mạn tính, việc đưa đến cơ sở y tế cần được thực hiện sớm để phòng ngừa biến chứng.
Lưu ý an toàn
Các phương pháp chăm sóc tại nhà chỉ mang tính hỗ trợ giảm nhẹ khó chịu trong các trường hợp cảm cúm thông thường. Người bệnh tuyệt đối không tự ý dùng chung nhiều loại thuốc có cùng hoạt chất giảm đau hạ sốt để tránh quá liều gây độc cho gan. Không áp dụng các biện pháp dân gian chưa được kiểm chứng như cạo gió quá mạnh gây bầm dập da hoặc xông hơi khi đang sốt cao mất nước. Phụ nữ có thai, người có bệnh tim mạch, suy giảm miễn dịch cần tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng bất kỳ loại thuốc nào.
Tóm tắt
Hiện tượng lúc nóng lúc lạnh khi bị cảm cúm là phản ứng sinh lý thường gặp phản ánh quá trình cơ thể đang chống lại virus. Bằng việc nghỉ ngơi hợp lý, bù đủ dịch và hạ sốt đúng phương pháp, người bệnh sẽ dần hồi phục thể trạng. Khi các biểu hiện kéo dài hoặc có dấu hiệu chuyển biến nặng, việc tìm kiếm sự hỗ trợ y tế kịp thời là điều cần thiết để đảm bảo an toàn.
Nguồn tham khảo
- Introduction to Clinical Infectious Diseases: Influenza: “Abrupt Onset of High Fever, Chills, Headache, Cough and Myalgias During the Cold and Flu Season”
- Journal of Occupational & Environmental Medicine: A nursing home employee presents to the Occupational Medicine clinic with symptoms of fever, chills, muscles aches, and cough. A diagnosis of influenza is made. What should the recommendations be concerning treatment and job placement?
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Tình trạng cảm cúm lúc nóng lúc lạnh thường kéo dài trong bao lâu?
Cảm cúm lúc nóng lúc lạnh thường kéo dài từ 2 đến 4 ngày, trùng với giai đoạn sốt cấp tính. Khi cơ thể kiểm soát được virus và thân nhiệt ổn định, cảm giác ớn lạnh xen kẽ bốc hỏa sẽ tự thoái lui.
Khi bị ớn lạnh run người do cảm cúm có nên trùm kín chăn không?
Người bệnh tuyệt đối không nên trùm quá nhiều chăn dày vì hành động này cản trở quá trình tỏa nhiệt, khiến thân nhiệt tăng vọt nguy hiểm. Nên dùng một tấm chăn mỏng vừa phải để giữ ấm và bỏ chăn ra khi bắt đầu vã mồ hôi.
Bị cảm cúm lúc nóng lúc lạnh có tắm được không?
Người bệnh không nên tắm nước lạnh vì dễ gây co mạch ngoại vi đột ngột. Nếu cần vệ sinh thân thể, nên lau người nhanh bằng nước ấm trong phòng kín gió hoặc tắm vòi sen nước ấm khi cơ thể đã bớt mệt mỏi.
Bị sốt ớn lạnh do cảm cúm có cần uống thuốc kháng sinh không?
Thuốc kháng sinh chỉ tiêu diệt vi khuẩn và hoàn toàn không có tác dụng với virus cúm. Tự ý sử dụng kháng sinh khi chưa có chỉ định từ bác sĩ không giúp giảm triệu chứng mà còn làm tăng nguy cơ kháng thuốc.
Làm sao phân biệt ớn lạnh do cảm cúm với hiện tượng trúng gió theo dân gian?
Cảm giác ớn lạnh do sốt thường đi kèm mệt mỏi toàn thân, đau nhức cơ bắp và thân nhiệt tăng cao. Trúng gió là khái niệm dân gian thường dùng để mô tả cảm giác ớn lạnh sau nhiễm lạnh đột ngột mà không nhất thiết có phản ứng sốt hay nhiễm trùng.
