Cách phòng tránh bệnh sốt rét và ngăn ngừa biến chứng

Cách phòng tránh bệnh sốt rét

Bệnh sốt rét sinh ra do ký sinh trùng Plasmodium thâm nhập vào máu người thông qua tuyến nước bọt của muỗi Anopheles cái khi chúng hút máu. Sau khi vào cơ thể, ký sinh trùng di chuyển đến gan rồi xâm nhập vào các tế bào hồng cầu, nhân lên và gây ra các đợt sốt rét điển hình với các cơn rét run, sốt cao và đổ mồ hôi. Trong một số trường hợp, đặc biệt là do chủng Plasmodium falciparum gây ra, bệnh có thể tiến triển nhanh thành sốt rét ác tính với nguy cơ tổn thương não, suy thận, rối loạn đông máu và tử vong.

Do hiện nay vắc xin phòng bệnh sốt rét chưa được triển khai rộng rãi cho mọi đối tượng ở tất cả các vùng, việc chủ động phòng chống muỗi đốt và triệt phá nơi sinh sản của muỗi vẫn là phương pháp dự phòng cốt lõi. Hiểu rõ các đường lây truyền và nguy cơ biến chứng sẽ giúp mỗi người chủ động bảo vệ bản thân và gia đình hiệu quả hơn.

Tiêu diệt muỗi Anopheles và loại bỏ nơi sinh sản của bọ quăng

Muỗi Anopheles thường đẻ trứng ở các vùng nước chảy chậm, ao hồ, đầm lầy, kênh rạch hoặc các dụng cụ chứa nước tự nhiên và nhân tạo quanh nhà. Để giảm mật độ muỗi trong môi trường sống, việc loại bỏ các ổ đẻ trứng của muỗi là bước quan trọng hàng đầu.

Cơ quan y tế khuyến cáo các hộ gia đình nên thường xuyên dọn dẹp vệ sinh xung quanh nhà, phát quang bụi rậm và khơi thông cống rãnh thoát nước để tránh nước đọng. Các dụng cụ chứa nước sinh hoạt cần được đậy kín nắp hoặc thả cá nhỏ để tiêu diệt bọ quăng. Ngoài ra, việc lật úp các vật dụng phế thải có khả năng đọng nước như gáo dừa, vỏ xe cũ, chai lọ vỡ cũng góp phần triệt phá nơi muỗi cư trú và sinh sản. Tại các khu vực có nguy cơ dịch cao, việc phối hợp với chính quyền địa phương để phun hóa chất diệt muỗi định kỳ theo hướng dẫn y tế là giải pháp cần thiết.

Sử dụng các biện pháp ngăn ngừa muỗi Anopheles đốt hiệu quả

Muỗi Anopheles thường có thói quen đi tìm mồi và đốt người từ lúc hoàng hôn đến sáng sớm hôm sau. Do đó, việc duy trì thói quen phòng tránh muỗi đốt trong khoảng thời gian này đóng vai trò rất quan trọng.

Biện pháp đơn giản và hiệu quả nhất là luôn ngủ trong màn (mùng), kể cả ban ngày hay ban đêm. Để tăng cường bảo vệ, nên ưu tiên sử dụng các loại màn đã được tẩm hóa chất diệt muỗi tồn lưu dài hạn theo chuẩn của ngành y tế. Khi sinh hoạt ngoài trời vào chiều tối hoặc đêm, người dân nên mặc quần áo dài tay, sáng màu để hạn chế bề mặt da bị hở. Việc thoa kem hoặc xịt dung dịch chống muỗi chứa các hoạt chất an toàn lên những vùng da hở cũng giúp xua đuổi muỗi hiệu quả. Trong nhà, việc lắp lưới chống muỗi ở cửa sổ, cửa ra vào và dùng nhang muỗi hoặc bình xịt muỗi gia dụng cũng hỗ trợ giảm đáng kể sự xâm nhập của muỗi.

Dự phòng y tế khi đi du lịch hoặc công tác đến vùng lưu hành sốt rét

Khi có kế hoạch di chuyển đến các khu vực lưu hành bệnh sốt rét, đặc biệt là các vùng rừng núi, biên giới hoặc các quốc gia có dịch sốt rét lưu hành nặng, việc chuẩn bị biện pháp dự phòng y tế là hết sức cần thiết.

Người di chuyển nên chủ động tìm hiểu trước thông tin về tình hình dịch bệnh tại nơi sắp đến và tham khảo ý kiến của bác sĩ hoặc chuyên gia y tế dự phòng. Trong một số trường hợp cụ thể, bác sĩ có thể chỉ định dùng thuốc phòng sốt rét trước, trong và sau chuyến đi dựa trên tình trạng sức khỏe, độ tuổi và chủng ký sinh trùng phổ biến tại vùng đó. Người dùng tuyệt đối không tự ý mua hoặc dùng thuốc phòng sốt rét khi chưa có hướng dẫn chuyên môn, vì việc dùng sai thuốc hay sai liều lượng có thể không đạt hiệu quả bảo vệ hoặc gây ra các tác dụng phụ không mong muốn.

Theo dõi sức khỏe và đi khám sớm khi xuất hiện dấu hiệu nghi ngờ

Dù đã áp dụng các biện pháp phòng ngừa, người dân vẫn cần theo dõi sát sao sức khỏe bản thân, đặc biệt là trong vòng vài tuần đến vài tháng sau khi trở về từ vùng lưu hành sốt rét.

Các triệu chứng nghi ngờ sốt rét bao gồm sốt cao đột ngột, rét run dữ dội, sau đó đổ mồ hôi nhiều, kèm theo nhức đầu, đau cơ, mệt mỏi, nôn ói hoặc vàng da. Khi có những biểu hiện này, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất để thực hiện xét nghiệm soi lam máu tìm ký sinh trùng sốt rét hoặc xét nghiệm chẩn đoán nhanh. Việc phát hiện sớm và điều trị đúng phác đồ y khoa ngay từ giai đoạn đầu sẽ giúp loại bỏ ký sinh trùng nhanh chóng, ngăn ngừa bệnh tiến triển sang thể sốt rét ác tính và hạn chế nguy cơ lây truyền bệnh cho những người xung quanh.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe chung và không thay thế cho sự tư vấn, chẩn đoán hay chỉ định điều trị từ bác sĩ chuyên khoa. Bệnh sốt rét có thể diễn tiến rất nhanh và gây ra các biến chứng nguy hiểm đến tính mạng nếu không được phát hiện kịp thời. Người đọc tuyệt đối không tự ý chẩn đoán bệnh, không tự mua thuốc điều trị hoặc tự thay đổi liều lượng thuốc chống sốt rét. Khi xuất hiện cơn sốt sau khi đi qua vùng lưu hành dịch, cần đến ngay cơ sở y tế để được thăm khám, xét nghiệm máu và nhận hướng dẫn xử trí y khoa an toàn, phù hợp với từng cá nhân.

Tóm tắt

Phòng tránh bệnh sốt rét đòi hỏi sự chủ động và phối hợp chặt chẽ giữa việc giữ gìn vệ sinh môi trường, tiêu diệt muỗi, bảo vệ cá nhân khỏi muỗi đốt và tuân thủ các hướng dẫn y tế dự phòng. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu nghi ngờ và chủ động đến cơ sở y tế thăm khám kịp thời là chìa khóa quan trọng giúp bảo vệ an toàn sức khỏe cho bản thân và ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm.