Cách sơ cứu bệnh nhân có hiện tượng rối loạn tiền đình an toàn tại nhà

Sơ cứu rối loạn tiền đình là gì?

Rối loạn tiền đình là tình trạng tổn thương hoặc gián đoạn quá trình tiếp nhận, dẫn truyền và xử lý thông tin thăng bằng giữa tai trong, dây thần kinh tiền đình và não bộ. Khi cơ chế này bị xáo trộn, não bộ không thể định vị chính xác vị trí của cơ thể trong không gian, dẫn đến ảo giác rằng bản thân hoặc môi trường xung quanh đang xoay tròn, lắc lư dữ dội. Cơn cấp tính có thể kéo dài từ vài phút đến nhiều giờ, thường đi kèm với tình trạng vã mồ hôi, tụt huyết áp tư thế, lo âu và nôn mửa liên tục. Mặc dù nhiều trường hợp xuất phát từ nguyên nhân ngoại biên lành tính, việc xử trí ban đầu đúng cách vẫn đóng vai trò quyết định nhằm giữ an toàn cho người bệnh, ngăn ngừa chấn thương do ngã và phát hiện sớm các dấu hiệu tổn thương thần kinh trung ương nghiêm trọng.

Đỡ người bệnh nằm nghỉ ở tư thế an toàn và cố định đầu

Khi nhận thấy người bệnh bắt đầu có biểu hiện chao đảo, mất thăng bằng hoặc than phiền về cảm giác nhà cửa xoay tròn, người xung quanh cần nhanh chóng tiếp cận và dìu đỡ người bệnh. Tuyệt đối không để người bệnh tự đi lại hoặc cố gắng gượng đứng, bởi nguy cơ té ngã gây chấn thương sọ não hoặc gãy xương là rất cao.

Hãy hỗ trợ người bệnh ngồi xuống sàn hoặc nằm nghỉ trên giường phẳng, đệm chắc chắn. Nên đặt đầu hơi nâng cao nhẹ bằng một chiếc gối vừa phải và hướng dẫn người bệnh giữ thẳng trục đầu, tránh quay đầu sang trái, sang phải hoặc ngửa cổ đột ngột. Giữ đầu ở một vị trí cố định là cách hiệu quả nhất để làm dịu tín hiệu sai lệch phát ra từ cơ quan tiền đình ở tai trong, giúp giảm dần cảm giác quay cuồng dữ dội.

Tạo không gian yên tĩnh và giảm tối đa kích thích thị giác

Cơ quan tiền đình và hệ thị giác có mối liên hệ mật thiết trong việc duy trì cảm giác thăng bằng của cơ thể. Trong cơn cấp, ánh sáng chói chang, đèn nhấp nháy hoặc các hình ảnh chuyển động trên màn hình tivi, điện thoại có thể kích thích não bộ quá mức, khiến tình trạng chóng mặt và buồn nôn trở nên nghiêm trọng hơn.

Người hỗ trợ nên nhanh chóng kéo rèm cửa, tắt bớt các bóng đèn có ánh sáng gắt hoặc chuyển sang chế độ đèn ngủ dịu nhẹ. Đồng thời, cần giữ cho không gian phòng yên tĩnh, hạn chế tiếng ồn lớn và tránh để nhiều người tụ tập xung quanh gây ngột ngạt. Khuyên người bệnh nhắm mắt lại thư giãn, hít thở sâu và đều đặn theo từng nhịp để làm dịu hệ thần kinh thực vật, từ đó xoa dịu cảm giác lo âu, hồi hộp thường đi kèm với cơn chóng mặt.

Hỗ trợ xử trí khi người bệnh có biểu hiện buồn nôn và nôn ói

Nôn mửa và buồn nôn là phản xạ rất phổ biến do hệ thần kinh thực vật bị kích thích trong các cơn rối loạn tiền đình. Nếu người bệnh nằm ngửa hoàn toàn khi nôn, chất nôn có thể tràn ngược vào khí quản gây sặc, tắc nghẽn đường thở hoặc dẫn đến viêm phổi hít cực kỳ nguy hiểm.

Khi người bệnh có dấu hiệu buồn nôn hoặc bắt đầu nôn, hãy nhanh chóng nghiêng toàn bộ cơ thể hoặc nghiêng đầu người bệnh sang một bên, chuẩn bị sẵn khăn lau và thau sạch. Nếu người bệnh tỉnh táo hoàn toàn và cơn nôn đã tạm dứt, có thể cho uống từng ngụm nhỏ nước ấm hoặc nước gừng ấm để làm dịu dạ dày và bù lại lượng dịch vừa mất. Tuyệt đối không ép người bệnh uống nước hoặc ăn uống khi họ đang buồn nôn dữ dội hoặc trong trạng thái lơ mơ.

Nhận diện các dấu hiệu nguy hiểm cần đưa đi cấp cứu ngay

Mặc dù phần lớn các cơn chóng mặt xuất phát từ rối loạn tiền đình ngoại biên lành tính, triệu chứng này đôi khi lại là dấu hiệu cảnh báo của các bệnh lý nguy hiểm tại hệ thần kinh trung ương như đột quỵ não, xuất huyết não hoặc u não. Vì vậy, người xung quanh cần theo dõi sát các phản xạ và biểu hiện toàn thân của người bệnh.

Cần khẩn trương gọi cấp cứu hoặc đưa người bệnh đến bệnh viện ngay nếu chóng mặt đi kèm với một trong các dấu hiệu nguy hiểm sau: méo miệng, nói ngọng hoặc khó diễn đạt lời nói; yếu liệt hoặc tê bì một bên tay chân; nhìn mờ, nhìn đôi; đau đầu dữ dội đột ngột; mất ý thức, lú lẫn hoặc co giật. Đối với người cao tuổi có tiền sử tăng huyết áp, đái tháo biểu hiện chóng mặt đột ngột luôn cần được nhân viên y tế kiểm tra để loại trừ tai biến mạch máu não.

Lưu ý an toàn

Các hướng dẫn sơ cứu trong bài viết chỉ mang tính chất hỗ trợ ban đầu nhằm đảm bảo an toàn cho người bệnh, không thể thay thế cho việc chẩn đoán và điều trị y khoa. Người nhà tuyệt đối không tự ý cho người bệnh dùng các loại thuốc chống chóng mặt, thuốc an thần hoặc thuốc tiêm truyền khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Không thực hiện các biện pháp truyền miệng chưa được kiểm chứng như cạo gió, chích máu đầu ngón tay vì có thể gây nhiễm trùng và làm chậm trễ thời gian cấp cứu vàng.

Tóm tắt

Cơn rối loạn tiền đình cấp tuy gây hoang mang nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát bước đầu bằng các biện pháp hỗ trợ đúng cách và giữ bình tĩnh. Việc dìu người bệnh nằm nghỉ, hạn chế chuyển động và theo dõi sát sao giúp giảm tối đa rủi ro té ngã. Sau khi cơn cấp qua đi, người bệnh cần đến cơ sở y tế để được thăm khám cẩn thận, xác định chính xác nguyên nhân và nhận phác đồ điều trị phù hợp từ bác sĩ chuyên khoa.