Cách xử trí và chăm sóc bong gân cổ chân tại nhà

Chăm sóc bong gân cổ chân tại nhà là gì?

Bong gân cổ chân xảy ra khi hệ thống dây chằng hỗ trợ giữ vững khớp cổ chân bị tổn thương do lực vặn xoắn bất ngờ vượt quá biên độ vận động thông thường. Vị trí chịu ảnh hưởng phổ biến nhất là nhóm dây chằng bên ngoài khớp mắt cá chân. Dựa theo tổn thương giải phẫu, tình trạng này được phân thành ba mức độ từ nhẹ đến nặng. Mức độ một chỉ giãn nhẹ sợi dây chằng, khớp còn vững và người bệnh chỉ đau âm ỉ. Mức độ hai gây rách một phần dây chằng, kèm sưng bầm và hạn chế vận động rõ rệt. Mức độ ba là đứt hoàn toàn dây chằng, khiến khớp mất vững và không thể đứng chịu lực. Việc tự chăm sóc tại nhà chỉ an toàn đối với các chấn thương nhẹ hoặc áp dụng làm bước sơ cứu ban đầu trước khi người bệnh đến cơ sở y tế để được thăm khám chi tiết.

Quy trình sơ cứu RICE chuẩn khoa học trong 48 giờ đầu

Trong hai ngày đầu tiên sau tai nạn, người bệnh cần áp dụng đúng phương pháp sơ cứu kinh điển RICE nhằm giảm sưng đau và bảo vệ khớp cổ chân.

Đầu tiên là nghỉ ngơi, người bệnh dừng ngay các hoạt động thể lực và hạn chế tối đa việc dồn trọng lượng cơ thể lên chân đau.

Tiếp theo là chườm lạnh, đặt túi đá bọc trong khăn vải lên vùng mắt cá bị sưng từ 15 đến 20 phút mỗi lần, lặp lại sau mỗi 2 đến 3 giờ. Hơi lạnh giúp co mạch máu tại chỗ, giảm thiểu hiện tượng ứ dịch phù nề và xoa dịu cảm giác đau buốt. Tuyệt đối không áp đá trực tiếp lên da để tránh bỏng lạnh.

Bước thứ ba là băng ép vừa phải bằng băng cuộn thun y tế, quấn từ bàn chân lên cẳng chân để cố định tạm thời và kiểm soát sưng nề. Cần chú ý lực quấn vừa vặn, không quá chặt gây tím tái đầu ngón chân.

Cuối cùng là kê cao chân, kê mắt cá chân cao hơn mức tim bằng gối mềm khi nằm nghỉ nhằm thúc đẩy lưu thông tuần hoàn tĩnh mạch trở về tim.

Những sai lầm tai hại cần tránh khi tự xử trí bong gân tại nhà

Rất nhiều người thường mắc phải những sai lầm phổ biến khi tự xử trí bong gân, khiến khớp cổ chân tổn thương nghiêm trọng hơn. Sai lầm nguy hiểm nhất là dùng dầu nóng, cồn xoa bóp, cao dán nhiệt hoặc ngâm chân vào nước ấm ngay trong giai đoạn cấp. Nhiệt độ cao kích thích giãn mạch máu cục bộ, làm tăng xuất huyết dưới da và khiến tình trạng sưng viêm lan rộng, khó kiểm soát.

Bên cạnh đó, việc tự ý giật bẻ khớp, nắn bóp mạnh hoặc đắp các loại lá thuốc không rõ nguồn gốc có thể làm đứt thêm các sợi dây chằng đang tổn thương, tăng nguy cơ nhiễm trùng và xơ hóa mô mềm xung quanh.

Ngoài ra, việc cố gắng chịu đau để tập đi lại bình thường quá sớm khi dây chằng chưa kịp phục hồi cũng là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến mất vững khớp cổ chân mạn tính. Dây chằng cần một khoảng thời gian nhất định để tái tạo cấu trúc vững chắc. Do đó, việc nóng vội vận động mạnh mà không bảo vệ khớp sẽ khiến tổn thương dễ tái phát dai dẳng.

Phục hồi vận động nhẹ nhàng và thời điểm cần đến cơ sở y tế

Khi giai đoạn sưng viêm cấp tính đã lắng dịu sau 3 đến 5 ngày, người bệnh có thể bắt đầu các bài tập vận động nhẹ nhàng để chống cứng khớp và duy trì lưu thông máu.

Các động tác cử động ngón chân, gập duỗi mu bàn chân chậm rãi hoặc xoay nhẹ cổ chân trong biên độ không gây đau có thể được thực hiện vài lần mỗi ngày. Khi cổ chân dần ổn định hơn, người bệnh có thể tập đứng dồn trọng lượng nhẹ nhàng có điểm tựa để khôi phục phản xạ thăng bằng.

Tuy nhiên, người bệnh cần đến bệnh viện ngay nếu hoàn toàn không thể bước đi chịu lực quá bốn bước sau chấn thương, hoặc cơn đau dữ dội kéo dài không giảm. Tình trạng khớp cổ chân biến dạng, lỏng lẻo bất thường, tê bì mất cảm giác hoặc bàn chân lạnh tím tái là dấu hiệu cảnh báo đứt dây chằng hoàn toàn, tổn thương mạch máu hoặc nứt gãy xương. Khi đó, việc thăm khám chuyên khoa chấn thương chỉnh hình và chụp phim chẩn đoán là bắt buộc để có phác đồ can thiệp phù hợp.

Lưu ý an toàn

Các phương pháp chăm sóc bong gân tại nhà chỉ mang tính hỗ trợ cho những chấn thương ở mức độ nhẹ và không thay thế chẩn đoán của bác sĩ. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua và lạm dụng thuốc giảm đau kháng viêm liều cao khi chưa có hướng dẫn y tế. Tránh tự ý đắp thuốc lá không vô trùng lên da. Nếu tình trạng đau nhức hoặc sưng tấy không thuyên giảm sau một tuần, người bệnh cần tới cơ sở y tế chuyên khoa để được kiểm tra toàn diện.

Tóm tắt

Chăm sóc bong gân cổ chân đúng cách ngay từ những giờ đầu đóng vai trò quyết định giúp dây chằng nhanh chóng liền sẹo và phục hồi chức năng vận động. Việc kiên trì áp dụng các bước sơ cứu chuẩn khoa học, kiêng cữ xoa bóp nóng và lắng nghe cơ thể sẽ giúp người bệnh phòng tránh nguy cơ thoái hóa khớp và mất vững cổ chân về sau. Hãy chủ động đi khám khi có bất kỳ dấu hiệu nghi ngờ tổn thương nghiêm trọng.