Cách xử lý ngạt khói khi xảy ra hỏa hoạn để bảo toàn tính mạng
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Trong các vụ hỏa hoạn, ngạt khói và nhiễm độc khí là thủ phạm chính gây suy hô hấp cấp tính và tử vong trước khi ngọn lửa kịp lan tới. Khói đám cháy chứa hỗn hợp bụi mịn, hạt bồ hóng nóng rẫy cùng nhiều chất khí cực độc như carbon monoxide và hydrogen cyanide, làm tê liệt đường hô hấp và cản trở cơ thể hấp thu oxy.
Nắm vững các bước bảo vệ bản thân và sơ cứu đúng cách giúp người gặp nạn kéo dài thời gian sinh tồn, giảm thiểu tổn thương bỏng phổi và tăng khả năng hồi phục sau sự cố cháy nổ.
Xử lý ngạt khói khi hỏa hoạn là gì?
Ngạt khói là tình trạng suy giảm thông khí và thiếu oxy nghiêm trọng do hít phải hỗn hợp khí độc, hơi nóng và bụi than sinh ra từ quá trình cháy yếm khí. Không gian kín khi cháy thường bị tiêu hao nhanh lượng oxy khả dụng, thay vào đó là sự tích tụ của khí carbon monoxide làm mất khả năng vận chuyển oxy của hemoglobin trong hồng cầu, cùng hydrogen cyanide gây ức chế hô hấp tế bào. Đồng thời, nhiệt độ cực cao của khói làm bỏng trực tiếp biểu mô đường hô hấp, dẫn đến phù nề thanh quản, co thắt phế quản và tắc nghẽn thông khí. Nạn nhân ngạt khói nhanh chóng xuất hiện cảm giác đau rát cổ họng, khó thở, ho sặc sụa, chóng mặt và có thể ngất xỉu chỉ sau vài phút nếu không kịp thời tìm được nguồn không khí sạch.
Kỹ năng bảo vệ đường thở và di chuyển thoát khỏi đám cháy
Trong đám cháy, khói dày đặc và khí nóng luôn bốc lên cao, để lại một lớp không khí sạch hơn và có nồng độ oxy cao hơn ở gần mặt sàn. Do đó, người thoát hiểm cần cúi thấp người hoặc bò men theo chân tường để định hướng lối ra trong điều kiện tầm nhìn hạn chế. Khi di chuyển, cần dùng khăn ẩm, vải ướt hoặc khẩu trang che kín mũi và miệng nhằm cản bớt hạt bụi than, bồ hóng và hạ nhiệt độ luồng khí hít vào cơ thể. Tránh hoảng loạn la hét lớn vì việc mở miệng thở gấp sẽ làm khí độc và hơi nóng xâm nhập sâu hơn vào thanh quản, khí quản và phế quản, nhanh chóng gây bỏng niêm mạc hô hấp dẫn đến co thắt và tắc nghẽn đường thở.
Các bước sơ cứu ban đầu cho nạn nhân ngạt khói ngoài hiện trường
Khi tiếp cận nạn nhân ngạt khói đã ra khỏi vùng hỏa hoạn, việc đầu tiên là đưa họ tới vị trí thông thoáng, an toàn, tránh xa hướng gió thổi khói bụi. Nhanh chóng nới lỏng cổ áo, thắt lưng và các trang phục bó sát để lồng ngực dễ dàng giãn nở khi thở. Hãy quan sát xem nạn nhân còn tỉnh táo hay hôn mê, đồng thời kiểm tra nhịp thở và mạch đập. Nếu nạn nhân còn tỉnh, động viên họ giữ bình tĩnh, ngồi tựa lưng hoặc nằm nghiêng an toàn để tránh hít sặc chất nôn nếu có. Trong trường hợp người bệnh ngừng thở hoặc thở ngáp cá cá, cần tiến hành ép tim ngoài lồng ngực và hô hấp nhân tạo ngay lập tức, đồng thời gọi cấp cứu 115 để được hỗ trợ chuyên môn kịp thời.
Can thiệp y tế chuyên sâu tại bệnh viện cho bệnh nhân ngạt khói
Tại các cơ sở y tế chuyên khoa, bệnh nhân ngạt khói hỏa hoạn sẽ được đánh giá toàn diện mức độ tổn thương đường thở và nồng độ khí độc trong máu. Biện pháp can thiệp đầu tiên thường là cung cấp oxy liều cao thông qua mặt nạ có túi dự trữ nhằm tăng tốc độ đào thải khí carbon monoxide ra khỏi huyết sắc tố. Bác sĩ chuyên khoa hô hấp hoặc hồi sức cấp cứu có thể chỉ định nội soi phế quản để hút sạch bồ hóng ứ đọng, rửa phế quản và đánh giá mức độ bỏng niêm mạc. Với các ca ngộ độc nặng kèm tổn thương đa cơ quan, việc đặt ống nội khí quản thở máy hoặc điều trị oxy cao áp sẽ được cân nhắc kỹ lưỡng dựa trên tình trạng lâm sàng cụ thể của từng người bệnh.
Lưu ý an toàn
Tuyệt đối không quay lại khu vực hỏa hoạn để tìm kiếm tài sản khi đã thoát ra ngoài an toàn. Không tự ý sử dụng các bài thuốc truyền miệng như cho nạn nhân uống nước đường, nước chanh hoặc dùng thuốc an thần vì có thể làm suy hô hấp nặng hơn. Mọi nạn nhân từng ở trong môi trường khói đặc đều phải được bác sĩ theo dõi y tế chặt chẽ nhằm phát hiện sớm biến chứng viêm phổi hít, phù phổi cấp hoặc di chứng thần kinh muộn.
Tóm tắt
Ngạt khói trong đám cháy là tình huống cấp cứu nguy hiểm cần hành động nhanh chóng và chính xác. Việc giữ bình tĩnh, che chắn đường thở và thoát hiểm ở tư thế thấp sẽ nâng cao cơ hội sống sót. Sau khi ra khỏi khu vực nguy hiểm, người gặp nạn luôn cần được nhân viên y tế thăm khám cẩn thận để phòng ngừa các biến chứng muộn tại đường hô hấp.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Cần làm gì đầu tiên khi đưa được nạn nhân ngạt khói ra ngoài?
Người bị ngạt khói cần được đưa ngay ra nơi thoáng khí, nới lỏng quần áo quanh cổ và ngực, kiểm tra nhịp thở rồi liên hệ cấp cứu y tế hoặc chuyển ngay tới cơ sở y tế gần nhất.
Dùng khăn ướt che mũi miệng có ngăn được hoàn toàn khí độc không?
Khăn ướt giúp lọc bớt hạt bụi mịn, bồ hóng và làm dịu không khí nóng đi vào đường thở, tuy nhiên biện pháp này không lọc được hoàn toàn các khí độc như carbon monoxide hay hydrogen cyanide.
Tại sao phải bò sát sàn nhà khi thoát hiểm trong đám cháy?
Khói và khí nóng bốc lên cao theo luồng nhiệt, trong khi lớp không khí sát mặt sàn chứa nhiều oxy hơn và có nồng độ khí độc thấp hơn, giúp giảm nguy cơ bỏng đường thở.
Người cảm thấy bình thường sau khi hít phải khói có cần đi khám không?
Nạn nhân có thể bị tổn thương phổi do nhiệt hoặc nhiễm độc khí tiến triển âm thầm, dẫn đến suy hô hấp cấp sau vài giờ nên việc thăm khám y khoa là bắt buộc dù chưa có biểu hiện nặng.
Có nên cho nạn nhân uống nước chanh hoặc sữa để giải độc khói không?
Sau khi hít phải khói đám cháy, nạn nhân tuyệt đối không nên tự uống nước chanh, sữa hay gây nôn vì dễ gây sặc vào đường hô hấp, làm tắc nghẽn thêm và tăng nguy cơ viêm phổi hít.
